Adriaen Willaert - schilderij door Titiaan

Contact | Nieuwsbrief | Sitemap

Nieuwsbrief

Schrijf u in voor de Adriaen Willaert foundation nieuwsbrief op dit contactformulier. Zo blijft u op de hoogte van wijzigingen op de site en nieuwe activiteiten.

We brengen u op de hoogte van nieuwe cd's, boeken, partituren, concerten en zelfs radioprogramma's die met de muziek van Adriaen Willaert te maken hebben.

Onze nieuwsbrief verschijnt om de maand en wordt momenteel verstuurd naar meer dan 600 adressen.

Meer nieuws kan je ook altijd lezen bij "actualia".



ONZE LAATSTE NIEUWSBRIEVEN (ingekort)

 

170531 14de JG nr 5

Zaterdag 1 juli 2017, om 17.00u  –  Sint-Michielskerk, Roeselare

academische zitting met lezing door prof. dr. David Burn (KULeuven)

 

Huldeconcert AW r

Huldeconcert AW v

 

STILSTAAN IS ACHTERUITGAAN

Stilstaan is achteruitgaan. Om vooruit te gaan en te groeien moeten er nieuwe initiatieven genomen worden. Daarom mogen vier jonge ensembles zich hier voorstellen:

- het vocaal ensemble Adriaen Willaert, o.l.v. Eric Hallein
- het ensemble Quilisma, o.l.v. Koenraad Verstichel
- het vocaal ensemble Vocem Flentium, o.l.v. Arnout Malfliet
- het vocaal ensemble Utopia

Maar eerst en vooral: het ambitieuze Gold-project van Concertgebouw Brugge in mei 2018.

1. Concertgebouw Brugge pakt in 2018 uit met een nieuw festival onder de naam ‘Gold. Brugse stemmen uit de renaissance’. De eerste festivaleditie vindt plaats van maandag 7 t.e.m. zondag 13 mei 2018 met als thema ‘De Gouden Eeuw van Brugge: de fascinerende geschiedenis, het onroerend erfgoed, de kunstschatten en bovenal de muziek, die eeuwenlang de toon zette van Scandinavië tot Italië, van Engeland tot Polen.
In muzikaal opzicht zal Jacob Obrecht centraal staan met zijn composities voor de Heilige Bloedprocessie en voor de liturgische vieringen in de kathedraal en de kerken in de stad.

meer info over het Gold-project:

https://www.concertgebouw.be/nl/programmagids/detail/gold12
https://www.concertgebouw.be/nl/agenda?date=2018-05-07#modalOpen

. Vocaal ensemble Adriaen Willaert is anno 2017 opgericht door Eric Hallein in de schoot van de Orgelkring Adriaen Willaert Roeselare. Het wil zich in hoofdzaak toeleggen op een repertoire dat zingbaar is door kleine en wisselende bezetting. De formatie waarin dit projectensemble aantreedt, kan derhalve gemengd zijn of exclusief uit mannen dan wel vrouwen bestaan. Doelstelling is jaarlijks 2 programma’s te brengen in de H. Bloedbasiliek te Brugge, waar de stichter organist-titularis is, en in de brede omgeving van Roeselare – Ieper, de regio waar de zangers gerekruteerd worden. Daarin zal minstens 1 werk van Adriaen Willaert of een streek/tijdgenoot te horen zijn. Ook composities van latere datum komen in aanmerking, a capella of met orgel-, klavecimbel- of pianobegeleiding, dit laatste met de instrumentalist als dirigent.

Meer info: www.organassociation-adriaenwillaert.com
Zie ook: www.erichallein.be


3. Ensemble Quilisma (°2008, Oudenaarde).

Een inkijk door koorlid LDV…

Toen ik in 2014 het Ensemble Quilisma vervoegde, was het pas enkele jaren eerder een gemengd ensemble geworden en begon het zijn puur gregoriaanse repertoire uit te breiden met polyfonie. Vooral de gepolijste samenklank charmeerde mij geweldig én… men kon een extra bas/bariton gebruiken. Mijn jarenlange koorervaring was beslist niet overbodig, dat werd snel duidelijk. Behalve één sopraan, een goede bekende uit vroegere koorformaties, waren het voor mij allemaal nieuwe gezichten én stemmen: professionele musici naast gedegen, door de koorwol geverfde amateurs van diverse leeftijden. Vooral ook een begeesterende dirigent die schier onvermoeibaar schaaft aan toon, klank, kleur en dictie. Drie jaar en een paar persoonswissels later blijven de repetities bijzonder intense en boeiende momenten van samen-musiceren. (…) Precies het sleutelen aan alle facetten van een muziekstuk, met oog en oor voor de vondsten van de componist, de sfeer die bepaalde toonsoorten of harmonieën oproepen, de tekst en de samenklank, maken zingen in deze kleine groep tot een belevenis. Want, laten we wel wezen: in een ensemble dat (voltallig) zo’n zestien stemmen telt, zijn de individuele betrokkenheid en verantwoordelijkheid groot. Dat maakt het zingen net zo relevant. In een dergelijke bezetting Palestrina, Da Vittoria, Byrd maar even goed Van Weerbeke of Appenzeller mogen zingen, geeft elke rechtgeaarde korist een kick. Naast de polyfonie wordt, ter afwisseling en contrast, ook werk uit deze en vorige eeuw ingestudeerd, wat het repertoire van Ensemble Quilisma verruimt. Het boeiende cd-project rond de Oudenaardse componisten was daarvan een illustratie. Niet in het minst, ten slotte, is er de sfeer van camaraderie onder de leden, die naast de uitgesproken liefde voor (koor)muziek ook na en buiten de repetities de groep bijeen brengt. Dat de meningen ook wel eens op andere dan muzikale vlakken uiteenlopen, leidt vaak tot interessante gesprekken. Ook dit maakt van zingen in dit ensemble een boeiend en uitdagend verhaal, waaraan dirigent Koenraad Verstichel nog veel bladzijden mag toevoegen.

Meer info: www.quilisma.be.
Zie ook facebook: https://www.facebook.com/groups/105814873424/?fref=ts



4. Vocaal ensemble Vocem Flentium zingt polyfonie. Arnout Malfliet zegt ons waarom.

Wel, het kan niet eenvoudiger: omdat we dat graag zingen. Enkele jaren geleden vonden zes studenten zang van het LUCA (Campus Lemmens in Leuven) elkaar via de oude polyfonie en dit voor een project van de kamermuziek. De zesstemmige muziek leek en lijkt ons nog steeds het fijnste. Elke melodische lijn ontwikkelt zich relatief onafhankelijk van de andere en toch vormen ze samen een mooi harmonisch geheel. Ook vullen deze lijnen elkaar constant aan in de zoektocht naar spanning en ontspanning. (…)  Polyfonie is een vorm van mindful zingen. Als we tijdens een repetitie een partituur hebben afgewerkt, slaakt er al wel eens iemand een zucht van verlichting. Maar dan op de boeddhistische manier: een zalig gevoel dat zegt dat we even het Nirwana hebben ervaren. Wat klanken bij een mens teweeg brengen, is voer voor psychologen. Dat het je op een hoger niveau tilt wanneer je participeert aan een concert, daarvan zijn wij overtuigd.

Polyfonie is in deze tijd van ‘disposable music’ of zal ik zeggen ‘fastfood-music’ ook onderhevig aan de vluchtigheid van ons jachtig bestaan. Omwille van het wezen van muziek  –het geluid verdwijnt van zodra men ophoudt met musiceren –  is zij zeer kwetsbaar. Eén foute toon kan een meesterwerk omvormen tot een gedrocht. Net daarom zijn musici ook kunstenaars, die zich telkens ze zingen (ook tijdens repetities) helemaal moeten ‘smijten’. Zingen is niet onvoorwaardelijk! Zingen is een engagement. Het is ‘work in progress’. Het is altijd vatbaar voor verandering en het is ook altijd anders. Geen uitvoering is dezelfde. 

Met Vocem Flentium hebben wij niet de intentie om extra vernieuwend te zijn of om een speciale visie te ontwikkelen. Wel willen we heel graag de verworvenheden van onze opleiding omzetten in effectieve kunst, die  – in tegenstelling tot een schilderij, dat blijvend is –  alleen maar kan ervaren worden wanneer mensen zich engageren om naar een concert te komen. Muziek is emotie, wekt emoties op. Het is een algemeen bekend maar ook een heel belangrijk gegeven. Polyfonie zal nooit het uitbundige karakter van pop kunnen evenaren. Het gaat eerder naar de diepte in de mens. En dat gevoel van ‘rustige zekerheid’ wil het delen met iedereen die zich daarin onderdompelt. 

Bij Vocem Flentium begint mijn taak als artistiek leider steeds weer in diezelfde bibliotheek met duizenden partituren, die me smeken: “Zing mij!” Er staat zoveel prachtige muziek genoteerd in al die boeken! Toch zijn ze slechts het penseel, de verf en het doek van de schilder, dat hiermee een prachtig schilderij kan maken. Doorheen de tralies van de partituur ontsnappen we telkens weer aan pure wetenschappelijke wetmatigheid om vrijheden op te zoeken die niet eerder ontdekt of nooit eerder gehoord werden.

Vocem Flentium programmeert graag werken van minder gekende meesters van de polyfonie (Pierre De Manchicourt, George de la Hèle...). Velen van hen speelden in die unieke muziekperiode ook in onze streken een vooraanstaande rol. Al zit er wel eens een minder geslaagd werk tussen - dat dan vaak tijdens een repetitie meteen wordt afgevoerd - het blijven de klanken en de zalige harmonieën die ons steeds weer verbinden. Muziek is volgens mij per definitie religieus zonder daarom een godsdienst te zijn, want het verbindt. Niet alleen ons als uitvoerders, het verbindt iedereen die betrokken is, dus ook de toehoorders. Je kan probleemloos parallellen trekken: hun bijeenkomsten versus onze repetities en concerten, de liturgische voorwerpen tegenover onze partituren, muziekstaanders, belichting…, of hun liturgische handelingen, daar waar wij staande in een cirkel zingen, buigen, applaus krijgen...

De naam ‘Vocem flentium’ is een zinsnede uit een van de eerste motetten die het ensemble instudeerde (Versa est in luctum van Alonso Lobo) en verwijst naar het soms melancholische en meditatieve karakter van de muziek.

Bezetting:

Marlotte Van ’t Hoff, Cantus – Emma Coopman, Quintus – Govaart Haché, Altus – Gert-Jan Verbueken, Tenor – Korneel Van Neste, Sextus – Arnout Malfliet, Bassus & artistiek leider.

meer info: http://vocemflentium.be/
facebook: https://www.facebook.com/vocemflentium/?fref=ts

5. Vocaal ensemble Utopia (°2015) en het Utopia Festival

Utopia Ensemble verenigt vijf Belgische zangers die veel ervaring hebben opgedaan bij gerenommeerde formaties zoals Collegium Vocale Gent, Huelgas Ensemble, Nederlandse Bachvereniging,  Capilla Flamenca, Vox Luminis, etc.:

Griet De Geyter, Bart Uvyn, Adriaan De Koster, Lieven Termont en Bart Vandewege.

Zij zingen reeds jaren onder leiding van dirigenten als Philippe Herreweghe, Paul Van Nevel, Jos van Veldhoven, Ton Koopman, allen gespecialiseerd in oude muziek.

Utopia nam een vliegende start met een eerste concert in het Early Music Festival te Warschau 2015 en verschillende concerten in Festival van Vlaanderen Mechelen.
In april 2016 werd een eerste cd aan het publiek voorgesteld, verschenen op het label Et'cetera. Deze opname van de zeven lamentaties van Cristóbal De Morales  – muziek die nooit eerder integraal op cd verschenen is –  bleek meteen een schot in de roos: de internationale pers had enkel lovende woorden.


Utopia Ensemble
is een Belgisch ensemble dat zich toelegt op vocale polyfonie. Vanuit haar naam en missie, wil Utopia haar maatschappelijke rol opnemen als “muzikanten in de samenleving”. Geïnspireerd door het boek Utopia van Thomas More, tracht het op haar eigen manier, met muziek in een vooraanstaande rol, een bijdrage te leveren aan een “betere” wereld.

In 2016 en 2017 toerde Utopia Ensemble door Vlaanderen en Nederland. Tijdens zo’n 20 concerten brachten zij gevarieerde programma's als ‘De 7 lamentaties van Cristóbal de Morales’, ‘Pilgrimage’ (een programma rond Marialiederen), en ‘Italiaanse Madrigalen’. Binnenkort start de opname van een tweede cd. Thema: de invloed van Luther op de religieuze muziek, met muziek van Josquin Desprez tot Praetorius. Als ‘ensemble in residentie’ in de schitterende Sint-Pauluskerk te Antwerpen brengt Utopia er dit jaar niet enkel concerten, maar ook open repetities die toegankelijk zijn voor de toevallige bezoeker.


Op 24 juni 2017 organiseert Utopia op de Sint-Paulussite te Antwerpen de eerste editie van het Utopia Festival. Het moet een unieke gelegenheid van artistieke uitwisseling worden. Deze festivaldag moet een ontmoeting worden van kunstenaars uit verschillende disciplines (podium, beeldende kunst, film, fotografie) en subdisciplines (oude muziek, barok, kleinkunst, jazz). Zo wordt rond eenzelfde thema gecommuniceerd in een veelheid van invalshoeken, genres en stijlen. Deze cross-over maakt van Utopia Festival voor publiek én artiesten een avontuurlijke verkenning voorbij de geijkte grenzen. Mede daarom het thema ‘Vrijheid’.

Uiteraard neemt muziek een prominente plaats in. Eburon Quintet, een koperblazerskwintet, brengt arrangementen van Franse romantische muziek. Voorts is het Antwerps Barokorkest te gast met een programma rond godsdienstvrijheid. Zij brengen de Bachcantates BWV 153 en BWV 155, samen met een ad hoc-koor van Antwerpse koorzangers, en de zangers van Utopia Ensemble als solisten. Het concert wordt ingeleid door Dick Wursten. Het slotconcert wordt verzorgd door Utopia Ensemble zelf. Op het programma staat muziek van, onder anderen, Josquin Desprez, Heinrich Isaac, Michael Praetorius. We maken er kennis met de overgang van de Franco-Vlaamse polyfonie naar het koraalmotet, gebaseerd op het Lutherse koraal.

 
Sint-Paulussite, Antwerpen: locatie van het eerste Utopia Festival


Op het Utopia Festival komen ook andere (kunst)disciplines aan bod. De dag start met een historische wandeling in de omgeving van Sint-Paulus. Qua visuele kunst zijn er de fototentoonstelling ‘No man’s land’ van fotograaf Henk Van Rensbergen en een kortfilmfestivalletje met documentaires en fictiefilms rond het thema ‘Vrijheid’. Qua cultuurfilosofische insteek zijn er de lezingen over Luther en Utopia, projectpresentaties rond een specifieke zoektocht naar Vrijheid of Utopia en voor het debat rond identiteit en cultuur. Moderator Werner Trio treedt er in gesprek met Jeroen Olyslaegers (schrijver), Leo Neels (jurist, denktank Itinera) en Patrick Loobuyck (filosoof, centrum Pieter Gillis), met Werner Trio als moderator. Daarnaast komen er enkele lezingen over Luther en Utopia en concrete voorstellingen van projecten waar een specifieke zoektocht naar Vrijheid of Utopia wordt beproefd.

Ten slotte is er op de mooie binnenplaats ruim gelegenheid voor een hapje en een drankje onder de lichtvoetige tonen van het Eburon Quintet (marching band en jazz) en 2 kleinkunstensembles.

Meer info: https://www.utopia-ensemble.be/
Facebook: https://www.facebook.com/UtopiaEnsemble/?fref=ts
Utopia Festival 24 juni 2017: http://www.utopiafestivaldag.be/

 

CONCERTEN, RELIGIEUZE VIERINGEN, FESTIVALS...

 

Do. 1 juni 2017 te 20.00u, The German Church, Stockholm (SE)

Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel op het Stockholm Early Music Festival
programma: Arcadia in Flandria – Facetten van de Franco-Vlaamse Polyfonie 1550-1600
met werk van o.a. Gilles Binchois, Guillaume Dufay, Johannes Ockeghem, Josquin des Prez, Pierre de la Rue, Nicolas Gombert en Roland De Lassus

http://www.semf.se/semf-2017/event/1352

Zat. 3 juni 2017 te 12.00u, The Stockholm Cathedral Parish Hall, Stockholm (SE)

Het duo Contactus (blokfluit en vedel) op het Stockholm Early Music Festival
programma: Adeu mon cuer
Met werk van o.m. Gilles Binchois en Guillaume Dufay

 http://www.semf.se/semf-2017/event/1371
Zat. 3 juni 2017 te 18.30u, Chiesa San Rocco, Venetië (IT)

Cappella Pratensis o.l.v. Stratton Bull
programma: Visions of Joy – The Chapel of  Hieronymus Bosch
met o.m. de Missa ‘Cum jocunditate’ van Pierre de la Rue

 www.cappellapratensis.nl

Vr. 16 juni 2017 te 17.00u, Emmanuel Church, Boston (MA)

Cinquecento op het Boston Early Music Festival
programma: Canti Carnascialeschi: A Florentine Carnival
met werk van o.m. Guillaume Dufay, Heinrich Isaac, Alexander Agricola, Roland De Lassus en Adriaen Willaert

 http://www.bemf.org/pages/fest/con_cinquecento.htm

Zo. 18 juni 2017 te 10.00u, St.-Pieterskerk, Leuven

radiomis, rechtstreeks uitgezonden door RADIO1 in het kader van @MISSAM2017
Currende o.l.v. Eric Van Nevel
met o.m. de Missa ‘Quem dicunt homines’ van Antonius Divitis

www.currende.be

Van do. 29 juni tot zat. 1 juli 2017, Universiteit van Salzburg (AT)

Workshop Gaspar van Weerbeke

meer info:
http://www.gaspar-van-weerbeke.sbg.ac.at/conference/reconstruction-workshop.html

Vr. 30 juni 2017 te 20.30u, Sint-Machariuskerk, Gent

Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel op Meerstemmig Gent
programma: Een polyfoon kaleidoscoop 1350-1600
met o.m. werk van Jacob Clemens non Papa, Alexander Agricola, Cipriano De Rore en Nicolas Gombert

 www.meerstemmiggent.be .

Zat. 1 juli te 20.15u., St.-Bavokerk, Haarlem (NL)

Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel
programma: Een polyfoon kaleidoscoop 1350-1600 (zie boven: 30 juni)

www.koorbiennale.nl


Zat 1 juli 2017 te 20.00u, Sint-Machariuskerk, Gent

Currende o.l.v. Eric Van Nevel
de volledige Vergine bella van Cipriano De Rore op teksten van Petrarca

www.currende.be

Ma. 3 juli 2017 te 20.00u, Konzerthaus, Berlin (DE)

Ensemble Daimonion o.l.v. Arno Lücker
programmareeks: 2 x hören KLASSISCH
met werk van o.m. Adriaen Willaert

Ein Werk wird präsentiert – vielleicht ohne Vorkenntnisse, auf jeden Fall ohne Programmheft und ohne Einführung.
Danach berichten unsere Moderatoren und die Künstler über die Hintergründe und Merkmale des Stücks, das daraufhin ein zweites Mal erklingt.

www.ensembledaimonion.com
https://www.konzerthaus.de/de/programm/2-x-horen-klassisch/918

Vr. 7 juli 2017, uur?, Church of St John the Evangelist, Oxford (GB)

Cinquecento
programma: Musica Invictissima
met werk van o.m. Jacobus Vaet en Jacob Regnart

Vr. 7 juli 2017 van 18u00 tot 19.00u, Grote of St Bavokerk, Haarlem (NL)

Cappella Pratensis o.l.v. Stratton Bull op het Hemels Uurtje
met werk van Pierre de la Rue, Hayne van Ghizeghem, Juan Urrede, Josquin des Prez en Nicolas Champion

http://www.koorbiennale.nl/programma/36/hemels-uurtje-cappella-pratensis

Zat. 8 juli, uur?, Chapter House of York Minster, York (GB)

Cinquecento op het York Early Music Festival
programma: Musica Invictissima
met werk van o.m. Jacobus Vaet en Jacob Regnart

Zat. 8 juli 2017, van 12.30u tot 13.30u, St Lawrence’s Church, York (GB)

English Cornett & Sackbutt Ensemble op het York Early Music Festival
programma: Echoes of Venice
met werk van o.m. Adriaen Willaert

Cornetts and sackbuts conjure up the sounds of 16th and 17th-century Venice, the beautiful and powerful city that was home to some of Europe's finest musicians.
Whether from the echoing spaces of St Mark’s, the palaces on the Grand Canal or the winding streets and open campi of this captivating city, the sounds of Gabrieli, Merulo, Schütz and Willaert spread their influence all over Europe.

https://tickets.ncem.co.uk/en-GB/shows/english%20cornett%20-%20sackbut%20ensemble/events


Vr. 4 aug. 2017 te 21.30u, Augustinuskirche, Schwäbisch Gmünd (DE)

Josquin Capella Berlin
programma: motetten, hymnen en Marialiederen van de Cappella Sistina
met werk van o.m. Guillaume Dufay, Josquin des Prez, Andreas De Silva en Jacob Arcadelt

http://www.schwaebisch-gmuend.de/7547-Programm-frage-Tickets.html?id=38392

 

Van zo. 6 aug. tot zat. 12 aug., University of Cambridge (GB)

Cambridge Early Music Summer School 2017 (Week 2)
thema: Made In Venice
met werk van Willaert, De Rore, Ganassi, Bassano e.a. 16de-eeuwse meesters

We will explore not only the magnificence of multi-choir motets but also the intimacy and intensity of the ‘Venetian’ madrigals of Adriaan Willaert and Cypriano de Rore, combining voices and instruments. As well as working with our singers, instrumentalists will also be able to follow in the footsteps of Venetian masters from Sylvestro Ganassi to Giovanni Bassano, those masters of virtuosity and sensitivity to text and rhetoric, as well as exploring the more ceremonial (and foot-tapping) repertoire of the piffari.
Each day of the course will be divided between sectional rehearsals and ensembles, both large and small, directed by our specialist tutors. The after-dinner sessions might include informal performances of works covered in the day as well as exploring early dance and working on large-scale pieces in which all course members will take part.

http://musicsummerschools.com/event/cambridge-early-music-summer-school-2017-week-2/

Zo. 13 aug. 2017 te 19.00u, Hofburg, Innsbruck (AT)
Cinquecento op de Innsbrucker Festwochen der Alten Musik
programma: Al Serenissimo Arciduca Ferdinando d’Austria
met werk van o.m. Roland De Lassus, Jacob Regnart en Jacobus Vaet

http://www.altemusik.at/nocache/programm/kalendarium/detail/?tx_eventcalendarfw_pi1%5Bitem%5D=1636

Vr. 25 aug. 2017 te 13.00u, AMUZ Antwerpen

Cinquecento op Laus Polyphoniae
programma: Musica Invictissima
met religieus werk van Jacobus Vaet en Jacob Regnart

http://www.ensemblecinquecento.com/concerts

Nieuwe cd met WILLAERT

 

 

Il cambalo di Partenope

Catalina Vicens, klavecimbel
(anoniem instrument – Napels, ca. 1525)

Carpe Diem Records
CD 16312
2017

 

 

van Willaert: Qui la dira
(bew. Antonio Valente)

meer info: http://www.carpediem-records.de/en/il-cembalo-di-partenope

Deze net verschenen cd van klaveciniste Catalina Vicens is in veel opzichten een uniek project. Het instrument is het oudst speelbare klavecimbel dat in bezit is van het National Music Museum in Vermillion (V.S.). Zij speelt muziek uit Napels uit de periode rond 1525, het jaar dat het instrument werd gebouwd. Een leuke extra is dat de cd vergezeld is van een gratis download waarin Catalina een fantasieverhaal vertelt over het genese, geschiedenis en karakter van dit instrument, deels gebaseerd op feiten, deels ontstaan vanuit inspiratie die Catalina opdeed tijdens het bespelen van dit instrument.

De cd is grotendeels te beluisteren op de Nederlandse Concertzender. Zoek naar de uitzending van woe. 24 mei 2017 van 10.00u. tot 11.00u – de Nederlandse Concertzender. De in april 2017 verschenen CD ‘Il Cembalo di Partenope’ van klaveciniste Catalina Vicens met 19de nr. Philippus De Monte en 20ste nr. Adriaen Willaert (beide: bew. Antonio Valente)

https://www.concertzender.nl/programma/394428/

 

FACSIMILE van Henry VIII’s BOOK
LonBL 31922

Dit manuscript werd waarschijnlijk vervaardigd tussen 1510 en 1513 te Londen. De vermoedelijke opdrachtgever was Sir Henry Guildford (1489-1532), een edelman die verbonden was aan het hof van Hendrik VIII. Het handschrift bevat 109 werken van Engelse en Europese componisten. Drieëndertig zijn van Henry VIII zelf, een aantal ook van Vlaamse polyfonisten, o.m. van Alexander Agricola, Jacobus Barbireau, Loyset Compère, Antoine Busnois, Heinrich Isaac, Jacob Obrecht, Antoine de Fevin, Pierre Moulu , Hayne van Ghizeghem (Alles regret en De tous bien plane) en Denis Prioris. Het repertoire bestrijkt de meest uiteenlopende genres bestrijken, zowel vocaal als instrumentaal.

In 2014 verscheen hiervan een facsimile-uitgave met inleiding door David Fallows:

The Henry VIII Book (British Library, Add. MS 31922). Facsimile with intro. By David Fallows, DIAMM Facsimiles 4, Oxford University, Oxford, 2014.



Hedendaagse Engelse ensembles zingen maar al te graag Nederlandse renaissance-polyfonie. Denken we slechts aan Stile Antico, Brabant Ensemble, Tallis Scholars, the King’s Singers, BBC Singers, the Sixteen, Hilliard Ensemble. Hoe komt het dan, vraagt Fallows zich af, dat er zo weinig werken van ‘the Continent’ opgenomen zijn. Zelfs in het algemeen, schrijft hij, verwondert het mij dat er in die tijd zo weinig polyfonie van niet-Engelse polyfonisten werd overgeschreven in de Engelse zangbundels: “Continental musicians were common at the court of Henry VII, and Henry VIII increased their number, which raises the question of why so few continental compositions are represented here. The question should really be why continental compositions are almost completely absent from other English sources of the time.”

Los van deze terechte observatie, toch volgende opmerking. Ook al is het een onontbeerlijke bron voor het Engelse profane lied van de vroege Tudorperiode, King Henry’s Book beantwoordt niet ten volle aan de definitie van een liedcollectie. Nemen we abstractie van Henry’s mediocre werkstukjes en de serie tekstloze liedcomposities van continentale componisten, dan rest een te klein hoeveelheid Engels werk om van een anthologie te kunnen spreken. Dietrich Helms is derhalve van oordeel dat “by assembling the material used and produced for the education of a king, Henry VII’s manuscript was intended to serve as a book of examples for the musical education of a royal child.”

Bron:
Murray Steib, Music Review in Notes, dec. 2015, vol. 72, nr 2, p. 407-410.

Census-Catalogue of Manuscript Sources of Polyphonic Music 1400-1550, vol. 2, pp. 64-65.

Dietrich Helms, Henry VIII's Book: Teaching Music to Royal Children in The Musical Quarterly, 92, 1/2 (Spring - Summer, 2009), p. 118.



NIEUWSFEIT VAN HET JAAR

het ‘Leuven chansonnier’ (late 15de eeuw)

In 2014 verwierf een privé-kunsthandelaar als onderdeel van een kavel een minuscuul chansonnier (12 x 8,5cm) inclusief de originele, met brokaat beklede, boekband. Het betrof een muziekmanuscript van 96 perkamenten blaadjes met sierlijk verluchte initialen. De nieuwe eigenaar vond het derhalve de moeite waard om het te laten onderzoeken door specialisten van de Alamire Foundation en de Onderzoeksgroep Musicologie van de KULeuven. Het bleek een tot op vandaag onbekend en bovendien compleet liedboek te zijn uit vermoedelijk de late 15de eeuw. Vondsten als deze zijn uitermate zeldzaam geworden; de laatste vergelijkbare ontdekking dateert van bijna een eeuw geleden. Bovendien bevat de collectie niet minder dan twaalf, tot op vandaag onbekende unica! Om de identiteit van deze stukken te onthullen, zal verder musicologisch onderzoek nodig zijn. Op basis hiervan werd het kleinood via het Fonds Léon Courtin – Marcelle Bouché aangekochtdoor de Koning Boudewijnstichting aangekocht en prompt in bruikleen gegeven aan de genoemde Alamire Foundation. Nu het chansonnier volledig gedigitaliseerd is, was de tijd rijp om het heugelijke nieuw wereldkundig te maken. Online bekijken kan op: www.idemdatabase.org.

De oorspronkelijke bezitter/opdrachtgever is onbekend. Het manuscript, dat voorlopig/voortaan (?) als ‘Leuvens chansonnier’ door het leven gaat, bevat slechts één wapenschild: dat van de hertogen van Savoye-Nemours, waarbij de letter 'I' op de achtergrond mogelijk verwijst naar Jacques van Savoye, tweede hertog van Nemours (1531-1585). Dit plaatst het liedboek in de Loirevallei, waar genoemde edelen onroerend goed hadden. Dat zij echter de oorspronkelijke eigenaars waren is lang niet zeker, al beperkt de inhoud zich wel tot wereldlijke liederen in het Frans. Na een geestelijk werk in het Latijn als traditionele opener volgen negenenveertig (44 van dezelfde hand, 5 latere toevoegingen), op één na driestemmige chansons. Ze staan niet naamgetekend maar 38 ervan konden op basis van andere bronnen toegeschreven aan vooraanstaande 15de-eeuwse Franco-Vlaamse meesters als Gilles Binchois, Johannes Ockeghem en Antoine Busnoys.

De twaalf unica die het handschrift rijk is, worden voor het eerst ten gehore gebracht op 11 juli 2017 in New York, meer bepaald in The Cloisters te New York, een première georganiseerd i.s.m. Flanders House. Er wordt onderhandeld met diverse ensembles, waaronder het Huelgas Ensemble, voor uitvoeringen in onze contreien.

http://www.ae-info.org/attach/User/Burn_David_Joseph/burn_david.jpg  Prof. Dr. David Burn (KULeuven) beklemtoont het belang:

“Wat de onderzoekers bijzonder verraste: twaalf van de genoteerde liederen waren tot nog toe volstrekt onbekend: Onvoorstelbaar. Alsof je opeens een dozijn onbekende Rubens-tekeningen zou vinden! We hopen te kunnen achterhalen wie de liederen gecomponeerd heeft. Ook de 38 bekende werken zijn zeer interessant, omdat het vaak om andere versies gaat dan de versies die we al kennen. Deze vondst zal het onderzoek naar de polyfonie in de Lage Landen in ieder geval een flinke duw vooruit geven.

Voor wie het boekje bedoeld was, of wie de opdrachtgever was, is nog een groot vraagteken. Vast staat dat het moet hebben gecirculeerd in de hoogste geledingen van de toenmalige maatschappij. Dergelijke chansonniers waren een hebbeding, en werden vaak cadeau gedaan. Muziek noteren diende natuurlijk in de eerste plaats om ze te bewaren, maar het boekje kan ook daadwerkelijk gebruikt zijn geweest om mee te musiceren.”

bron: http://nieuws.kuleuven.be/node/17881

 

TWEE CITATEN

* de raadselachtige renaissance

“The riddle’s inherent ambiguity and the subtle deception that goes with it lead us to the very heart of the musical culture  – or rather cultivation –  of the enigmatic in the Renaissance.”

Katelijne Schiltz, Music and Riddle Culture in the Renaissance, New York, 2015, p. 360.

* dubbelkorig: een klein koor tegenover een groot

“The performance of vespers psalms at San Marco was rooted in liturgical plainsong tradition, with two choirs (or two halves of the choir) alternating either verse by verse or half verse by half verse. The salmi spezzati were an outgrowth of that tradition.
Their performance was spelled out in various rubrics of the church, with one choir made up of four singers, and the other consisting of all the other singers.
The psalms were sung in this way at vespers of all the solemn feasts.”

Mary S. Lewis, Di Willaert et di Iachet. I salmi: A Reconsideration of a Double-Choir Collection from 1550 in La la la… Maistre Henri, Turnhout, 2009, p.106.


 

Ingekomen correspondentie

Ik werk als Domeinverantwoordelijke Digitalisering voor de Universiteitsbibliotheek, waar we natuurlijk alle domeinen van de collectie betrekken. Alles kan geraadpleegd worden via de publieke catalogus van de Universiteitsbibliotheek. Daarvoor moet u wel weten wat u zoekt (titel, ...). We werken momenteel aan het presentatieplatform maar dat zal in de eerste plaats gericht zijn op nieuwe virtuele tentoonstellingen en nieuwe digitaliseringsprojecten. Daarnaast werken we ook aan een vereenvoudiging van het zoeken binnen de gedigitaliseerde boeken in de catalogus zelf. 

Met vriendelijke groeten,
Nele Gabriels
Projectmanager Digitalisering,
KU Leuven Universiteitsbibliotheekdiensten

 

 

170501 13de JG NR 4

CONCERTEN, RELIGIEUZE VIERINGEN, FESTIVALS...


Woe 3 mei 2017,
KULeuven Campus Kulak, Kortrijk

Graindelavoix o.l.v. Björn Schmelzer
19.30u: lecture ‘The Demons of Early Music’
21.00u: concert

Woe. 3 mei 2017 te 20.15u, St.-Pieter-en-Paulkerk, Mechelen (uitverkocht, maar met wachtlijst)

The King’s Singers
programma: Royal Blood
meto.m. Paisible Domaine en Dessus le marché d’Arras van Roland de Lassus

http://www.mechelenhoortstemmen.be/voorstelling/the-kings-singers/

Di. 9 mei 2017 te 13.10u, The Holburne Museum, Bath (UK)

Musicke in the Ayre (sopraan en luit)
programma: A Flemish Foray – music of the Bruegel dynasty
met werken van Josquin des Prez, Thomas Crecquillon, Pierre de Manchicourt, Jacob Clemens non Papa, Cypriano De Rore, Cornelis Schuyt, Nicolas Vallet en Adrianus Valerius

https://www.facebook.com/events/1874424786170168/

Di. 9 mei 2017, 21.00u, Festival van Vlaanderen, Onze Lieve Vrouwkerk, Kortrijk

Graindelavoix o.l.v. Björn Schmelzer
programma: And Underneath the Everlasting Arms – Polyfonie voor een betere slaap
met werken van o.m. Josquin des Prez, Nicolas Gombert en Roland De Lassus

http://wildewesten.be/nl/event/graindelavoix

Zat. 20 mei 2017 te 20.30u, Sint Lambertuskerk, Ekeren

Graindelavoix o.l.v. Björn Schmelzer
programma: Devoties en emoties in de Nederlanden
met werken van Jacob Obrecht en Johannes Ockeghem

https://ttk.antwerpen.be/Tickets/Detail.aspx?language=NL&smallmenu=1&code=COC-252-20170520

Zo. 21 mei 2017 te 10.00u, Sint Pieterskerk, Leuven

Radiomis door Currende o.l.v. Eric Van Nevel
met o.m. de Missa ‘Mittit ad Virginem’ van Adriaen Willaert

Zelfde programma op zo. 28 mei te 11.00u in de Onze Lieve Vrouwekerk te Brugge.

www.currende.be

Zo. 21 mei 2017, te 19.00u, Psychiatrisch Ziekenhuis Onze Lieve Vrouw, Brugge

Vocaal Ensemble Da Cantar o.l.v. Wim Maesele, begeleid door professionele instrumentisten
programma: De Nalatenschap van Josquin

http://www.dacantar.be/concerten.html


Zo. 28 mei te 11.00u, Onze Lieve Vrouwekerk te Brugge

Eucharistieviering opgeluisterd door Currende o.l.v. Eric Van Nevel
met o.m. de Missa ‘Mittit ad Virginem’ van Adriaen Willaert

info: zie boven, 21 mei

Do. 1 juni 2017 te 20.00u, Stockholm Early Music Festival, The German Church, Stockholm (SE)

Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel
programma: Arcadia in Flandria – Facetten van de Franco-Vlaamse Polyfonie 1550-1600
met werk van Gilles Binchois, Guillaume Dufay, Johannes Ockeghem, Josquin des Prez, Pierre de la Rue, Nicolas Gombert en Roland De Lassus

http://www.semf.se/semf-2017/event/1352

 

NOTEER ALVAST

vrijdag 16 juni 2017:

Huldeconcert in de Sint-Michielskerk
door het Roeselaars Kamerkoor
o.l.v. Bart Naessens

zaterdag 1 juli 2017

onthulling Willaertmonument
academische zitting met lezing door
prof. dr. David Burn (KUL)


 

Cipriano de Rore: New Perspectives on his Life and Music

Collection of essays on the life and works of Cipriano de Rore, Brepols, Turnhout, 2017

J. A. Owens, K. Schiltz (eds.)

ADRIAEN WILLAERT
Haud aliter pugnans a 5

Haud aliter pugnans
fulgebat Caesar in armis,
Ac tu spes patriae bellica
Tela ferens

Magna trophea paras
dum tu contendis in hostem
Vincislae paras nomina magna quoque
Nam merito sortitus eras
haec nomina laudis

Cum toties victor
vincere doctus eras
(x2)

Vrije vertaling:

Niet anders schitterde Caesar telkens hij zélf de wapens greep en meedeed in de strijd
dan gij nu schittert, Hoop des Vaderlands, met het oorlogszwaard ter hand.

Ontzaglijke trofeeën sleept gij in de wacht
in menige strijd met de vijand
Ook d’ontzaglijke naam ‘Wenceslaus’ sleep jij in de wacht.
Terecht immers had gij deze naam van lof & eer als lotsbestemming geloot.

Je zovele zeges bewijzen
je zegemeesterschap!

Eerste druk: W1110 (1539), Venetië, Girolamo Scotto:
Adriani Willaert… musica quinque vocum… liber primus

Herdrukt in 1550 (W1111)
Vindplaatsen van de volledige boeken:
druk 1539: Londen, British Library
druk 1550. London, British Library / München, Bayerische Staatsbibliothek.


 

http://stimmbuecher.digitale-sammlungen.de/api/book/bsb00094095/page/33.jpg

Cantus uit Famosissimi Adriani Willaert musica quinque vocum, Venetiis, 1550
München, Bayerische Staatsbibliothek

De zestiende eeuw was in veel opzichten een bewogen tijd. Er werd voortdurend en op vele fronten gevochten. Maar het was evenzeer een periode van hoge bloei in kunst en cultuur. Wilden de Bourgondische vorsten hun territorium uitbreiden of het ten minste behouden, dan moesten zij koningstroon inruilen voor het strijdros. Maar ze hadden ook aandacht voor de kunsten, zij het in de eerste plaats om te pronken. Schilders, beeldhouwers, architecten en ook musici werden in vaste dienst genomen om de glorie van hun broodheer glans bij te zetten. Dat deden ze meestal plichtsgetrouw en bovendien met de grootste artistieke vaardigheid.

De regeringsperiode van Karel V (°1500 – 1515 – 1556) viel samen met een hoge bloeiperiode van de Nederlandse polyfonie, vertegenwoordigd door Nicolas Gombert, Jacob Clemens non Papa, Thomas Crecquillon, Adriaen Willaert en Cypriano De Rore. Elk van hen had zijn part in het componeren van Staatsmotetten op in onze tijd niet te smaken proza. Maar dankzij hun muzikale vaardigheid toverden ze op die gelegenheidsverzen niettemin genietbare polyfonie, waarin verborgen symbolische wendingen het beluisteren alsnog boeiend maken.

Van het voorliggende huldemotet Haud aliter pugnans van Adriaen Willaert is geen handschrift bewaard. De oudste druk is van 1539 door Girolamo Scotto te Venetië in Musica quinque vocum… liber primus; een herdruk dateert van 1550  – zie de afbeelding hierboven. Toch zou het stuk al gecomponeerd kunnen zijn in 1529. Willaert was toen in Venetië, maar door zijn verblijf van 1517 tot 1519 in Hongarije, in dienst van Ippolito d’Este, was hij ook al in Wenen bekend. Dit verklaart waarom men, ten einde een passend huldemotet te bestellen, vanuit Wenen naar het verre Venetië is getrokken.

De geadresseerde in Haud aliter pugnans is Ferdinand I van Oostenrijk (1503-1564). Hij werd tot koning van Bohemen-Hongarije gekroond op 24 februari 1527 in de St.-Wenceslauskapel van de Praagse dom. Vier jaar later, op 5 januari 1531 werd hij keizer van Oostenrijk aangesteld op instigatie van Karel V, zijn broer en keizer van het Heilige Roomse Rijk. Was de aanleiding voor het lofdicht de overwinning op de Turken te Wenen in 1529? Of het vredesakkoord met de Turken in 1532? In tegenstelling tot wat Albert Dunning schrijft, zou Haud aliter pugnans met dit alles echter niets te maken hebben.

De Heilige Wenceslaus is de grote heilige in Praag en in de tekst komt een woordspeling op zijn naam voor: Wenceslas = ‘Vincere + laus’ (overwinnen + lof). Er wordt beweerd dat Willaert hier motieven uit een zgn. Wenceslauskoraal gebruikt zou hebben. De beginmelodie gelijkt inderdaad op de inzet van een volkslied. Ook de tendens naar een syllabische schrijfwijze wijst in die richting. Prof. Viktor Velek, een Tsjechische musicoloog, ontkent die theorie echter in een brief aan ons (gedateerd: 22 maart 2006). Daarin verwijst hij naar een ander Tsjechisch lied als bron: Dies venit victoriae.

Bronnen:

Mary Tiffany Ferer: Music and Ceremony at the Court of Charles V in Studies in Medieval and Renaissance Music, 15(2012), p. 304.

Ignace Bossuyt, Adriaan Willaert (ca. 1490-1562). Leuven, 1985.

Katelijne Schiltz, Adriaan Willaert en de Venetiaanse motetpraktijk. Een onderzoek naar stijlbepaling, Leuven, 2001.

Albert Dunning, Die Staatsmotette 1480-1555, Utrecht, 1970.

LUISTER via YouTube

Cappella Pratensis o.l.v. Stratton Bull

1. hun programma: Josquin in Rome opgenomen in de Sint-Pieterskerk, Utrecht op 16/01/2014.

                https://www.youtube.com/watch?v=1Xw2_eqjC5c&t=119s

2. Captatie van het concert in Raamsdonck op 21/06/2015
https://www.youtube.com/watch?v=umPwuTBil0U

3. Josquin des Prez, Nymphes des bois.
                https://www.youtube.com/watch?v=qToBYimC8AE

Mannenkoor Oxymore o.l.v. Maud Hamon-Loisance

met L’Aura mia sacra al mio stanco riposo van Adriaen Willaert (2016)

https://video.search.yahoo.com/yhs/search?fr=yhs-avg-fh_lsonswrow&hsimp=yhs-fh_lsonswrow&hspart=avg&p=YouTube+Willaert#id=5&vid=417248467015d5356392cdd3441b4d4d&action=view

Domus Arte

Adriaen Willaert, Mirabile Mysterium declaratur hodie

https://video.search.yahoo.com/yhs/search?fr=yhs-avg-fh_lsonswrow&hsimp=yhs-fh_lsonswrow&hspart=avg&p=YouTube+Willaert#id=54&vid=3e1b7672a653d001ba54c1b09c43ccaf&action=view

Fior Angelico, Live in Ohio

Adriaen Willaert, O Magnum mysterium

https://video.search.yahoo.com/yhs/search?fr=yhs-avg-fh_lsonswrow&hsimp=yhs-fh_lsonswrow&hspart=avg&p=YouTube+Willaert#id=70&vid=d9949afadb9b556e7115da45b8e49a70&action=view

Nieuwe cd met WILLAERT

http://i.ndcd.net/1/Item/500/394135.jpg

Cifras imaginarias: Música para tañer a dos vihuelas
Ariel Abramovich, Jacob Heringman (luit)
NAXOSDIRECT ARCANA
2017
SPOTIFY

van Adriaen Willaert: Ricercar 7 (A6) – 2’18”

 

Ook nog werk van des Prez, Crecquillon, da Modena, de Cabezón, Verdelot, da Milano, Palero, de Sermisy, Vasquez en een anonymus

A leading vihuela specialist, the Argentinian virtuoso Ariel Abramovich has already devoted two albums to the favourite instrument of the Iberian Renaissance, the first on Arcana (Esteban Daça, El Parnasso, A316, 2002) and the second on Carpe Diem (Diego Pisador, Si me llaman, 2009). For this third instalment he is joined by one of the world’s most respected and innovative solo lutenists, Jacob Heringman, for a vihuela duo project which is the result of years of research and performing. While there is a significant number of publications for two lutes from the sixteenth century, only one of the seven collections for vihuela de mano includes duets, and it is precisely that collection that was the main source of inspiration for this project. The performers, both highly experienced with intabulations of sixteenth-century music, decided to recreate an imaginary’ book of vihuela duets, following the taste and practice of the ancient masters, who through a notation system of ‘numbers’ used to arrange works by the composers they listened to and played. Cifras Imaginarias is the poetic name they have given to an imaginary music collection of vihuela duos of the kind that might have been published in the mid-sixteenth century.

http://naxosdirect.se/items/cifras-imaginarias-394135

PHILIPPE HERREWEGHE 70
2 mei 2017

foto van Philippe Herreweghe.
http://www.amuz.be/nl/reeks/philippe-herreweghe-70-nl/

“Renaissancemuziek is het puurste, het allermooiste!”

Op zondag 30 december 2012, in het Klaraprogramma ‘Music Maestro’ dat diverse topdirigenten aan het woord liet, werd Herreweghe gevraagd naar zijn mening over muziek.

Reporter: Hoezeer uw interessegebied zich ook verbreed heeft de laatste 10, 12, 14 jaar,
u blijft toch jaarlijks minstens één uitstap naar de polyfonie maken.

Ph. H.: Op dat gebied ben ik zeer atypisch, denk ik, als dirigent. Omdat ik blijf… ik bestrijk het hele gebied tot de hedendaagse muziek… vanaf een bepaalde soort oude muziek, vanaf de laat-renaissance. In de renaissance is er ongelooflijk veel moois tot stand gekomen, kwalitatief, op het gebied van de schriftuur, dus van de expressie, want dat loopt altijd samen. Ik vind de barok eerder een dieptepunt. – Ik ben een beetje provocerend –  Ik bedoel: niet de interessantste muziek voor mij behalve natuurlijk Bach en sommige uitzonderingen… Monteverdi, als ge die bij de barok zoudt rekenen. Ik vind dan de 19de eeuw ook fantastisch en de 20ste eeuw ook.
Misschien is het mooiste, het allermooiste, het allerpuurste toch de renaissancemuziek.
Ik kan het gewoon niet laten.

Een topprestatie is de opname door France Musique van Roland De Lassus, Lagrime di San Pietro door Collegium Vocale Gent o.l.v. Philippe Herreweghe (duur: 58’, inclusief het bisnummer: Claudio Monteverdi, Adoramus Te).

Voor de Lagrime:

https://video.search.yahoo.com/yhs/search;_ylt=A2KLqIG5z_hYChgA5lY0nIlQ;_ylu=X3oDMTBncGdyMzQ0BHNlYwNzZWFyY2gEdnRpZAM-;_ylc=X1MDMTM1MTE5NTcwMARfcgMyBGFjdG4DY2xrBGJjawMycTBtcGsxYmptNXMyJTI2YiUzRDMlMjZzJTNENDgEY3NyY3B2aWQDV2Npb2tEazRMakV0QXRtZ1Z6c1hnZ0ZOTW1Fd01nQUFBQUNQbUtQSgRmcgN5aHMtYXZnLWZoX2xzb25zd3JvdwRmcjIDc2EtZ3AEZ3ByaWQDNmJrUDRPbW1SX3VxVThGRlF5SHp5QQRtdGVzdGlkA251bGwEbl9yc2x0AzYwBG5fc3VnZwMyBG9yaWdpbgN2aWRlby5zZWFyY2gueWFob28uY29tBHBvcwMwBHBxc3RyAwRwcXN0cmwDBHFzdHJsAzE4BHF1ZXJ5A1lvdXR1YmUgSGVycmV3ZWdoZQR0X3N0bXADMTQ5MjcwMTY4MQR2dGVzdGlkA251bGw-?gprid=6bkP4OmmR_uqU8FFQyHzyA&pvid=WciokDk4LjEtAtmgVzsXggFNMmEwMgAAAACPmKPJ&p=Youtube+Herreweghe&ei=UTF-8&fr2=p%3As%2Cv%3Av%2Cm%3Asa&fr=yhs-avg-fh_lsonswrow&hsimp=yhs-fh_lsonswrow&hspart=avg#id=59&vid=bbc503d9f30be847d4443eb23ab6ca66&action=view

 

Bekroonde cd’s met oude muziek

1993 – Diapason d’Or
Lassus. Lagrime di San Pietro.
Ensemble Vocal Européen
o.l.v. Philippe Herreweghe
HARMONIA MUNDI – Musique d’abord

(ook de heruitgave van 2014 werd bekroond met de Diapason d’Or)


10/2008 – Diapason d’Or
Roland De Lassus. Cantiones sacrae sex vocum (1594).
Collegium Vocale Gent
o.l.v. Philippe Herreweghe
HARMONIA MUNDI

Ceciliaprijs 2012 (de jaarlijkse platenprijs van de Belgische Muziekpers)
Officium Defunctorum van Thomas Luis de Victoria
Collegium Vocale Gent
o.l.v. Philippe Herreweghe

 

Meer info

Herreweghe dirigeerde nog meer renaissancepolyfonie, o.m. een cd met werk van Josquin des Prez (Stabat Mater en motetten) en een concert in 2011 te Asciano (IT) met werk van Giaches De Wert (La Gerusalemme liberata)

Zie onder meer:
https://en.wikipedia.org/wiki/Philippe_Herreweghe

 

Een boek als verjaardagsgeschenk


9789462700956.jpg (600×811)

Eind mei 2017 verschijnt bij Universitaire Pers Leuven een monografie over de h-Moll-Messe van Bach. Auteur is prof. em. Ignace Bossuyt. Hij schreef het naar aanleiding van de 70ste verjaardag van Herreweghe, die het werk driemaal uitvoert

- do. 11 mei om 20.00u in Bijloke teGent
- vr. 12 mei om 20.00u in Concertgebouw te Brugge
- zat. 13 mei om 20.00u in De Singel te Antwerpen

Dit na een lezing-concert (met uittreksels van de h-Moll-Messe) op 10 mei te 20.00u in Bozar, Henry Le Boeufzaal, Brussel

http://www.collegiumvocale.com/en/seasons/848-hohe-messe

In diezelfde zaal is er op 2 mei al het verjaardagsconcert (zonder renaissancepolyfonie of Bach)
http://www.bozar.be/nl/activities/109731-philippe-herreweghe-verjaardagsconcert

Ingekomen correspondentie

 

1. Onderwerp: Ye fille

10/01/2017
Geachte heer, mevrouw,
Ik heb een transcriptie gemaakt in gewoon notenschrift van Cabeçon's weergave van Ye fille etc., alias Je file, met kritische noten en na raadpleging van de 5 stemmige partituur in de editie Bernstein van Philip Van Wilder. Bijgaand vindt u die. Ik heb ook een arrangement voor 5 blokfluiten gemaakt, die vrijwel overeenkomt met de editie Bernstein. Tzt plaats ik die op mijn eigen website Ottaviano Petrucci (of home.planet.nl/teuli049) en op IMSLP. Ik heb meer stukken voor klavier getranscribeerd op mijn site. Tzt transcribeer ik ook Cabeçon’s versie van Qui la dira. Als u daar prijs op stelt wil ik u best op de hoogte houden van mijn vorderingen.
Met vriendelijke groet, Arnold den Teuling, Assen (NL)

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

10/01/2017
Geachte Heer Arnold den Teuling
Bravo voor de transcripties! Zeer interessant.
Breng ons verder op de hoogte aub van uw verdere prestaties.
Ik kopieer die voor mezelf, maar ik zou graag hebben dat u me toelaat dat ik vermeld in de Willaert Nieuwsbrief en de Willaert Website hoe ook anderen toegang kunnen hebben tot die partituren.
Arnold Loose

 

23/01/2017
Geachte heer Loose,
De links naar mijn website zijn:  home page http://home.planet.nl/~teuli049/ Daarvandaan kan men meteen doorlinken naar Willaert: http://home.planet.nl/~teuli049/petrucciblad.html#wil , waar  vier 3-stemmige ricercari staan in pdf. Ze staan ook onder Willaert op IMSLP, met een gezipte source file, oorspronkelijk in Encore. Zoals gezegd ben ik bezig met de transcriptie van Cabeçon, en wel de gedeelten die niet in algemeen gangbare uitgaven beschikbaar zijn, dat zijn de canciones y motetes glosadas voor 4, 5 en 6 stemmen. Daar zitten drie 5-stemmige stukken bij van Willaert, het eerste, dat ik nu gestuurd heb, is ook met de auteursnaam Van Wilder overgeleverd. Voor Qui la dira geldt die twijfel niet, ik weet ook niet of het verder veel voorkomt dat stukken van Willaert geïsoleerd in bloemlezingen voorkomen. Zo niet, dan verzwakt dat de toeschrijving van Je file. Verder Pis ne me peult venir, dat ook op naam staat van Crecquillon. Ik zal het u melden als ik weer een stuk klaar heb. Ik bundel de 14 5-stemmige canciones in pdf, dan zet ik ze zelf op mijn eigen site en IMSLP. Maar daaraan voorafgaande stel ik ze graag aan ieder beschikbaar die erom vraagt, zowel in pdf als in Sibelius, wat ik tegenwoordig gebruik. Ik denk dat dat over een paar maanden klaar kan zijn.

De 4-stemmige zijn al gepubliceerd, maar daar zit geen Willaert bij.
Tegelijk met de klavier (en harp-)versie maak ik arrangementen voor blokfluiten, omdat ik zowel klavecimbel als blokfluit speel.
De Sibeliuseditie is mooier dan de pdf, maar niet iedereen kan dat lezen. Als iemand een andere instrumentatie zou vragen dan lever ik die ook, want dat is een kleine moeite.
Mijn e-mailadres manipuleer ik een klein beetje : adentequling@planet.nl  : verwijder de q bij gebruik. Het stuk dat ik u vanmorgen heb gestuurd bevat nog een paar kleine fouten. In de bijgaande versie heb ik die eruit gehaald, dus wilt u de vorige deleten?
Met vriendelijke groet, A.d.Teuling, Assen

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

23/01/2017
Beste Arnold,
Bijgaand nog een opus dubium, dat ik net deze week af heb gekregen. Er komt er nog één, Qui la dira (als de Franse spelling de juiste is), en nog een tweede van Pis ne me peult venir. Maar pas over een paar maanden. Ze komen ook op twee websites te staan (IMSLP en die van mijzelf), dus als deze niet in uw opnamebeleid passen, dan worden ze toch wel toegankelijk.
Groeten, Arnold den Teuling

(nvdr: die partituur kan bij ons opgevraagd worden. Adr. Will. St.)

 

2. Onderwerp: dissertatie Liedboek Zeghere van Male

31/01/2017
Geachte heer Loose,
Als ik het mij goed herinner, informeerde u een hele tijd geleden naar mijn
doctoraatsverhandeling. Met veel vertraging, waarvoor mijn excuses, vind je in bijlage een pdf met het volledige document. Hartelijke groet,
Nele Gabriels (Ph.D.)
Domeinverantwoordelijke Digitalisering
KU Leuven Bibliotheken
www.enrichingheritage.wordpress.com

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

31/01/2017
Waarde mevrouw Nele Gabriels,
Ik ben heel blij uw dissertatie te ontvangen.
Duizendmaal dank!
Het wordt een verrijking van onze Willaert-bibliotheek.
In de eerste plaats de composities van Adriaen Willaert, nl. de twee missen, het da pacem domine en de chansons interesseren ons.
Maar uiteraard ook de vele andere werken van de Vlaamse meesters en heel in het bijzonder ook de grappige illustraties.
Arnold Loose

(nvdr : het handschrift  in Cambrai : http://bvmm.irht.cnrs.fr/consult/consult.php?reproductionId=9973)

3. Onderwerp: O socii durate

08/02/2017
Je recherche surtout copie, photo de l'original de la dedicace au Cardinal De Granvelle, pour une affiche de concert
"Musique au Temps et au Pays des DE GRANVELLE" , dans lequel l'oeuvre sera jouée   (500 ° anniversaire de la naissance du Cardinal)
Grand merci.
Jean-Claude Roussel
+33 646335420
13 rue des Martinets
25290 ORNANS France


-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

09/02/2017
Cher monsieur Jean Claude
J’ai trouvé la dedicace que vous cherchez, mais seulement en petits lettres.
Probablement inutile pour une affiche.
Quelle est la raison ?
Du motet O SOCII DURATE existe seulement l’édition de 1566, Antonio Gardano dans « Di Cipriano il quinto libro di madrigali… « 
A 1566, Willaert était déjà mort (+ 1562), ni pour Gardano, ni pour De Rore, la dédicace est importante.
J’ai trouvé dans le website de la British Library cette édition originale (digitised score) et à la page 19  de chaque volume, on trouve le texte :
Illustrissimi et reverendissimi Cardinalis Granvellani Emblema en titre du motet O socii durate

canto 1:
https://repository.royalholloway.ac.uk/items/834da133-3022-129c-8e7f-148f4422d769/1/A70v_012.jpg?.vi=livNavTreeViewer&_sl.t=true
alto:
https://repository.royalholloway.ac.uk/items/834da133-3022-129c-8e7f-148f4422d769/1/A70v_029.jpg?.vi=livNavTreeViewer&_sl.t=true
tenore:
https://repository.royalholloway.ac.uk/items/834da133-3022-129c-8e7f-148f4422d769/1/A70v_047.jpg?.vi=livNavTreeViewer&_sl.t=true
basso:
https://repository.royalholloway.ac.uk/items/834da133-3022-129c-8e7f-148f4422d769/1/A70v_065.jpg?.vi=livNavTreeViewer&_sl.t=true
quinto en sexta pars
https://repository.royalholloway.ac.uk/items/834da133-3022-129c-8e7f-148f4422d769/1/A70v_083.jpg?.vi=livNavTreeViewer&_sl.t=true
Dans le même livre, chaque fois après la version de Willaert, vous trouverez la version de Cipriano De Rore à 5, avec la même dédicace.
Je vous conseille sincèrement d’écrire à prof. em. Ignace Bossuyt.


Il a fait beaucoup de recherches dans cette matière et il a publié plusieurs articles sur « O socii durate » et sur Granvelle, de Lassus, de Willaert, de Pierre de Manchicourt et de Cipriano De Rore.
Son adresse: Ignace.Bossuyt@arts.kuleuven.be ou bien: ignace.bossuyt@kuleuven.be
Arnold Loose

 

4. Onderwerp: Giaches De Wert

05/04/2017
Dag Arnold,
Mooi is de vermelding van het motet Ascendente Jesus van De Wert (al is voor mij de vergelijking met Dukas wat ver gezocht, maar het kan geen kwaad!!!). Je zal wel weten dat de recente cd van Stile Antico gewijd is aan motetten van de Wert, met o.m. het schitterende Vox in Rama. Een ander prachtwerk - dat niet op die cd staat, maar dat Erik van Nevel ooit heeft opgenomen - is het motet Adesto dolori meo. Er is een mooie 'genealogie' verbonden aan dit stuk, waarbij drie componisten betrokken zijn: Clemens non Papa, De Wert en Alexander Utendal (mijn doctoraatsonderwerp, 1978...!). Het beginmotief is bij Clemens een diatonische kwart, bij de Wert bijna volledig chromatisch, bij Utendal - die de Werts werk goed kende - volledig chromatisch: een treffend voorbeeld van 'imitatio' en 'emulatio' : nabootsing van een vereerd model en poging om het te evenaren én te overstijgen!
Van harte
Ignace

 

5. Onderwerp: Suzanne Willaert

17/04/2017

Vraag: Donatella Bartolini
Email: donnat@libero.it
I am an italian independent scholar pursuing a research on notaries in the Venetian Terraferma in the 16th century. My main focus is in particular on a notary who hosted Susanna Willaert in the last years of her life. I wonder if you can help me with some information and/or bibliography about Willaert wife. Thanks, DB

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

17/04/2017
Adriaen Willaert was geen priester en nog min een kanunnik, zoals sommige polyfonisten uit zijn tijd. Denken we maar aan Pierre de la Rue, Johannes Ockeghem of Jacob Obrecht. Hij was gehuwd met Susanna Girardi, een Italiaanse vrouw uit de streek rond Venetië.  Wellicht als huwelijksgeschenk aan haar heeft de maestro zijn motet gecomponeerd In diebus illis erat vir Babyloniae – Susanna aliquando.
De tekst verwijst naar het verhaal in het boek Daniel van de “kuise Susanna”. Zie ook hierboven in het boek van Owens/Schiltz bij Cypriano De Rore, hfdst 8.


Ze hadden geen kinderen, althans geen overlevende zonen of dochters, maar Adriaen liet sommige familieleden (zijn zus Joanna, haar man Loonis Harout en hun kinderen?) naar Italië overkomen. Enkele verbleven bij hem in Venetië zelf. Tot tweemaal toe vraagt hij verhoging van zijn wedde met het uitdrukkelijk argument dat hij het onderhoud van zijn familie moet bekostigen. Susanna wordt voor het eerst in een Venetiaans document, gedateerd 25 okt. 1538, vernoemd als “ejus uxore” en in Willaerts testamenten is zij steeds zijn belangrijkste erfgenaam.  Zij overleed dus zeker na Adriaens dood op 7 dec. 1562. Susana was aanwezig op 8 dec. 1562 toen de notaris de testamenten en codicillen van haar overleden echtgenoot opende.
Guido Aerbeydt citeert een correspondent uit Italië: I am carrying on a notary in Feltre, a small town in the Venetian highlands, in the second half of the XVIth century. He lodged Susanna Girardi, Willaert widow, in the last years of her live and became her legal heir. Susanna was buried in Feltre in the notary tomb (but now the church and the tombs are all destroyed).
Feltre ligt zowat 75 km ten noorden van Venetië, in de regio Veneto.

Van Willaert zijn 9 testamenten bewaard in het Archivio di Stato te Venetië.
Hier enkele uittreksels.

1. 20/03/1549
(…) Tutto io lasso et volgio che sia della mia carissima consorte Susana, la qual io instituisco mia libera et universal herede, et alla qual io non volgio che algun li possi contradir per modo alguno. (…)

2. 05/04/1550
(…) El residuo di tutti i mie beni laso a Susana mia moier (…)

3. 05/10/1552
(...) el resto lasso a Susana mia moglier (...)

4. 26/03/1558
(...) El residuo de tutti li altri mei beni mobeli lasso alla ditta Susana, mia muglier (...)

6. 27/12/1559
(…) Lasso … a Susana, mia mogier, per fina che la vive, et doppo la morte de ditta mia mogier, lasso tutti… (…) El resto de tutti li altri mei beni… lasso a ditta Susana, mia mogier, liberamente, che la possa disponer di esse come de cosa sua propria…

7. 12/11/1562
(…) lasso … a Susana, mia moglier, per fina che la vive et dopo la sua morte, alli sette luogi pii dechiariti in ditto testamento…
Na de dood van Adriaen Willaert keert Susana terug naar haar geboortestreek. Er zouden notariële akten bewaard gebleven zijn die de regeling van de erfenis betreffen. Waar?

Bron: Guido Aerbeydt


6. Onderwerp: het kunstboek van Mielich met muziek van Cipriano De Rore

23/04/2017

1ste vraag: Gery Gevaert, Zwevegem
Wat is het webadres om de gedigitaliseerde versie van het Kunstboek van Mielich met de motetten van Cypriano De Rore te lezen en/of op te slaan?

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Cypriano De Rore. Motettenboek door Hans Mielich. 1599
Bayerische Staatsbibliothek. München. BSB.Mus.ms. B(1)
http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0010/bsb00103729/images/index.html?id=00103729&groesser=&fip=xdsydeayaewqeayaeayaqrswsdaseayaxdsyden&no=&seite=1
Voor de volgende bladzijden: seite=2, seite=3 enz. tem seite 321
Portret van Cypriano De Rore: seite=311 of seite=323

2de vraag: Waar kan ik op internet partituren van Cypriano de Rore vinden in hedendaagse partituurvorm?

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

http://imslp.org/wiki/Category:Rore%2C_Cipriano_de
bijv. Regina coeli a 3.
http://imslp.nl/imglnks/usimg/c/c4/IMSLP403510-PMLP653472-2._Rore__Regina_celi.pdf

 

7. Onderwerp: € 12/15.000 voor een Willaert. € 15/20.000 voor een Lassus

04/04/2017
Adriaen Willaert en collega’s worden geveild!
Op 28 juni veilt Sotheby’s een deel uit de grote verzamelbibliotheek van Pierre Bergé, Frans zakenman en partner van Yves Saint Laurent. Pierre Bergé is intussen 86 jaar, zijn vermogen werd vorig jaar geschat op ruim 180 miljoen euro. In de loten die eind juni worden geveild, vinden we een oude druk van Adriaen Willaert. Het boek uit 1545 bevat 6 motetten van de hand van Willaert en wordt geschat op 12.000 tot 15.000 euro.
In dezelfde veiling gaat overigens nog een oude druk van Orlandus Lassus onder de hamer. 
Het boek bevat 3 verzamelingen met – alles samen – meer dan 200 composities van Lassus, telkens de partituur voor de tenorstem.
Het is een heruitgave uit 1619 van eerder gepubliceerd werk uit 1576 en wordt geschat op 15.000 tot 20.000 euro.

Wie zoekt, die vindt, trouwens. Een muziekantiquariaat uit Duitsland verkoopt een partiturenboek met 16 werken voor de discantus-stem van Jacobus de Kerle. Het boek uit 1571 kost 3000 euro. Bij dezelfde antiquair vind je nog een verzameluitgave uit 1603 met liederen en motetten van Orlandus Lassus, uitgegeven door zijn zonen Ferdinand en Rudolph.  Het boek wordt jouw eigendom als je er 5000 euro voor over hebt.


 

Bart Debbaut, Tienen

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

04/04/2017
Eerst nog enkele heel belangrijke vragen:
Willaert: de titelbladzijde is gekleurd. In die tijd bestond geen kleurendruk. Is er nog meer gekleurd dan die twee beren? En hoe? Betreft het enkel de alt? Is het boekje volledig. Zijn er bladzijden geschonden of uitgescheurd?
Hetzelfde boek is ook te vinden in de Bibliothèque Nationale de France te Parijs. Daar is het volgens de cataloog: enkel de alt en “incomplète”. Volgens onze gegevens bevat deze uitgave, als die volledig is, 21 motetten van Willaert en niet 6, zoals hierboven gezegd.

Lassus: 3 verzamelingen van enkel de tenor? Of driemaal hetzelfde boek? Dus zeker geen andere stemmen? En verder ook nog: Is het boek volledig? Zijn er bladzijden geschonden of uitgescheurd?
Waar liggen die boeken ter inzage?

Hopelijk worden deze “waardevolle” stukken gekocht door een bibliotheek of een archief, zodat ze toegankelijk zijn voor musicologische studie en niet terecht komen bij een bibliofiel die er zijn kasten wil mee vullen, voor eigen glorie.
Arnold

170331 13DE JG NR 3

FESTIVALWEEKEND DE RORE
RONSE – zat. 22 en zo. 23 april 2017
                                          


Zaterdag 22 april

17.00u: eucharistieviering in de Sint-Hermeskerk

De mis wordt opgeluisterd door het koor van de plaatselijke muziekacademie, afdeling Polyfonie en Oude Muziek o.l.v. Jonathan Deceuster.

19.00u: voorstelling van het nieuwe boek ‘Cipriano De Rore: New Perspectives on His Life and Music’ van Jessie A. Owens (VS) en Katelijne Schiltz (DE) in de kapel van de Sint-Martinuskerk. De Amerikaanse schrijfster J.A. Owens zal aanwezig zijn.

Het boek wordt te koop aangeboden aan de gunstprijs €59 (incl. btw) in de plaats van €85.

20.00u: concert door Cappella Pratensis o.l.v. Stratton Bull in de Sint-Martinuskerk.

Zondag 23 april

14.00u: stadswandeling ‘Cypriaan De Rore’

vertrekpunt: Toerisme Ronse,  De Biesestraat 2
inschrijven:  toerisme@ronse.be of 055/232 816.

Tijdens deze stadswandeling kom je alles te weten over Il Divino Cypriano.


16.00u: middagconcert door Psallentes o.l.v. Hendrik Vanden Abeele in de Sint-Hermescrypte

Het ensemble brengt het programma ‘The Sanctuary’. Met professionele stemmen worden gregoriaans samengebracht met aanverwante polyfonie uit verschillende historische periodes.

18.00u: concert door het ensemble Currende o.l.v. Erik Van Nevel in de Sint-Martinuskerk

Currende brengt het programma ‘Le Vergine’, elf Petrarca-madrigalen ter ere van de H. Maagd Maria, op muziek gezet door Cypriaan De Rore. Mark Janssens (KLARA) brengt de Nederlandse vertaling van deze madrigalen.

Gedurende het gehele festivalweekend:
tijdelijke tentoonstelling rond Cypriaan De Rore in de Sint-Martinuskerk

Info en tickets:
CC De Ververij, Wolvestraat 37, 9600 Ronse
tel. 055 23 28 01 of cultuur@ronse.be

 

Viva il dotto Cypriano !  Cypriano Rore Mai Morirà !   Exemplo de gli altro !


CONCERTEN, RELIGIEUZE VIERINGEN, WORKSHOPS…

Woe. 29 maart 2017, Teatro Ristori, Verona (IT)

Musica e scuola 2017, i.s.m. het Conservatorio ‘E.F. dall’Abaco’ van Verona
15.00u en te 19.00u: lezing & concert
programma: Dalla frottola al madrigale. Un viaggio nella musica profana della Repubblica Veneziana tra il 1500 e il 1600’ met werk van o.m. Willaert en Monteverdi

http://www.conservatorioverona.it/allegati_news/57e1635fe7f19.pdf

Concertenreeksdoor Piffaro, the Renaissance Band (Philadelphia, VS)

programma: Sacred Winds. Cathedral Music for a Spanish Band, met werk van o.m. Matteo Romero en Philippe Rogier

Vr. 31 maart 2017, te 19.30u

lokatie: Trinity Center Urban Life, Philadelphia (VS)

Zat. 1 april 2017

- van 13.30u tot 19.39u: Notation Workshop. Reading the manuscripts & prints of Cathedral Music of the Spanish Golden Age
locatie: Presbyterian Church of Chestnut Hill, Philadelphia (VS)

- 19.30u: Piffaro Concert

Zo. 2 april 2017 te 15.00u

lokatie: Christ Church Cristiana Hundred, Wilmington (VS)

http://www.piffaro.org/notation-workshop/

Zo. 2 april 2017 te 19.00u, National Sawdust, Brooklyn (NY)

- concert door het Amerikaans vocaal ensemble Les canards chantants
- programma: Sex, drugs and madrigals met o.m. werk van Willaert, G. Gabrieli en Monteverdi

https://nationalsawdust.org/event/les-canards-chantants/

Goede week en Paaszaterdag, St Ignatius of Antioch Episcopal Church, New York (NY)

vieringen door het professionele parochiekoor o.l.v. James Kennerley

Palmzondag 9 april 2017 te 11.00u

programma: Roland De Lassus, Missa ‘in die tribulationis’

Witte Donderdag 13 april te 19.00u

programma: o.m. Josquin des Prez, Missa ‘Pange lingua’ en van Lassus: ‘Tristis est anima mea’, ‘Una hora’ en ‘In monte Oliveti’

Paaszaterdag 15 april te 20.00u

programma: o.m. Jean Mouton, Missa ‘Alleluia’

http://www.saintignatiusnyc.org/Music_Schedule.html#jan


Zat. 15 april 2017 te 13.00u en te 15.00u, The Cloisters, New York (NY)

- concert door Pomerium o.l.v. Alexander Blachly
- programma: Passie en Pasenmotetten uit de Renaissance,met o.m. Guillaume Dufay, ‘Vexilla regis prodeunt’ en Roland De Lassus, Tristis est anima mea’ & ‘Regina coeli’

http://pomerium.us/?page_id=2503

Do. 20 april 2017 te 19.00u, Americas Society. New York (NY)

- concert door het Argentijnse duo Armonía Concertada
- bestaande uit soprano María Cristina Kiehr en luitenist / vihuelist Ariel Abramovich
programma: o.m. twee werken van Jacques Arcadelt en drie van Adriaen Willaert

http://www.as-coa.org/events/armon%C3%ADa-concertada

Ma. 24 april 2017 te 20.00u, St. Peterskirche, Leipzig (DE)

- concert door Cinquecento
- programma: o.m. Roland De Lassus, Missa super ‘Dixit Joseph’ en motetten

http://www.ensemblecinquecento.com/concerts

Za. 29 april 2017 te 19.30u, Orangerie, Schwetzingen (DE)

- concert door Berlin Vocal Consort & ensemble Daimonion o.l.v. Florian Helgath
- programma: o.m. werk van Cypriano De Rore

http://www.vocalconsort-berlin.de/projekte_17.html

ANDREA ANGELINI
Transcription and analysis of Willaert's Ave Maria

Voor de volledige transcriptie (partituurinzet aanklikken) en tekst zie:
http://www.andrea-angelini.eu/willaert-ave-maria/

Zie ook onze website over hetzelfde motet:
http://www.adriaenwillaert.be/ned/330_399_oeuvre/oeuvre_lijst_alfabetisch_p.htm

Onze nummering van het hier besproken Ave Maria:
369. Ave Maria,versie 3 (a 4). Tweede deel van Pater Noster, versie 1 (a 4)

Een uitgebreid citaat:

“This motet, printed in 1564, is one of Willaert’s finest works. In his language, imitation is not merely artifice, but a technique enhancing the expressiveness of words and thoughts. Naturally, the fact that Willaert lived in Venice, where the long list of dictates issuing from the Council of Trent (1545-1562) were struggling to gain acceptance, aided him in developing a style of composition unimpeded by papal interference and much influenced by the taste for typically Venetian colour. (...)

The extraordinary artistic height reached by Willaert in this motet is owing to his command of the material and his ability to develop the relationship between text and music by means of simple technical devices shown in expression. It is interesting to observe how frequently the ‘motif-word’ is a development of the initial theme and how the free parts take the shape of a development in rhythmic melodic cells which often lead back to this initial theme. This notable thematic unity is used most imaginatively in a number of contrapuntal and imitative techniques, leading to a continuing evolution of the music which is never repetitive.

 

ASCENDENTE JESU

motet (a 6) van Giaches De Wert (1536 – 1596)

Giaches De Wert vertelt in dit motet het bijbelverhaal over Jezus die de storm stilt.
Mutatis mutandis ‘zien’ we het a.h.w. gebeuren zoals in Paul Dukas’ De leerling tovenaar:

- het klimmen in de boot (ascendente – eerst en vooral Jezus),
- dan de leerlingen (discipuli eius – in polyfone volgorde),
- de storm (et ecce motus – paniek: heel plots breekt een grote storm los),
- het ritmisch voelbare schudden van de boot (ita ut navicula),
- de golven die over de boot slaan (fluctibus),
- Jezus slaapt (eerst zachtjes naderend durven ze toch hulp vragen,
- de leerlingen schudden Jezus wakker
(suscitaverunt, roepend “Domine, perimus. / Heer. We vergaan!” – dalende sext),
- het antwoord van Jezus
(“Quid timidi estis? Waarom zijn jullie bang? Kleingelovigen!“– homofoon),
- zijn krachtige bevel tot de winden die tot rust komen
(facta est tranquillitas magna: aanvankelijk heftige tonen slaan algauw om in lange a- klanken, die de uiteindelijke algehele kalmte weergeven).


Matt. 8, 23-26

Ascendente Jesu in naviculam, secuti sunt eum discipuli eius:
et ecce motus magnus factus est in mari ita ut navicula operiretur fluctibus,
ipse vero dormiebat.
Et accesserunt ad eum Discipuli eius, Et suscitaverunt eum, dicentes:
Domine, salva nos, perimus. Et dicit eis Iesus: Quid timidi estis, modicae fidei?
Tunc surgens, imperavit ventis, et mari, et facta est tranquillitas magna.

 

Willibrordvertaling (1992)

Toen Jezus aan boord ging, volgden zijn leerlingen hem.
Opeens werd de zee zo onstuimig dat de golven over de boot heen sloegen.
Hij sliep. Ze maakten hem wakker en riepen: ‘Heer, red ons, wij vergaan!’
Hij zei: ‘Waarom zijn jullie bang, kleingelovigen?’
Toen stond hij op en bestrafte wind en zee, en het werd volkomen stil.

Beluister

https://harmoniamundi.nativedsd.com/albums/HMM807620-giaches-de-wert-divine-theatre-sacred-motets - nummer 9; ofwel via Spotify: Stile Antico – een kleine terts hoger.

Partituur

http://www2.cpdl.org/wiki/images/7/72/Wert-Ascendente_Iesu.pdf
(kleine terts hoger)

CHRISTUS MET DE MUSICERENDE ENGELEN

triptiek van Hans Memling (ca. 1480, KMSK, Antwerpen)

Hans Memling (ca. 1430 – 11 aug. 1494) schilderde alles tot in het kleinste detail. Daarom is dit meesterwerk voor musicologen, organologen, instrumentenbouwers én musici een onmisbare bron m.b.t. het instrumentarium van de 15de eeuw. Zijn drieluik leert een en ander over de bouw, maar beantwoordt ook de vraag “Hoe werden de instrumenten vastgehouden en bespeeld?” Het schilderij is momenteel in restauratie en zal pas in 2019 weer voor het grote publiek te zien zijn. Voor een korte preview door kunsthistorica Wieteke Van Zeil:

http://www.cultureclubmagazine.be/editie/25/verhaal/6/wieteke-van-zeil-over-memling

De instrumenten van links naar rechts

linkerpaneel: psalter, nonnengiga, luit, striktrompet, bashobo

middenpaneel: Jezus te midden van zingende engelen.
Hier geen instrumenten, maar aan de uiteinden van de stola van Jezus hangen wel belletjes.

rechterpaneel: rechte trompet, ruiterijtrompet, portatief (orgel), harp en altvedel.

Wat meer uitleg over elk instrumenten

De psalter was in die tijd al een zeldzaam instrument. Het telt 61 gewone snaren en, bovenaan, nog eens 22 tussensnaren. Door de speciale vorm kon het met de twee handen betokkeld worden. Wellicht werd het met een riem vastgehouden, maar die is hier niet afgebeeld.

De nonnengiga of dicorde was tussen 1m en 1,50m lang. De vorm van de klankkast was lang, smal, piramidaal en vierkantig. Zij had een korte melodiesnaar, een lange sympathische snaar en 7 darmdraadjes (frets) voor de toonafstanden. Vastgehouden met de schroeven naar beneden, stuurde het de klank langs boven de ruimte in. Zacht bestreken met de strijkstok bracht het flageolettonen voort die, merkwaardig genoeg, luid en trompetachtig klonken.

De luit groeide vanaf de 15de eeuw enorm in populariteit. Dit bracht niet alleen een bijzonder uitgebreid repertoire met zich mee, maar ook zo’n grote technologische evolutie dat het weinig zin heeft er hier verder op in te gaan.


De striktrompet is een natuurtrompet: zonder ventielen en dus enkel in staat natuurtonen voort te brengen. Hij onderscheidt zich van de rechte trompet door de lus- of strikachtige vorm van de opmerkelijk langwerpige buis (zie verderop).

De bashoboof dulciaan heet in het Frans ‘bombarde’, In het Duits ‘Pommer’. Op het schilderij is te zien hoe het dubbelriet volledig in de mond werd gestopt.

De rechte trompet is een natuurtrompet: zonder ventielen en dus enkel in staat natuurtonen voort te brengen. Hij onderscheidt zich van de striktrompet door rechte vorm van eveneens opmerkelijk langwerpige buis (zie hierboven).

De ruiterijtrompet is een meer versierde striktrompet. Hij geeft een krachtiger klank om signalen te geven en is meer versierd, wat past bij zijn koninklijke functie.

Het portatief is een draagbaar orgel. Het telt 40 pijpen in twee rijen. De toetsen van het klavier zijn knop- of blokvormig. Het worden met de ene hand bespeeld, terwijl de andere een blaasbalg manipuleert.

De harp heeft 20 snaren. De vorm vertoont de elegantie eigen aan alle gotische plastiek.

De altvedel werd bij het bespelen niet onder de kin gehouden. Zou de manier waarop de engel de strijkstok vasthoudt door Memling correct weergegeven zijn?

De belletjes aan de uiteinden van Jezus’ schouderstola doen denken aan die van een zotskap. Maar, samen met franjes en kwastjes waren gouden belletjes van oudsher een versiering van de kazuifel. Dit in navolging van de efod, het ceremoniële gewaad van de Joodse hogepriester en conform Exodus 28, 31 & 33: “De efodmantel moet geheel gemaakt zijn van paarse wol. (…) Aan de hele zoom moet ge granaatappels bevestigen van paarse, karmijnrode en scharlaken wol, en tussen die granaatappels gouden klokjes, om en om.”

gouden belletje uit de Romeinse tijd, opgegraven in Jerusalem, anno 2011

Bible, Archaeology, Travel with Luke Chandler:

https://lukechandler.wordpress.com/

Het is tevens interessant deze voorstelling te vergelijken met de musicerende engelen op het Lam Gods van Jan Eyck, een 50-tal jaar vroeger geschilderd:

http://closertovaneyck.kikirpa.be/#viewer/id1=21&id2=0

Bron instrumentarium

Valentin Denis, De muziekinstrumenten in de Nederlanden en in Italië naar hun afbeelding in de 15de-eeuwse kunst: hun vorm en ontwikkeling, Antwerpen, 1944.


VARIA

Nieuwe cd met muziek van De Rore vanuit Zweden

 

DIXIT

Vokalharmonin o.l.v. Fredrik Malmberg
Mats Bergström, gitaar
NAXOS 8.572536
2017

 

van Cypriano de Rore: nr. 3, Hor che’l ciel

verder nog werk van Thomas Jennefelt, Claudio Monteverdi en Bartolomeo Tromboncino.


Composer of the week: The Women of Renaissance Ferrara

Lust, murder, sex, intrigue - and a host of music written by, and for, virtuoso women.
BBC Radio 3 lifts the lid on the secret world of the singing ladies of Renaissance Ferrara.

Ma. 6 maart 2017 – 13.00u of 19.30u (onze tijd) – 1/5

The first key figure in our story: composer, poet and mystic St Catherine of Bologna. Famed as a composer, poet, singer and violinist, musicians and poets from around Europe would come to the doors of the convent of Corpus Domini in Ferrara for an audience with Catherine, who - according to legend -would play for days at a time, and move between song and speech, music and chant.

Werk van Suor Leonora d’Este, Luzzasco Luzzaschi, Heinrich Isaac en anonymi.

http://www.bbc.co.uk/programmes/b08h0j1p

Di. 7 maart 2017 – 13.00u of 19.30u (onze tijd) – 2/5

Donald Macleod and Laurie Stras explore the musical legacy of Lucrezia Borgia and her favourite composer (and murderer), Bartolomeo Tromboncino, the "Little Trombone".
2 werken van Bartolomeo Tromboncino, 4 van Cypriano De Rore, 1 van Giaches de Werten 1 van Suor Leonora d’Este (zie afbeelding).

http://www.bbc.co.uk/programmes/b08h0k92

Woe. 8 maart 2017 – 13.00u of 19.30u (onze tijd) – 3/5

Revealed for the first time in 500 years.
The enigmatic genius of two pioneering women composers of Renaissance Ferrara: en Raffaella Aleotti (6 werken) en Leonora d'Este (5 werken).

http://www.bbc.co.uk/programmes/b08h0k94

Do. 9 maart 2017 – 13.00u of 19.30u (onze tijd) – 4/5

After a devastating earthquake nearly destroys Ferrara in 1570, from the rubble is born an extraordinary ensemble of virtuoso female musicians.

Giaches de Wert (6 werken) en Luzzasco Luzzaschi (4 werken)

http://www.bbc.co.uk/programmes/b08h0k96

Vr. 10 maart 2017 – 13.00u of 19.30u (onze tijd) – 5/5

Dangerous Graces - Luzzaschi and the Fall of Ferrara.
As Europe's nobility scramble for an audience with the secretive singing ladies of Ferrara, the Duchy meets a shockingly abrupt end. The fate of its musical legacy lies in the hand of just one man...

6 werken van Luzzasco Lazzaschi, 7 van Lodovico Agostini en 1 van Luca Marenzio

http://www.bbc.co.uk/programmes/b08h0k9f

 Zuster Leonora d’Este uit Ferrara,

Was zij de eerste vrouwelijke componist in de geschiedenis van wie de muziek werd gedrukt?
Prinses, non en muzikant.
Maar wat een schitterende muziek: eenvoudig, om te zingen in de kapel, echt ontroerend.

Luister naar het programma van de BBC: Composer of the week


CITAAT over CYPRIAAN

Anthony Newcomb, The Ballata and the ‘Free’ Madrigal in the Second Half of the Sixteenth Century. In:Journal of the American Musicological Society 63,3 (Fall 2010), pp. 427-497,726.

As in so many aspects of the history of the sixteenth-century madrigal, Rore is a crucial figure here. If one follows Rore's settings of poetic ballatas from the opening piece of his First Book for Five Voices of 1542 to the settings of ballatas or ballata-madrigals in his publications of some twenty years later, one can trace his increasingly clear articulation of the poetic form of his texts.

To cite only a few representative examples, the first piece of the 1542 book, ‘Cantai mentre ch'i arsi’ is a setting of a ballata by Giovanni Brevio in the continuous through-composed imitative style of the First Book, without clear formal articulations or recurrences.

The setting of Petrarch's ballata ‘Di tempo in tempo’ from the First Book for Four Voices of 1550 is in a more parlando homophonic style with clear formal articulations and some clear formal recurrences matching those in the poem.

The setting of the anonymous ballata ‘Beato mi direi’ from the Second Book for Four Voices of 1557 has very clear internal repetitions and a subtle return of elements of the opening section.

The setting of the ballata-madrigal ‘Alma Susanna’ from the Fifth Book for Five Voices of 1566, now in a uniform style of slightly staggered parlando homophony, articulates clearly all three sections of the text and features a literal repetition of the opening musical and textual unit in the concluding section.

Leve de geleerde Cypriano !
Cypriano de Rore is onsterfelijk !
Hij is een voorbeeld voor alle anderen !

Op pagina 3 sloten we de kalender van het De Rore-weekend af met drie Italiaanse spreuken.
Zij zijn afkomstig van het Bourdeney-handschrift (Bibliothèque Nationale de France, Parijs).

http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b550075091/f151.item.r=Rore,%20Cipriano%20de.zoom
Nog tijdens De Rores leven heeft een onbekende ze tussen de noten van het handschrift aangebracht. Hierboven de vertaling ervan.


 

 

170228 - 13DE JG NR 2

 

Zopas verschenen

Cipriano de Rore. New Perspectives on his Life and Music
J. A. OwensK. Schiltz (eds.)


Collection of essays on the life and works of Cipriano de Rore
In 1586 the poet JeanMégnier described Cipriano de Rore as ‘inventif’, a composer who searched out ‘nouveaux accords’. The essays in this volume flesh out various ways in which Mégnier’s characterization rings true. One group of essays deals with de Rore’s biography and strategies of patronage from his early years in Italy to the end of his life. A second is concerned with sources and repertoire, ranging widely across genres. A third presents a series of new analytical approaches to Cipriano’s music. The volume concludes by considering his reputation through the lens of music historiography. To mark the 500th anniversary of his birth (1515 or 1516), we offer these new perspectives on the life and music of this major figure in Renaissance music.
Hieronder vind je de inhoudstafel: dertien bijdragen, verdeeld over vier aandachtspunten.
Voor een korte inhoud van de respectieve bijdragen, zie:

http://www.brepols.net/Pages/ShowProduct.aspx?prod_id=IS-9782503567778-1

Thema 1. Leven en patronage

 1. Bonnie J. Blackburn, Cipriano de Rore’s Early Italian Years: The Brescian Connection

 2. Laurie Stras, Cipriano de Rore and the Este Women

 3. Franco Piperno, Cipriano de Rore and Guidubaldo II della Rovere, Duke of Urbino: Music for an Italian Renaissance Ruler

Thema 2. Bronnen en œuvre

 4. Kate Van Orden, Cipriano de Rore’s Black-Note Madrigals and the French Chanson in Venice

 5. Massimo Ossi, Petrarchan Discourses and Corporate Authorship in Cipriano de Rore’s ‘First Book’ of Five-Voice Madrigals (Venice, 1542-44)

 6. Katelijne Schiltz, Cipriano de Rore’s a voci pari Motets: Sources, Context, Style

 7. Andrea Gottdang, Hans Mielich und die Seitengestaltung des de Rore-Chorbuchs (München, Bayerische Staatsbibliothek, Mus.ms. B). Neue Impulse für die Buchmalerei als Medium höfischer Repräsentation

 8. Bernhold Schmid, Susannen frumb: Cipriano de Rores Susanne un jour in deutscher Übersetzung

Thema 3. Muziekanalyse

 9. John Milsom, Cipriano’s Flexed Fuga

10. Hartmut Schick, O sonno. Cipriano de Rores Spätstil und die Florentiner Camerata

11. Jesse Ann Owens, The Representation of the Female Voice in Cipriano de Rore’s Dissimulare etiam sperasti

12. Anthony Newcomb, Posthumous Cipriano: Variation and Variety in Three Madrigals (1566-76)

Thema 4. Historiografie

13. Cipriano de Rore, Alfred Einstein and the Philosophy of Music History


Adriaen Willaert op academia.edu

Academia.edu is een digitaal platform voor wetenschappelijke bijdragen. Het betreft een uitbreiding van en/of alternatief voor het traditionele circuit van de papercollectie en het vaktijdschrift. Academici die om een of andere reden aan dat laatste wil ontsnappen of haar/zijn reeds verschenen artikels met een breder publiek wil delen, kan er deze uploaden en naar eigen inzicht delen.

Zo ook over Adriaen Willaert is academia.edu een en ander te vinden. Hieronder een selectie n.a.v. van de in vorig nummer al vermelde bijdrage door onze secretaris aan de cataloog van het voorbije Festival Oude Muziek te Utrecht. Dit in opdracht van festivaldirecteur en streekgenoot Xavier Vandamme.

Bombi, Andrea: Fra tradizione musicale e tradizione letteraria: nuove considerazioni sulla 'canzon del Ruzante'.

Brannon, Samuel: “Full of a Thousand Beautiful and Graceful Inventions”: The Compilation of Gardano’s 1545 Willaert Motet Print.

Bruno, Luca: A Methodological Approach Toward the Harmony of Sixteenth-Century Secular Polyphony.

Bruno, Luca: Harmony and Text Setting in Adrian Willaert's "Canzone villanesche alla napolitana" (1542-1545).

Bruno, Luca: Theory and Analysis of Harmony in Adrian Willaert's "Canzone villanesche alla napolitana" (1542-1545).


Cardoso, Fernando: Musica Ficta e Recta em Magnum Haereditatis Mysterium: Análise do moteto de Willaert por hexacordes.

Cardoso, Fernando: Estudo comparativo de publicações de época dos motetos Magnum haereditatis mysterium de Willaert.

Keiser, Dorothy: The Character of Exploration: Adrian Willaert's Quid non ebrietas.

Malisse, Peter: Adriaen Willaert: een Vlaams-Italiaans Genie?

Schiltz, Katelijne: Cipriano de Rore’s a voci pari Motets: Sources, Context, Style.

Schiltz, Katelijne: Giunto Adrian fra l’anime beate: Une quintuple déploration sur la mort d’Adrien Willaert.

Schiltz, Katelijne:Motets in their Place: Some ‘Crucial’ Findings on Willaert’s Book of Five-Part Motets (Venice, 1539).

Schiltz, Katelijne: Polyphony and Word-Sound in Adrian Willaert’s Laus tibi sacra rubens.

Van Damme Simon: The role of musical stasis and movement in the music of Adrian Willaert.

Van Damme, Simon: Een procesgerichte benadering van renaissancepolyfonie: Temporaliteit en klankervaring als organisatieprincipes in de ricercars van Adriaan Willaert.

Van Damme, Simon: Willaert’s ricercares and their use of inganno.

https://www.academia.edu/Documents/in/Adrian_Willaert

HERBELUISTEREN

Vlaamse Reuzen KLARA – 8 januari 2017

Een programma van 2 uur met gesprekken tussen Mark Janssens en Korneel Bernolet (klavecinist en dirigent) en verder met drie leiders van een festival voor Oude Muziek: Xavier Vandamme (Festival Oude Muziek Utrecht), Bart Demuyt (Laus Polyphoniae Antwerpen) en Thomas Bisschop (Musica Antiqua Brugge).

Meer specifiek over de ‘oude muziekuitvoeringen’ vanaf minuut 48.

'Ik denk dat elke vorm van muziek maken en ook elke vorm van oude muziek maken per definitie, en het kan niet anders, hedendaags is, ongeacht hoeveel historisch onderzoek erachter zit: het zijn musici van nu die muziek maken voor een publiek van nu.'
Xavier Vandamme

http://radioplus.be/#/klara/herbeluister/fb99ab07-ba54-11e6-bf83-00163edf48dd/bc12d59c-d5d5-11e6-bf83-00163edf48dd/


500 jaar na zijn overlijden
HEINRICH ISAAC
Brugge? ca. 1450 – Florence 26 maart 1517

A. Levensschets in jaartallen

Volgens Martin Staehelin (MGG, Personenteil 9, p. 672) zou Heinrich Isaac ca. 1450 geboren zijn in Vlaanderen, mogelijk in de omgeving van Brugge. Hij baseert zich hiervoor op een document in het archief van de stad Brugge (zie ook: English Wikipedia). In 1476 heeft hij zeker al drie motetten gecomponeerd. Wellicht op doorreis naar Florence wordt hij in 1484 als vooraanstaand componist ontvangen aan het hof van Hertog Sigismund te Innsbruck.

Van 1484 tot 1494 staat Isaac in dienst van de belangrijke Florentijnse familie de’ Medici, dit naast een functie van domzanger aan de Santa Maria del Fiore. In 1494 of 1495 wordt hij te Pisa aangeworven door keizer Maximiliaan I, die hem als zijn hofcomponist meeneemt naar Wenen en Innsbruck. Isaac blijft tot ca. 1512 in deze functie, maar ij onderhoudt zijn professionele netwerk. Zo verblijft hij van 1497 tot 1498 aan het hof van Frederik de Wijze van Saksen te Torgau. Voorts reist hij in 1502 naar het Ferrara van Hertog Ercole I d’Este en naar Florence, dat hij in 1506 nogmaals bezoekt. In 1507 -1508 werd hij dan weer in Konstanz gesignaleerd en dit naar aanleiding van de Rijksdag.

In Konstanz krijgt Isaac van het domkapittel de opdracht om polyfone composities te schrijven op de teksten van de mispropria, het liturgisch jaar rond. De componist genoot daarbij de hulp van zijn leerling Ludwig Senfl. De bundel, 375 polyfone motetten gebaseerd op het gregoriaans, werd definitief afgewerkt in het voorjaar van 1509 en is vandaag bekend onder de naam ‘Choralis Constantinus’.

Vanaf 1512 trekt hij zich terug in Florence, waar hij op 26 maart 1517 sterft.

Bron: o.m. MGG en Ignace Bossuyt, De Vlaamse Polyfonie, Leuven, 1994.

B. Een geziene figuur

“Thank the magnificent Venetian ambassador for having requested these songs... if I knew what kinds he likes best, I could have served him better, because Arrigo [ = Heinrich ] Isaac, their composer, has made them in different ways, both grave and sweet, and also capricious and artful.” Thus wrote the de facto ruler of Florence, Lorenzo de’ Medici, to his Roman envoy in 1491. Unfortunately the book that he dispatched is now lost, but, judging from the Venetian ambassador’s reply, the gift of music by the most prestigious composer that Lorenzo had at his disposal was a success: the ambassador calls Isaac his “favourite composer”, and goes on to say that, when it is time for music, there “is nothing more that I like to hear”. Echoing Lorenzo’s remarks on Isaac’s multi-facetedness, he confirms that the book offered examples of “every form of the art”, and that the composer was skilful in them all. Isaac impressed, then, in his own time, with his remarkable ability to compose fluently in many different styles. To judge from the works of his that have survived, it is easy to see why: Isaac had no shortage of talented contemporaries, but the sheer quantity of his music that has come down to us, and the bewildering variety of styles and forms that it covers, are unparalleled by any other composer of his generation. Not for nothing has more than one modern scholar called him a musical chameleon.

David Burn, A Life in Music, in het cd-boekje van
Heinrich Isaac, Ich muss dich lassen, Capilla Flamenca, Ricercar 318.

Vervolg van deze tekst:
http://www.sonusantiqva.org/i/F/CFlamenca/2011Isaac.html

C. Innsbruck, ich muss dich lassen

Probably Isaac’s best-known German songs, the two settings of Innsbruck, ich muss dich lassen (i and ii), have problematic aspects. The poetic form AABCCB, which so memorably determines the shape of the melody, is neither a popular scheme nor a Kanzonenstrophe. Staehelin (1989) suggests that a pre-existent Hofweise – perhaps beginning ‘Zurück muss ich dich lassen’ – was used, but no copy of the melody from before Isaac’s time is known. Isaac’s setting (i), with the melody in the discantus and an expressive but rhythmically simple harmonization, resembles his Italian songs and many mass sections; its earliest sources date from the 1530s. In setting (ii), first found in the 1520s, tenor and altus sing the melody in canon, as is more usual in German songs. The bassus of a four-voice setting, of uncertain authorship, survives as well from about 1510. Who composed the melody itself? Stylistic analogies connect it with the Italian lauda or frottola idioms, with some Hofweisen, and with certain French songs such as Helas que devera or Comment poit avoir joye. The opening rhythm is a familiar cliché in Franco-Italian songs from Florence, some of them by Isaac himself. For these reasons, Isaac seems to be the composer of the melody and at least of its Italianate setting (i), whereas the canonic setting (ii) and the anonymous bassus fragment might be Germanized, more contrapuntal adaptations.

                Reinhard Strohm in Grove Music Online, s.v. Isaac, Hendricus, 2. Works, iv Songs,
Oxford University Press, 2006 [acc. 4-16-06]


N.v.d.r.  De melodie duikt later ook op als luthers koraal: O Welt, ich muss dich lassen of De zonden zijn vergeven (Zingt Jubilate 319). Denk ook aan de vele versies in J.S. Bachs cantaten en passies, bijv. in zijn Johannes- en Mattheuspassie: Wer hat dich so geschlagen.

Verdere info:
http://www.bach-cantatas.com/CM/O-Welt-ich-muss.htm

Download muziekpartituren:
http://www3.cpdl.org/wiki/index.php/Heinrich_Isaac
http://imslp.org/wiki/Category:Isaac,_Heinrich

D. Selectieve discografie

De muziek van Heinrich Isaac is op meer dan 100 cd’s terug te vinden, zie
http://www.medieval.org/emfaq/composers/isaac.html

1. Heinrich Isaac, Missa de Apostolis a 6

The Tallis Scholars o.l.v. Peter Phillips
Gimell 454 923 – 1991

- Missa de Apostolis a 6 (Kyrie, Gloria, Sanctus & Benedictus, Agnus Dei)
- Optime pastor
- Regina coeli laetare
- Resurrexi et adhuc tecum sum
- Virgo prudentissima

2. Heinrich Isaac, Ich muss dich lassen

Capilla Flamenca. Oltre Montano. Dirk Snellings
Ricercar 318 – 2011
tekst bijsluiter: David Burn

- Missa ‘Tmeisken was jong‘ (Sanctus)
- Ad te clamamus
- La Morra
- Hora e di maggio
- Tart ara
- Fammi una gratia, amore
- Donna die dentro / Dammene un  pocho / Fortuna d’ un gran tempo
- O praeclarissima / Alla battaglia
- Missa ‘la Spagna‘
(Agnus Dei II)
- Quis dabit capiti meo aquam
- La mi la sol
- Las rauschen
- Ich stund an einem Morgen
- En l’ombre d’un buissonet
- Innsbruck, ich muss die lassen / O welt / Criste secundum (Missa carminum)
- O Maria, Mater Christi

3. Heinrich Isaac, Missa Paschalis

Cappella Pratensis o.l.v. Rebecca Stewart
Wim Diepenhorst orgel
Ricercar 206692 – 1998

- Missa Paschale (Introitus: Resurrexi, et adhuc tecum sum / Christus resurrexit, Gloria, Graduale /Hec dies quam fecit Dominus, Alleluia/Pascha nostrum immolatum, Offertorium, Sanctus, Agnus Die, Communio/Pascha nostrum immolatus est Christus, orgelpostludium/Christ ist erstanden)

De polyfone delen zijn van Isaac. De propriumdelen komen uit de Choralis Constantinus II, die van hetordinarium MS München 3. De orgelmuziek betreft improvisatie in de stijl van Paul Hofhaimer (1459-1537) en Hans Buchner (1483-1538).

4. Josquin des Prez / Heinrich Isaac, Music of the Renaissance

Sex Cordae Consort of viols John Dornenburg
Centaur 2548 – 1999

- Fortuna / Bruder Conrad (a 4)
- Las Rauschen (a 4)
- Innsbruck, ich muss dich lassen.(a 4)
- La mi la sol (a 4)
- Et qui la dira (a 4)
- Donna di dentro dalla tua casa (a 4)
- Greiner, Zanker (a 4)

Verder nog van Josquin des Prez, Ludwig Senfl, Jacob Obrecht

5. For Emperor and Pope. Music for a Renaissance Court

The Song Company o.l.v. Roland Peelman (Australië)
ABC Classics 481091 – 2014

- Virgo prudentissima
- O weiblich Art
- Mein Müterlein
- Greiner, Zancker
- Insbruck, ich muss dich lassen
- Wann ich des Morgens früh auffstehe
- In Gottes Name

verder nog werk van Arnold von Bruck, Jacobus Vaet, Jacob Regnart en Roland De Lassus

6. Isaac, Virgo prudentissima

Ensemble Gilles Binchois o.l.v. Dominique Vellard
Evidence 023 – 2015

                - Missa ‘Virgo prudentissima’ (a 6)
- Gaudeamus omnes in Domino / Virgo prudentissima à 4 (Choralis Constantinus II)
- Missa ‘Virgo prudentissima’  
- Communio: Beata Viscera
– gregoriaans en polyfonie a 4 (Choralis Constantinus II)

met daarbij een aantal gregoriaanse zangen

7. Heinrich Isaac, Missa ‘Misericordias Domini’

Cantica Symphonia o.l.v. Giuseppe Maletto
Glossa Platinum GCD P31 908 – 2013
Diapason d’or 02/2016

- Ave regina caelorum
- Ave ancilla trinitatis
-Missa ‘Misericordias Domini’
(Kyrie, Gloria,Credo, Sanctus,Agnus Dei)
- Inviolata
- Sub tuum praesidium

8. The Lion’s Ear

La Morra
Ramée 2016
Diapason d’or 05/2016

- Fortuna Disperata / Sancte Petre
- Quid retribuam tibi, Leo

verder nog werk van: Rossino Mantovano, Domenico Piacenza, Antoine Bruhier, Francesco Canova da Milano, Jean Richafort, Michele Pesenti, Bernardo Pisano, Nicolaus Craen, Elzéar Genet, Marco Antonio Cavazzoni, paus Leo X en Josquin des Prez


 9. Luther’s Wedding Day

Capella de la Torre o.l.v. Katharina Bäuml

- Loquebar de testimoniis
- Suesser Vater Herre Gott
- Carmen
- La morra
- Fammi, una gratia amore

verder nog werk van Ludwig Senfl, Josquin des Prez, Johann Walter, Michael Praetorius, Claudin de Sermisy en anonymi

 

E. Oorspronkelijk handschrift

 

 

Heinrich Isaac, Palle palle
Capella Giulia Chanssonnier, 15de eeuw, fol. 7v)

Het Capella Giulia Chansonnier (Rome, Biblioteca apostolica Vaticana C.G. XIII. 27) is een collectie Franco-Vlaamse chansons, in de late 15de eeuw samengesteld te Florence voor een lid van de Medici-familie. Isaacs tekstloze Palle palle opent de verzameling. Misschien is het gecomponeerd in 1484, toen hij actief was aan het hof van Lorenzo de' Medici. ‘Palle’ verwijst naar de zes kogels op het wapenschild van de de’ Medici’s.

Bron: https://www.loc.gov/exhibits/vatican/music.html

Voor de vele, al dan niet legendarische verklaringen van de ‘kogels van de de’ Medici:
http://www.italieuitgelicht.nl/de-kogels-van-de-medici/


DISCOGRAFIE

 Nieuwe cd met muziek van Willaert


 

 

 

DI GUERRA E DI PACE
Renaissance Music for winds and percussion
La Pifarescha
Glossa GCD 923901
2016

van Adriaen Willaert:
Vecchie letrose

op deze cd ook werk van Moritz van Hessen-Kassel, Pierre Phalèse, Josquin des Prez, Tielman Susato, Ludwig Senfl, Heinrich Isaac, Jean d’Estrées, Jehan Tabourot, Giovanni Ambrosio, Paul Kugelman en anonymi


Het beste uit 2016 Diapason (FR) en Gramophone (GB)

A. Diapason d’or

Diapason d’or wordt beschouwd als de belangrijkste onderscheiding in het Franse cultuurgebied voor (klassieke) muziekopnamen. Het betreft een maandelijkse prijs, uitgereikt door het gezaghebbende tijdschrift Diapason, opgericht in 1956. Kenners van Diapason laten maandelijks een 200-tal cd's en/of dvd's de revue passeren. De meest opmerkelijke of kwalitatief hoogstaande opnamen worden dan onderscheiden met een Diapason d'or. Het gaat daarbij niet noodzakelijk om commerciële successen. Integendeel, voorop staan de kwalitatieve eisen, onder meer inzake de vertolking, de keuze van authentieke instrumenten, de musicologische onderbouw en de klanktechnische zorg bij de registratie.

10/2016 – Diapason d’or – nouveautés (zie ook: Gramophone – Editor’s Choice)
 
Guillaume Dufay. Les quatre messes à teneur.
Messes Se la face ay pale, L’homme armé, Ecce Ancilla Domini et Ave Regina caelorum.
Cut Circle,
Jesse Rodin
Musique en Wallonie (2 CD) – 2014


05/2016 – Diapason d’or - nouveautés

The Lion’s Ear
La Morra
Ramée
2016

met werk van Antoine Bruhier, Jean Richafort, Nicolaus Craen, Heinrich Isaac, Jean Mouton en Josquin des Prez

02/2016 – Diapason d’or - nouveautés

Heinrich Isaac. Missa ‘misericordias Domini’. Motetten
Cantica Symphonia o.l.v. Giuseppe Maletto
Glossa Palatinum GCD P31908

01/2016 – Diapason d’or - nouveautés

Roland De Lassus. Biographie musicale.
vol. 5. Lassus l’Europeen
Vox Luminis o.l.v. Lionel Meunier
Musique en Wallonie – collections inédits

Bekroond met elk vijf Diapasons

* Pierre de la Rue, Missa ‘Nuncque’
Brabant Ensemble o.l.v. Stephen Rice
Hyperion CDA68150
2016

(ook genoemd bij ALLMUSIC – Editors’ Choice)

* Pierre de la Rue, Missa ‘cum jocunditate’
Cappella Pratensis o.l.v. Stratton Bull
Challenge Classics CC72710
2016

B. Gramophone (Classical Music) Award

Gramophone, dat voor het eerst verscheen in 1923, is een Brits maandblad dat hoofdzakelijk aan opnames en de verkoop van kunstmuziek gewijd is. In 2007 lokte Gramophon enige controverse uit en joeg het o.a. BBC Music Magazine in hetharnas door zichzelf “the world's authority on classical music since 1923" te noemen. Een statement dat intussen afgezwakt is tot “The world's best classical music reviews”. De Gramophone Awards werden voor het eerst uitgereikt in 1977. Deze prijs wordt jaarlijks toegekend in 20 categorieën, horizontaal verdeeld over uitvoeringsformaties en verticaal verdeeld over de stijlperioden. De jury is samengesteld uit vertegenwoordigers van de muziekindustrie, -media en -verkoop, uitvoerende musici en uiteraard, de eigen critici van het magazine. Ook hier wordt enige grootspraak niet geschuwd, maar dan terecht. Zo wordt er soms naar verwezen als de ‘British Grammy’ of de ‘Oscars van de klassieke muziek’.


Gramophone Awards – Finalist Early Music 2016 – (4,5 op 5)

Scattered Ashes. Josquin’s Miserere
Magnificat o.l.v. Philip Cave
Classical 2016

met Jacob Clemens non Papa (Tristitia obsedit me – Infelix ego), Josquin des Prez (Miserere mei, Deus), Nicolas Gombert (In te Domine speravi),  Roland De Lassus ( Infelix ego) en Jean L’Héritier (Miserere mei, Domine),
Verder werk van William Byrd, Claude Lejeune en Giovanni Da Palestrina

Editors’ Choice - Disc of the Month – juli 2016

Guillaume Dufay. Les Messes à teneur
Cut Circle o.l.v. Jesse Rodin
Musique en Wallonie (2 CD) 2014

(Zie ook: Diapason d’or)

Editor’s Choice – Disc of the Month - mei 2016

In Memoriam
Choir of King’s College London o.l.v. Gareth Wilson
met Jacob Clemens non Papa (Ego flos campi) en Jean L’Héritier (Nigra sum a 5)
Delphian DCD34146

Verder ook werken van Busiakiewicz, Byrd, F. Grier, Kaner, Keeley, M. Martin, S. Milstein, Palestrina, A. Pitts, Pott en G. Wilson.

Editor’s Choice – Disc of the Month - april 2016

Arnold en Hugo de Lantins. Secular Works
Le Miroir de Musique o.l.v. Baptiste Romain
Ricercar RIC365

 

CITAAT

 

 

 

 

R.I. DeFord, Tactus, Mensuration, and Rhythm in Renaissance Music, Cambridge, 2015.

Review by Kimberley Hieb
in Music Library Association. Notes (Dec, 2016),
Philadelphia (PA), pp.
287-289, citaat: p. 289.


In Part II, DeFord explores the use of mensurations in the contemporary repertoire. Pieces by Guillaume Dufay and Heinrich Isaac as well as a selection of
L'homme armé Mass settings reveal how rhythm was used to display compositional prowess. Dufay uses a wide variety of mensural types in his songs to engender rhythmic vitality with ambiguous levels of tactus and rhythms that regularly counteract nor- mal mensural structures. As a genre, L'homme armé Mass Ordinary settings served as a vehicle for compositional virtuosity. Ockeghem, Busnois, and Josquin, each attempting to outdo the others in rhythmic complexity, employ thirteen unique mensurations in their Masses, all of which relate to one another differently within each composition. DeFord's tables outlining the various mensurations and tactus levels at work in the individual sections of each composer's Mass allows for an easy visualization of the shifting rhythmic relationships throughout each work.

A collection of Mass Proper settings, Heinrich Isaac’s Choralis Constantinus, contains the "most complex examples of proportional notation in the entire repertoire" (p. 340). The mensurations in this volume shift constantly, inspiring curious relationships between the rhythms and tempos of the various sections. Ultimately, all of these examples  – Dufay's songs, the L'homme arméMasses, and Isaac's Choralis Constantinus –  cannot allow for many general conclusions about the principles of mensural notation, but rather serve as "structures that were inspired by the extreme possibilities of the notational system itself”. (...)

In Cipriano de Rore's madrigals, both the alignment of musical and textual rhythm and the use of rhythm to embed extramusical meaning in the music accompanying a text were vital in creating the most artful text setting possible.

 

170131 - 13de JG nr 1

‘HENGELEN’ IN CYBERSPACE

Internet is een belangrijke visvijver voor musicologische artikels, cd’s, luisterfragmenten en partituren. Wie zoekt die vindt, maar misschien is het nuttig bij een aantal bronnen stil te staan. Hieronder drie categorieën: musicologische info (A.), downloads (B.) en discografie (recente producties, C.). Sites voor partituren werden al in een vorige nieuwsbrief toegelicht.

A.  MUSICOLOGISCHE INFORMATIE

Voor artikels en biografieën zijn de encyclopedieën het best geschikt. Ze zijn nu ook online te raadplegen, hetzij tegen betaling, hetzij via de proxyserver van een universiteit, hogeschool of conservatorium. Je kan hiervoor eventueel toegang krijgen via een student of als lid van een alumnusvereniging, vooral om de vaktijdschriften te raadplegen, maar ook heel wat gespecialiseerde boekwerken. Dit kan evenwel enkel op de locatie van het instituut. Met deze server kan je werken via de platforms als JSTOR, PROQUEST en Project Muse. Voor de Koninklijke Bibliotheek van België te Brussel volstaat een dagticket.

MGG online. (Musik in Geschichte und Gegenwart, 1994-2008)
https://mgg-online.com/

GROVE MUSIC online (New Grove Dictionary of Music and Musicians, 2001)
http://www.oxfordmusiconline.com/public/

Encyclopedia Britannica
https://www.britannica.com
Meer beknopt en minder betrouwbaar, maar zeer toegankelijk:

Wikipedia (in verschillende talen)
Is belangrijk als eerste informatie en omdat ook veelal verwezen wordt naar andere bronnen.
Vaak is er wat te vinden of helpt het bij het zoeken.
https://nl.wikipedia.org/wiki/Hoofdpagina

Musicalics
‘the classical composers database’
http://musicalics.com/en/node/78836

Medieval.org, discografie en meer algemene gegevens
http://www.medieval.org/emfaq/

Websites op naam
meer directe informatie op websites met de naam van een bepaalde componist

Adriaen Willaert
www.adriaenwillaert.be

Cipriaan De Rore
www.cypriaanderore.be

Roland De Lassus
database van zijn handschriften
https://lasso-handschriften.badw.de/metaopac/start.do?View=lasso

Josquin des Prez
‘The Josquin research project’
http://josquin.stanford.edu/


Johannes Ockeghem
biografie & discografie: http://www.medieval.org/emfaq/composers/ockeghem.html
geboorteplaats: http://www.saint-ghislain.be/documents/NaissanceOckeghem.pdf

Guillaume Dufay. opera omnia
http://www.diamm.ac.uk/resources/music-editions/du-fay-opera-omnia/

Jacob Clemens non Papa
website opgesteld bij zijn 500ste jubileum: http://clemens500.be/index.html
Souterliedekens II in hedendaagse versies: http://clemens500.be/souterliedekens.html

Jacob Obrecht
biografie en discografie: http://www.medieval.org/emfaq/composers/obrecht.html

Gilles Binchois
Biografie en discografie: http://www.medieval.org/emfaq/composers/binchois.html

Gaspar Van Weerbeke
http://www.gaspar-van-weerbeke.sbg.ac.at/


Facebook

Sommige componisten hebben een profiel op facebook. Een eigenaardigheid, want facebook is er enkel voor nog levende personen. Toch gebeurt het dat men deze ongeschreven regel ontwijkt en een vroegere componist een facebookpagina geeft. Dat is ook het geval met bijv. Maestro Adriano Willaert.
Onze vereniging gebruikt deze pagina om er dagelijks de lijst van radioprogramma’s en concerten van de Nederlandse renaissancepolyfonisten mee te delen. Normaal wordt facebook op een andere manier gebruikt. Nogal dikwijls met vreemde of grappige effecten. Zo duikt Gaspar Van Weerbeke, die we verderop in de schijnwerper plaatsen, er op als bestuursvoorzitter van AC Milan!

Een lijstje van postume profielen
- Orlando di Lasso
- Josquin des Prez
https://www.facebook.com/pages/Josquin-des-Prez/563947620305194?fref=ts

- Loyset Compère (verwijst naar YouTube)
- Jachet (de) Berchem
- Cypriano de Rore
- Johannes Ockeghem of ‘Coro Johannes Ockeghem’
- Guillaume de Machaut of ‘Association Guillaume de Machaut’
- Guillaume Dufay
- Heinrich Isaac (met Jordi Savall)
- Clemens non Papa, best:
https://www.facebook.com/pages/Jacobus-Clemens-non-Papa/165489540175807


B. MUZIEK DOWNLOADEN

Om opnamen te downloaden en te beluisteren is er een heel groot aanbod.
We vermelden slechts YouTube, Spotify, Deezer, Tunein, Saturday Chorale en Classicalm.

YouTube: meestal geüpload van een commerciële cd of van een live optreden.
Zeer ongelijk van kwaliteit. Enkele merkwaardige voorbeelden:

https://video.search.yahoo.com/yhs/search;_ylt=A0LEVvq3Q35YO3YA5AkPxQt.;_ylu=X3oDMTByMjB0aG5zBGNvbG8DYmYxBHBvcwMxBHZ0aWQDBHNlYwNzYw--?p=YouTube+Willaert&fr=yhs-avg-fh_lsonswrow&hspart=avg&hsimp=yhs-fh_lsonswrow#id=116&vid=0478a32d117c666c47772346e50aa9c6&action=view
Het Agnus Dei uit de vijfstemmige Missa ‘Benedicta es’ van Adriaen Willaert, ook toegeschreven aan Nicolle des Cellier de Hesdin. Hier weergegeven met de afbeelding van het oude kalligrafische handschrift van Philippus de Spina uit 1540-1542?, bewaard te ’s Hertogenbosch (MS 75). Gezongen door de Capilla Flamenca.

https://video.search.yahoo.com/yhs/search?fr=yhs-avg-fh_lsonswrow&hsimp=yhs-fh_lsonswrow&hspart=avg&p=youtube+vox+luminis#id=37&vid=a51f3956808205661d453df04807e5e3&action=view

https://video.search.yahoo.com/yhs/search?fr=yhs-avg-fh_lsonswrow&hsimp=yhs-fh_lsonswrow&hspart=avg&p=YouTube+Cappella+pratensis#id=2&vid=04c86b68ee4a1b0088d343dfdab6f351&action=click
Josquin des Prez, Nymphes des bois, gezongen door Cappella Pratensis o.l.v. Stratton Bull. Interessant te zien hoe de acht zangers samen rond één lessenaar van dezelfde partituur zingen, zoals vroeger gebruikelijk was. Te zien is ook hoe ze zingen van een facsimile van een oude uitgave en niet van een moderne herdruk.

https://video.search.yahoo.com/yhs/search?fr=yhs-avg-fh_lsonswrow&hsimp=yhs-fh_lsonswrow&hspart=avg&p=YouTube+De+Rore#id=10&vid=a03248ba795d28f2018bebef46b67b99&action=click
Cipriano De Rore, Calami sonum ferentes door het Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel tijdens een concert in Antwerpen (opname uit 1993). Het vreemd klinkend en zeer moeilijk te intoneren motet wordt hier gebracht door vier bassen.

https://video.search.yahoo.com/yhs/search;_ylt=A0LEViaIbX5Y1pcAg98PxQt.;_ylu=X3oDMTByMjB0aG5zBGNvbG8DYmYxBHBvcwMxBHZ0aWQDBHNlYwNzYw--?p=YouTube+Stile+Antico&fr=yhs-avg-fh_lsonswrow&hspart=avg&hsimp=yhs-fh_lsonswrow#id=36&vid=330f1537f3470d241eb9f8b982b77877&action=view
Jean L’Héritier. Surrexit Pastor door Stile Antico.
In beeld: de moderne partituur van dit prachtig paasmotet voor 6 stemmen.

https://video.search.yahoo.com/yhs/search?fr=yhs-avg-fh_lsonswrow&hsimp=yhs-fh_lsonswrow&hspart=avg&p=youtube+vox+luminis#id=198&vid=a5c5992e739bf2ef5521aa74af77fb17&action=view
YouTube brengt soms ook voorbije reportages die niet mogen vergeten worden. Hier: Cipriano De Rore in het jubileumjaar 2015, n.a.v. de 35ste verjaardag van het platenmerk Ricercar.

https://video.search.yahoo.com/yhs/search;_ylt=A0LEVr2RMoJYPYsA8yAPxQt.;_ylu=X3oDMTByMjB0aG5zBGNvbG8DYmYxBHBvcwMxBHZ0aWQDBHNlYwNzYw--?p=Youtube+Lassus&fr=yhs-avg-fh_lsonswrow&hspart=avg&hsimp=yhs-fh_lsonswrow#id=122&vid=64a563621adb9ff7486e79d8b996c4dd&action=view
Wat in deze lijst hier zeker niet mag ontbreken, is de opname door France Musique van Roland De Lassus, Lagrime di San Pietro door Collegium Vocale Gent o.l.v. Philippe Herreweghe. Duur: 58’, inclusief het bisnummer: Claudio Monteverdi, Adoramus Te.

Zie verder: de twee programma’s van YouTube, vermeld in onze dagelijkse mail ‘I Fiamminghi’.

Spotify is een uitgebreide en verantwoorde keuze van de beste en nieuwste cd’s.
Technische uitleg, zie: https://en.wikipedia.org/wiki/Spotify

Van Adrian Willaert zijn ca. 500 nummers volledig te beluisteren.
Van Cipriano De Rore zijn ca. 250 nummers volledig te beluisteren
Aanbevolen:

* Adrian Willaert, Missa Christus resurgens…
Oxford Camerata o.l.v. Jeremy Summerly
NAXOS 1995

- Jean Richaford, Christus Resurgens
- Adriaen Willaert, Missa ‘Christus resurgens’
- Adriaen Willaert, Magnificat sexti toni (versie 1)
- Adriaen Willaert, Ave Maria (versie 3)


* Vespro della Beata Vergine

Capilla Flamenca o.l.v. Dirk Snellings
Joris Verdin, orgel
RICERCAR 2012
Diapason d’Or 12/2012 en Choc Classica

            - Deus in adjutorium meum intende (gregoriaans)
- Toccata del 8 modo. Annibale Padovano (1527-1575)

            - van AdriaenWillaert:

- Benedicta es – Per illud ave (versie 2 a 7 – Musica Nova 1559)
- Ricercar I (A1 a 4)
- Dixit Dominus (psalm 109 – versie 1 a 8 – I salmi 1550) + Jachet De Mantua
- Laudate Pueri (psalm 112 – versie 4 a 8 – I salmi 1550)
- Ricercar primo (C1 a 3)
- Laetatus sum (psalm 121 – versie 1 a 8 – I salmi 1550) + Jachet De Mantua
- Nisi Dominus (psalm 126 – versie 1 a 8 – I salmi 1550) + Jachet De Mantua
- Ricercar settimo (C7 a 3)
- Lauda Jerusalem (psalm 147 – versie 2 a 8 – I salmi 1550)
- Ave Maris stella
versie 2 - hymnus a 6 – Ad Vesperas ‘In Assumptione Beatae Mariae Virginis’
- Ricercar X (A2 a 4)
- Magnificat aliis temporis (versie 2 a 4)
- Benedicamus in laude Jesu a 4-Toccata del 3° e 4° tono. Annibale Padovano

*Triptycha (2015) Psallentes o.l.v. Hendrik Van Den Abeele

Met van Adriaen Willaert: Agnus Dei II uit de Missa ‘Christus Resurgens’ door de dames, gezongen als de engelen uit het Lam Gods van Jan Van Eyck.
Verder: Guillaume Dufay, Johannes Ockeghem, Josquin des Prez, Pierre de la Rue.

* Sacred Sounds: met muziek van De Rore door Currende o.l.v. Erik Van Nevel (2015)
Vooral het motet Domine Deus, sub Ditione tua a 5

* Passio Domini Nostri Jesu Christi secundum Johannem van De Rore, toegeschreven aan Willaert (1990), door het Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel.

* 6 Canzonen für viola van Cipriano de Rore (2016)
Kölner Violen Consort

Deezer

http://www.deezer.com/artist/1636900/top_track
Beluisteren is beperkt tot 30”. Onbeperkt te luisteren: inloggen of je gratis aanmelden.
Van Adriaen Willaert: 8 albums
Van Cipriano De Rore: 9 albums


Saturday Chorale biedt de mogelijkheid zonder betalen te luisteren naar een selectie van de mooiste nummers. Volgende voorbeelden zijn zeker de moeite.

Adriaen Willaert. Dilexi, quoniam exaudiet – O Domine libera. Singer Pur.
http://saturdaychorale.com/2016/10/19/adrian-willaert-1490-1562-dilexi-quoniam-exaudiet-o-domine-libera/

Adriaen Willaert. Saluto te, Sancta Virgo. Cappella Pratensis.
http://saturdaychorale.com/2015/01/30/adrian-willaert-1490-1562-saluto-te-sancta-virgo/

Adriaen Willaert. Mittit da virginem. Singer Pur.
http://saturdaychorale.com/2016/08/19/adrian-willaert-1490-1562-mittit-ad-virginem/

Adriaen Willaert. Pater noster. Magdala.
http://saturdaychorale.com/2012/10/22/music-of-the-pater-noster-pater-noster-adrian-willaert-1490-1562/

Cipriano De Rore. O altitudo divitiarum. Brabant Ensemble
http://saturdaychorale.com/2016/09/13/cipriano-de-rore-c1515-1565-o-altitudo-divitiarum/

Cipriano De Rore. Fratres, scitote. Brabant Ensemble
http://saturdaychorale.com/2016/09/14/cipriano-de-rore-c1515-1565-fratres-scitote/

of zoek zelf in deze website: Josquin des Prez, Jean Mouton, Johannes Flamingus, Nicolaus Craen en zovele anderen

http://saturdaychorale.com/tag/renaissance-choral-music/

Tunein

Tik: http://tunein.com/search/?query=Willaert
Er verschijnt een lijst van vroegere radio- of cd-opnamen met muziek van Willaert, De Rore e.a. naargelang van je opgave.
Verdere uitleg: de aankondiging bij het luisteren zelf. Het is dus afwachten wat er komt.
Een voorbeeld: Grandes Ciclos: Willaert en Gabrieli“ (60’)

In het Spaans:
(1) een musicologische inleiding van ca. 5’
(2) uitleg bij ieder nummer

- Ave virgo sponsa Dei door The King’s Singers
- Ricercar X. A2 a 4 door Hespèrion XX o.l.v. Jordi Savall
- Vecchie letrose door?
- Qual dolcezza giamai door The King’s Singers

en verder nummers van Giovanni Gabrieli.


Classicalm

Hier ook de mogelijkheid om gratis een cd van een gekozen componist volledig te beluisteren.
Adriaen Willaert: 3 cd’s, Jacobus Vaet 4 cd’s, Alexander Agricola 3 cd’s, Cipriano De Rore 3 cd’s, enz.
Best vertegenwoordigd zijn: Guillaume Dufay 22 cd’s, Josquin des Prez 17 cd’s, Johannes Ockeghem 11 cd’s, Jan Pieterszoon Sweelinck 8 cd’s.

www.classicalm.com

 

C. DISCOGRAFIE

Algemene lijst van cd’s

Een zeer uitgebreide lijst cd’s per componist: http://www.medieval.org/

 Nieuwe cd met Willaert

Magnum misterium.
Advent and Christmas Music for lute and voice
Mignarda Ensemble
2016

 

van Adriaen Willaert:

-In tua patientia
-O magnum mysterium

http://www.classicalarchives.com/album/190394892944.html

 3 nieuwe cd’s met De Rore

Cipriano De Rore. 6 Canzonen für viola
Kölner Violen Consort o.l.v. Heiner Spicker
WARNER MUSIC GROUP 2016

 

 

- 6 canzonen
- madrigaal ‘Beato me direi’(instrumentaal)


 

L’arte del madrigale
Voces suaves
Harmonia Mundi 2016

 

-Cipriano De Rore. Ancor che col partire
verder: de Wert (7x), Gastoldi, Luzzaschi, Agostini, Gesualdo, Monteverdi, Marenzio, Piccinini, Gonzaga

Antonio de Cabézon.Pour un plaisir
Intabulaties van Cabezón en tijdgenoten
gespeeld op renaissance dubbelharp door Véronique Musson Gonneaud
BRILLIANT CLASSICS 2010

 

 

nr. 7: Cipriano De Rore, Ancor che col partire


500 jaar na zijn overlijden
Gaspar van Weerbeke
°Oudenaarde, ca. 1445 - + ? , nov. 1517

Biografische schets

Gaspar Van Weerbeke legde zijn muzikale fundamenten wellicht in de koorschool van Sint-Walburga in Oudenaarde. Rond 1470 is hij actief aan het hof van de Sforza in Milaan. In 1472 en een tweede keer in januari 1473 werd hij naar de Nederlanden gestuurd om zangers te rekruteren voor de hofkapel. Het lukte hem er 20 aan te werven en het koor, dat nu 40 leden telde, groeide uit tot een van de belangrijkste in Italië. Gaspar was de hulpdirigent; Loyset Compère en Johannes Martini waren leden. In de winter 1480-1481 verhuisde hij naar Rome en zong er acht jaar in het Pauselijk koor. Daar was hij collega van Josquin des Prez en Marbriano de Orto. Een korte periode, van 1495 tot 1497, maakte hij deel uit van de hofkapel van Filips de Schone, maar in 1500 vinden we hem terug in Rome. Hij zou er niet gestorven zijn, maar aan het einde van zijn leven teruggekeerd naar het Noorden (Kamerijk of Doornik).

Studiedagen aan de Universiteit van Salzburg

Reeds zeer lang leeft er onder de musicologen in Duitsland en Oostenrijk een grote  belangstelling voor  de Nederlandse renaissancepolyfonisten, en o.m. ook voor Gaspar Van Weerbeke. De Universiteit van Salzburg neemt het op zich het onderzoek naar zijn leven en werk verder te zetten en speciaal de Opera omnia in de reeks CMM te beëindigen. Ze organiseerden in 2016 een eerste conferentie ‘Gaspar van Weerbeke: Works and Contexts’. Een tweede volgt nu in de zomer 2017, van do. 29 juni tot zat. 1 juli 2017. Zie: ‘call for papers’.

‘Gaspar van Weerbeke: Works and Contexts’: Call for Papers

June 29 – July 1, 2017
University of Salzburg
Salzburg, Austria

Deadline for the submission of proposals: January 31, 2017

Following the recent completion of the editorial work for the publication of the final volumes of Gaspar van Weerbeke’s ‘Collected Works’, this conference aims to revitalize research on this long neglected Flemish composer.

We are interested in papers which contextualize Gaspar and his work with that of his contemporaries at the Sforza court in Milan and in the Papal Chapel in Rome, including Josquin, Compère, and Gaffurius. Topics concerning Gaspar’s life, analysis of his music, or source studies would also be welcome.

The conference will also hold a reconstruction workshop for the songs attributed to ‘Gaspar’ surviving uniquely in FlorC 2442.

Keynote addresses will be given by Klaus Pietschmann and Fabrice Fitch.

More information, including a catalog of works and sources, may be found on the website of the editorial project,
www.gaspar-van-weerbeke.sbg.ac.at.
Those interested are welcome to request personal access to some of the currently unpublished editorial materials.
We especially want to encourage young scholars to engage in research on Gaspar and his music.

Please send titles and abstracts for consideration to
paul.kolb@sbg.ac.at.

Alternatively, let us know if you are interested in taking part in the reconstruction workshop or would like to be receive email updates about the conference. The conference language is English, and basic accommodation will be provided for all speakers.


We look forward to seeing you in Salzburg!

Andrea Lindmayr-Brandl
Agnese Pavanell
Paul Kolb


Franco-Nederlandse componisten in
ROKYCANY

In het Národní Museum te Praag is een belangrijke muziekverzameling handschriften en oude drukken bewaard uit het einde van de 16de – begin 17de eeuw. Ze waren vroeger eigendom van een Letterkundige Broedergemeenschap in de stad Rokycany (Tsjechië). Het betreft 15 bundels: 10 bundels manuscripten, 2 bundels gedrukte stukken en 3 bundels met manuscripten én gedrukte bladzijden. In totaal telt ze 901 composities.

Veruit het grootste deel zijn vocale religieuze werken van de zg. Franco-Nederlandse school. Er wordt hierin een handgeschreven motet als anoniem gepresenteerd dat in een gedrukte uitgave van Girolamo Scotto (RISM 154914) toegeschreven is aan Adriaen Willaert: Sicut Sydus Radium. Volgens David M. Kidger is het wellicht van de Franse componist Jacques de Pont. (Kidger, David, Adrian Willaert. A Guide to Research , New York-Londen 2005. p. 235).

Verder geen ‘Willaert’, maar een grote hoeveelheid andere Nederlanders, met een totaal van boven de 200 motetten. O.m. Josquin des Prez (8), Heinrich Isaac (1 of 2), Jean Richafort of Philippe Verdelot (1), Jacob Arcadelt (1), Jachet de Berchem (1), Jacobus Clemens non Papa (23), Thomas Crecquillon (2), Nicolaus Gombert (2 of 3), Dominicus Phinot (3), én een heel belangrijke verzameling van Roland De Lassus.

De Tsjechische musicologe Kateřina Maýrová (Národní Museum) laat weten dat ze een wetenschappelijke catalogus van de verzameling Franco-Nederlandse werken heeft opgemaakt.

HERBELUISTEREN

Ma. 9 jan. 2017, te 12.00u – Nederlandse Concertzender

De Franco-Vlaamse schatkamer
met o.m. Josquin des Prez en Cipriano De Rore (in een bewerking van Ricardo Rognono)
www.concertzender.nl

Zo. 15 jan. 2017 – France Musique

Venise au XVIe siècle. Promenade sonore dans la lagune vénitienne au temps de la Renaissance
met twee nummers van Willaert: Amor fortuna en Domine probasti me.
https://www.francemusique.fr/emissions/un-air-d-histoire/voyage-en-italie-venise-au-xvie-siecle-par-claire-judde-de-lariviere-31075

Vr. 20 jan. 2017, te 15.00u – Nederlandse Concertzender

Twee radioconcerten
met werken van o.m. Jan Pieterszoon Sweelinck, Cornelis Schuyt, Constantijn Huygens, Jacob van Eyck, Adriaan Valerius en Pieter Cornelisz Hooft
door de Camerata Trajectina en het Collegium Musicum De Haag
tijdens het Huygens Festival en het Festival de Muze van Zuid, beide in 2016.
www.concertzender.nl

Zo. 22 jan. 2017, te 15.00u – Nederlandse Concertzender

Roland De Lassus. Missa Bell Amfitrit’ Altera door The Sixteen o.l.v. Harry Chistophers
Quam Pulchra est en Veni in Hortum meum door The Cardinall’s Musick o.l.v. Andrew Carwood
Missa dixit Joseph door Cinquecento
www.concertzender.nl



161231 - 12de JG NR 11

450 jaar na zijn overlijden

JACOBUS VAET
(Harelbeke, ca. 1529 – Wenen, 8 jan. 1567)


1. Biografische schets

Jacobus van der Vaet wordt op dertienjarige leeftijd koorknaap aan de O.-L.-Vrouwkerk te Kortrijk. Hij leert er niet alleen zingen, maar wordt ook ingewijd in de polyfone compositie. De grote modellen waren Nicolas Gombert, Jacob Clemens non Papa of Adriaen Willaert.
Achttien jaar oud, na de stembreuk, bekomt hij een beurs voor de Leuvense universiteit.
Hij staat er ingeschreven als ‘Jacobus Vat de Arelbecke’.

Zijn professionele carrière start hij in 1550, als tenor in de hofkapel van keizer Karel V.
Einde 1551 of begin 1552 zingt hij in de hofkapel van de aartshertog te Wenen, de latere keizer Maximiliaan II. Hij wordt er kapelmeester in januari 1554, een functie die hij bekleedt tot zijn dood in 1567.

De keizer was Jacobus Vaet zeer genegen en de componist werd na zijn dood door menige muziektheoreticus en collega-toondichters (onder wie Jacob Regnart) in traktaat of elegie betreurd en bejubeld.


Er was een hechte familieband tussen Maximiliaan en Albrecht, de Hertog van Beieren te München: Albrecht was gehuwd met de zus van de keizer. Ongetwijfeld heeft Vaet aldus contact gehad met Roland De Lassus en met Philippus De Monte. (Deze laatste volgde hem, na een concurrentiestrijd van 16 maanden, in Wenen op als Kapellmeister.) In zijn muzikale stijl is daar weliswaar iets van te merken, maar hij slaagde toch niet in het hoge niveau van deze twee meesters te evenaren.

Meer informatie over Vaets leven & werk , in het bijzonder over de motetten:

Milton Steinhardt, Jacobus Vaet and His Motets, Michigan State College Press, Michigan, 1951.
Online: https://archive.org/stream/jacobusvaetandhi007707mbp#page/n5/mode/2up

Voor meer informatie over de relatie Vaet / Lassus:
Robert Lindell, Music and the Religious Crisis of Maximilian II. From Vaet’s Qui operatus est Petro to Lasso’s Pacis amans. In: Yearbook of the Alamire Foundation, 1 (1995), pp. 129-138.


2. Discografie


Missa ‘Ego flos campi’ (bew. voor gitaar)

Noël Akchoté
Label: NOËL AKCHOTÉ DOWNLOADS
2016

- Kyrie I, Christe, Kyrie II, Gloria
- Credo
- Sanctus – Benedictus
- Agnus Dei

 2. Daybreak

Ruth McCall, Tommie Andersson
HBDIRECT IMPORT
2015

- Salve Regina a 5


. For Emperor and Pope. Music for a Renaissance Court

The Song Company o.l.v. Roland Peelman
ABC Classics
2015

- Salve Regina a 5 (bew. voor luit, gespeeld door Tommie Andersson)
- Christe Servorum
- Currite felices
a 6

4. Amorosi pensieri. Songs for the Habsburg Court

Cinquecento
HYPERION
2014

- Amour leal
- Sans vous ne puis
- En l’ombre d’ung buissonet




5. Terra tremuit

Studio de musique ancienne Montréal, o.l.v. Christopher Jackson
ATMA CLASSIQUE
2014

- Quoties diem

6. Musica Ferdinandea. Ein Fest für Kaiser Ferdinand I

Capella da la Torre o.l.v. Katharina Bauml
MUSIKMUSEUM
2013

- Missa ‘Tityre’

7. Jacobus Vaet. vol. 1.
(Requiem en motetten)

Dufay Ensemble o.l.v. Eckehard Kiem
ARS MUSICI
2010

- Filiae Jerusalem
- A solis ortus cardine
- Iste est Joannes
- Ave Maris stella
- O quam gloriosum
- Continuo lacrimas
- Missa pro defunctis

8. Jacobus Vaet. vol. 2

Dufay Ensemble o.l.v. Eckehard Kiem
ARS MUSICI
2010

- Te Deum laudamus
- Quoties diem


- Ut queant laxis
- In tenebris
- Magnificat secundi toni
- Missa quodlibetica


9. Jacobus Vaet. vol. 3

Dufay Ensemble o.l.v. Eckehard Kiem
ARS MUSICI
2010

- Angelus ad pastores ait
- Ascendetis post filium
- Qui gerit Augusti
- Currite felices
- Aurea Luce
- Beata es et venerabilis
- Mater digna Dei
- Salve Regina
- Vitam quae faciunt


10. Jacobus Vaet vol. 4

Dufay Ensemble o.l.v. Eckehard Kiem
ARS MUSICI
2010

- Magnificat sexti toni
- Dum steteritis
- Discubuit Jesus
- Quid Christum captive
- Dixerunt impii
- Spiritus Domini
- Deus tuorum militum
- Crimina laxa
- Ferdinande imperio

De 4 volumes zijn ook in één box te koop.
Download teksten: http://www.brilliantclassics.com/media/1469896/95365-Vaet-Sacred-Music-Sungtexts-Download.pdf

 

11. Masters from Flanders. Polyphony from the 15th and 16th century

Capella Sancti Michaelis, Currende Consort o.l.v. Eric Van Nevel
ET’CETERA
2008

- O quam gloriosum est regnum
- Salve Regina


12. Music for the Court of Maximilian II

Cinquecento
HYPERION
2007

- Videns Dominus
- Conditor alme siderum
- O quam gloriosum
- Ascendetis post filium
- Continuo lacrimas

13. Nun komm der Heiden Heiland

Amarcord
RAUMKLANG
2006

- Magnificat sexti toni

14. Clemens non Papa. Priest and bon vivant

La Caccia, Capilla Flamenca
ET’CETERA
2005

- Continuo lacrimas


15. Clemens non Papa. Requiem and Motets

The Tudor Choir o.l.v. Doug Fullington
LOFT RECORDING
2005

- Continuo lacrimas


16. Le Chant de Virgile

Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel
HARMONIA MUNDI FR
2002

- Dulces exuviae

 17. Into the light... Divine choral music of the renaissance and beyond

Christ Church Cathedral Choir of Men and Boys, Indianapolis
Label: FOUR WINDS
2001

- O quam gloriosum

3. YouTube

Verschillende uitvoeringen van O quam gloriosum, o.a. door Harmonia Ensemble, Tokio
https://www.youtube.com/watch?v=jHDnly1_0MM
en van Miserere mei, o.a. door Ensemble Versus, Rajhrad
https://www.youtube.com/watch?v=PBgYjCdNSRo


4.
Moderne edities

* Sämtliche Werke = The complete works
Vaet Jacob; Steinhardt Milton
DTÖ – Denkmäler der Tonkunst in Österreich
Akademische Druck- u. Verlagsanstalt, 1968

te raadplegen in de Koninklijke Bibliotheek van België in Brussel, in de musicologische bibliotheek van de KU Leuven (Letteren) en in de Artesis Plantijn Hogeschool te Antwerpen


* CPDL (Choral Public Domain Library / ChoralWiki)
http://www3.cpdl.org/wiki/index.php/Jacobus_Vaet

- Angelus ad pastores aita 6 (kerstmotet) – RISM 1558/4

- Antevenis viridesa 6 (ter ere van hertog Albrecht van Beieren)

- Ave maris stellaa 6 (uit het Maria-officie)

- Continuo lacrimas a 6 (In mortem Clementis non Papa)– RISM 1558/4
- Laetatus suma 4 (tekst: Psalm 121)

- Missa Ego flos campia 6 (op het zevenstemmig motet van Clemens non Papa)

- Pascha nostrum immolatus est Christusa 5 (paasmotet)

- Quid Christum captivea 4

- Reges terraea 5 (motet voor Epifanie)

* Doveton Music (Christmas Music Catalogue)

- Regis terrae

 http://dovetonmusic.com/PDFfree/VaetRegesTerrae.pdf

Maximiliaan II (links) en Vaet waren op twee jaar na leeftijdsgenoten


5. Manuscripten in de Bayerische Staatsbibliothek te München



Jacobus Vaet, Missa Dissimulare a 6


 Jacobus Vaet, Motet O gloriosa


EEN citaat

Willaerts Zaligsprekingen

“The motets from this seminal publication (sc. Musica Nova) are among Willaert’s best. Among other things, they reveal the artistic tension that underlies much of the composer’s sacred music, the unresolved conflict between freely composed music conceived entirely from the composer’s imagination and based on interlocked phrases, and music built over strict cantus firmi, especially in motets combining that old-fashioned technique with Willaert’s favorite device of canon. Willaert’s setting of a part of the Beatitudes (Matt. 5:3-12), ‘Beati pauperes spiritu’, exemplifies the newer style; it is free of borrowed material, and the composer took the greatest care to observe the natural text accents. It also typifies Willaert’s style in general, with its relatively dark sonorities (the superius for example, never rising above c”); its thick, seamless flow of sound; its fairly regular harmonic rhythm and chordally oriented counterpoint; and its floating, nonmetrical melodies that stress ‘downbeats’ only at cadences or when the first beat of a ‘measure’ coincides with a word accent.

In its treatment of thematic material the passage resembles many in Willaert’s output; to call it an example of pervading imitation, though, would be an oversimplification. All voices take up the motive Willaert invented for ‘Beati pauperes’, a motive that in various transformations permeates the series of parallel statements constituting the text of the entire motet (‘Blessed are the poor in spirit...’, ‘Blessed are the meek...’, ‘Blessed are those who mourn…’, and so on).
On the other hand, the remainder of the first phrase, ‘quoniam ipsorum est regnum caelorum’(‘for theirs is the kingdom of heaven’), is scarcely imitated at all beyond a few entries on ‘quoniam’ that exhibit the same general shape, and a tendency to write repeated notes for ‘ipsorum’. In this motet and in many others, Willaert preferred a steady, unbroken flow of polyphony rather than clearly separated sections, each identified by differentiated themes. Willaert gave Beati pauperes a discernible shape by repeating the motive that sets ‘Beati’ and by shifting into a chordal texture in triple meter, at the end of the motet, for the final exclamation: ‘gaudete et exsultate, quoniam merces vestra copiosa est in caelis’ (‘rejoice and be glad, for your reward is great in heaven’).’

Edward M. Brown & Louise K. Stein, Music in the Renaissance,
Prentice Hall, New Jersey, 1999, p. 179.

 

Lees verder over dit onderwerp in:

- Iain Fenlon, Venice: Theatre of the World in The Renaissance from the 1470s to the End of the Sixteenth CenturyI, chap. 3,Palgrave MacMillan,1989, pp. 102-132.

- Giulio Ongaro, Sixteenth-Century Patronage at St Mark’s, Venice in Early Music History,8 (1988), pp. 81-115.


- Florence and Venice, Comparison and Relations: Cinquecento, vol. 2. Ed. Sergio Bertelli et al., Villa I Tatti, La Nuova Italia, Florence, 1980, met o.a.:

- Howard Mayer Brown, Words and Music: Willaert, the Chanson, and the Madrigal about 1540, pp. 217-266.

 

DIAMM
Digital Image Archive of Medieval Music

1. De website met deze naam is zeer interessant omwille van de schat aan informatie, ook wat betreft renaissance-muziek. Minpunt is evenwel de relatieve gebruiksonvriendelijkheid.
Voor wie moeite heeft met de nogal ingewikkelde procedure, doorlopen we hieronder het zoekpad aan de hand van een voorbeeld: om onderstaande prent, zijnde de eerste bladzijde van het manuscript met het Kyrie van de Missa ‘Laudate Deum’ van Adriaen Willaert dat bewaard wordt aan de Universiteit van Coimbra (Portugal), op te roepen:

1.1. Ga naar www.diamm.ac.uk en tik achtereenvolgens:

- ‘MS Database’
- ‘Search and browse a list of cities and sigla’

Er verschijnt het begin van een lange lijst. Je wordt aangeraden: ‘Open the list in a new window’ (zie onderaan). Dezelfde lijst staat nu in een meer overzichtelijk kader.

1.2. Schuif naar: P-Coimbra – Biblioteca Geral da Universidade – MS M.2

- Je bekomt de overzichtelijke bladzijde van DIAMM over het gezochte manuscript, met tamelijk volledige informatie
- Je leest: DIAMM does NOT yet have images of this manuscript
maar dit bericht wordt genegeerd, want drie regels verder staat ‘images’

1.3. Tik op ‘images’.

Hierdoor schakel je over naar de website van de Universitaire Bibliotheek van   Coimbra op de bladzijden van het gezochte manuscript.

1.4. Zoek in de linker rand: ‘Adrianus Willart 22v’

2. In DIAMM vind je enkel manuscripten, geen oude drukken. Om in DIAMM een manuscript te vinden moet je bovendien vooraf weten in welke bibliotheek het zich bevindt. Dit kun je eventueel achterhalen via CMME, Computerized Mensural Music Editing. Ook hier een voorbeeld: een oorspronkelijk manuscripts van Willaerts motet  ‘Pater noster a 4’.

2.1. Ga naar de website www.cmme.org en tik achtereenvolgens:

- ‘database’ ‘composers’ en, achteraan in de alfabetische lijst: Willaert, Adrian’

2.2. Zoek in de alfabetische werkenlijst: ‘Pater noster a 4’

            Er zijn 3 verwijzingen.

2.3. Klik op ‘VatP 1976-1979’

            Je komt terecht in: Vaticaanstad, de Biblioteca Apostolica Vaticana.
Het handschrift draagt als kenmerk: MSS Palatini Latini 1976-1979.
Op de bladzijden 2v tot 4v staat het motet in kwestie.
We hebben nu de gegevens die we nodig hebben om verder te zoeken in DIAMM.


2.4. Ga naar www.diamm.ac.uk en hervat het pad, hierboven uitgestippeld in 1.

Daar luidt het: I-Rome. Biblioteca Apostolica Vaticana. MS Pal. Lat. 1976
en volgende: 1977, 1978, 1979.

2.5. Tik op ‘link’

Je krijgt heel wat informatie over de inhoud en de geschiedenis van dit manuscript.

2.6. Tik op ‘images’

            Je komt terecht op de website van het museum,
met digitale beelden van het gehele mansucript.
Je hebt geluk: de digitale beelden zijn gemaakt door de Universiteit van Heidelberg
en dus van hoge kwaliteit.
Na de inhoudstafel vinden we het Pater noster a 4, waarnaar je op zoek bent.

Het was hierboven enkel de bedoeling de lezer wegwijs te maken in de websites van DIAMM en CMME. Wie computervaardig is, weet zonder twijfel snellere wegen te vinden om hetzelfde doel te bereiken. Je kan voor dit Pater Noster bijvoorbeeld meteen naar de website van de Universiteit van Heidelberg surfen:

http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/bav_pal_lat_1976/0008?sid=2da5be8ecb7e88ee8b00a751c426c364 of:
http://digi.ub.uniheidelberg.de/diglit/bav_pal_lat_1976/0008/image?sid=6f2e50c05894dd15218cd91c081331f5

Betreft het muziek van Adriaen Willaert, dan kan men in veel gevallen onze website raadplegen: www.adriaenwillaert.be. Tik voorts op: ‘zijn oeuvre / online / handschriften’.


Adriaen Willaert, Missa Laudate Deum

Vlaams handschrift bewaard aan de universiteit van Coimbra (PT)


Concert & RADIOPROGRAMMA’s

Zo. 1 jan. 2017, van 18u05 tot  20u, KLARA, Vlaamse reuzen

Paul Van Nevel
met muziek van Jacobus Vaet, Josquin des Prez, Firminus Caron, Jacob Clemens non Papa, Nicolas Champion & anoniemen,
uitgevoerd door ‘zijn’ Huelgas Ensemble

 

Zo. 8 jan. 2017, van 18u05 tot  20u, KLARA, Vlaamse reuzen



Xavier Vandamme, directeur Organisatie Oude Muziek Utrecht
Hij is geboren te Rumbeke (Roeselare), vanwaar ook Adriaen Willaert afkomstig was. De componist nam afgelopen zomer een prominente plaats in tijdens La serenissima, de Venetië-editie van ‘zijn’ Festival oudemuziek. Hij zocht overigens onze stichting aan om de brochuretekst over Willaert te leveren:
https://www.academia.edu/30622242/Adriaen_Willaert._Een_Vlaams-Italiaans_genie

Meer info:
www.KLARA.be


Zo. 15 jan. 2017, 14 u, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam (NL)

- themamiddag: muziek in de 16de eeuw met Het Retorisch Kwartet (°2011, Rotterdam)
- programma: ‘Music in the time of Fra Bartolomeo (1472 – 1517)’, met werk van o.a. Heinrich Isaac en Adriaen Willaert (delen uit de Missa ‘Christus resurgens’)

www.retorisch.com

http://www.boijmans.nl/nl/7/kalender/calendaritem/1856/themamiddag-muziek-in-de-16e-eeuw#Z1hZDGYu4OiOzxlX.97

 

 


161130 - 12de JG NR 10

CONCERTREIZEN

Stile Antico – concertreizen naar de VS

programma: ‘A Wondrous Mystery’– Flemish and German Christmas Music
met o.m. werk van Jacobus Clemens non Papa (Pastores quidnam vidistis en de Missa Pastores quidnam vidistis) en van Roland De Lassus (Resonet in laudibus).
Woe. 30 nov. 2016 te 20u: Cathedral Basilica of Saint Louis, Saint Louis
Vr. 2 dec. 2016 te 20u: Cathedral of the Immaculate Conception, Kansas City
Zat. 3 dec. 2016 te 20u: Calvary Episcopal Church, Pittsburgh
Zo. 4 dec. 2016 te 19u30: St John’s Episcopal Cathedral, Knoxville

Hetzelfde programma:
Do. 8 dec. 2016 te 20u: Gewandhaus, Leipzig (D)
Zat. 10 dec. 2016 te 19u: Dom, Riga (Letland)
Zo. 18 dec. 2016 te 15u: AMUZ, Antwerpen
24 febr. 2017 – 5 maart 2017: concertreis naar VS en Canada. Op het programma o.m. Clemens non Papa (Ego flos campi) en Philippus De Monte (Super flumina Babylonis)

http://www.stileantico.co.uk/concerts/2016/11/30/a-wondrous-mystery-6


The Tallis Scholars o.l.v. Peter Phillips – concertreizen naar de VS

programma: “O splendor gloriae”, met o.m. Josquin des Prez (Praeter rerum seriem) en Cipriano De Rore (Missa praeter rerum seriem en Hodie Christus natus est)
Di. 6 dec. 2016 te 20u: Coolidge Auditorium, Washington.
Do. 8 dec. 2016 te 20u: Concert Hall, Harrisonburg
Vr. 9 dec. 2016 te 20u: St Paul Church, Cambridge, n.a.v. het Boston Early Music Festival
Zat. 10 dec. 2016 te 20u: Church of St Mary the Virgin, New York.
Zo. 11 dec. 2016 te 14u: Asylum Hill Congregational Church, Hartford
maart – april 2017: tweede reis naar de VS, info:
www.thetallisscholars.co.uk

Cappella Pratensis o.l.v. Stratton Bull – concertreis naar Nederland
met hun programma ‘Kerst met Josquin – polyfonie rond de kribbe’,waarin o.m. van Josquin des Prez (Missus est Gabriel en O admirabile commercium).
Woe. 14 dec. 2016 te 20u15: Muziekgebouw aan ’t IJ, Amsterdam
Do. 15 dec. 2016 te 20u15: Zuidervermaning, Westzaan
Vr. 16 dec. 2016 te 20u00: Goede Rede, Almere
Zat. 17 dec. 2016 te 14u30: De Toonzaal, ’s Hertogenbosch
Zo. 18 dec. 2016 te 20u00: Geertekerk, Utrecht
meer info over dit concert in YouTube:
https://www.youtube.com/watch?v=8auPx6hwOS4
februari en maart 2017: concertreis naar Canada en de VS met workshops en concerten
www.cappellapratensis.nl


NIEUWE CD’S MET WILLAERT

IL DOLCE CIGNO
Boston Camerata performs  ancient melodies
Boston Camerata
o.l.v. Joel Cohen
COUNTDOWN MEDIA 2009
SPOTIFY

van Adriaen Willaert:
O bene mio

op deze cd ook werk van Josquin des Prez, Jacob Arcadelt, Hubert Waelrant en anderen

TEXAS MUSIC EDUCATORS ASSOCIATION
Newman Smith High School A Cappella Choir
2010 TMEA
2010 Clinic Convention
SPOTIFY

van Adriaen Willaert:
Dessus le marché d’Arras


 

 

 

 

 

L’ARS DE’ SONADORI DA BALLO O DI MUSICA
Ensemble Les Sonadori
LIGIA 2016
SPOTIFY

van Adriaen Willaert:
- Petite camusette
- Jouyssance vous donneray

op deze cd ook werk van: anonymus, Roland De Lassus, Vicenzo Ruffo,  Giaches de Wert, Josquin des Prez, Fabritio Caroso, Nicolas Gombert, Claude Gervaise, Thomas Crecquillon,

 

 

 

 

 

TEXAS MUSIC EDUCATORS ASSOCIATION
Robert E. Lee High School Chorale
o.l.v. Paula Edwards
2011 Clinic Convention
SPOTIFY

van Adriaen Willaert:
Vecchie letrose

 


 

 

 

 

cd 255
DEL CANTO FIGURADO.
Vocal & Instrumental Music of the Spanish Renaissance
The Royal Wind Music o.l.v. Paul Leenhouts
LINDORO MPC0123
2014
SPOTIFY

Antonio de Cabezón
Tiento IV sobre qui la dira van Adriaen Willaert
op deze cd ook werk van: anonymus, Aranés, Arauxo, Antonio de Cabezón, H. Cabezón,
J. Cabezón, Cotes, Josquin des Prez, Encina, Flecha I, Francisco Guerrero,
Morales C, Perraza F, Santa Maria en Valderrabano

 

 

 

 

cd 254
IMAGO. VIRGILIO NELLA MUSICA DEL RINASCIMENTO
De Labyrintho o.l.v. Walter Testolin
STRADIVARIUS 37065
2016
SPOTIFY

van Adriaen Willaert:
- O socii durate a 6
- Dulces exuviae a 4
op deze cd ook werk van Roland De Lassus, Cipriano De Rore, Josquin des Prez, Jacob Arcadelt, Marbriano de Orto en Jacquet de Mantua


 

 

cd 256
DOMENICO BIANCHINI ‘IL ROSSETTO’
Luitmuziek uit 1546
Richard MacKenzie (renaissanceluit)
MAGNATUNE
2012
SPOTIFY

van Domenico Bianchini:
- Le dur travail naar Willaert
- Madonna io non lo so naar Willaert

op deze cd ook bewerkte composities van Nicolas Gombert, Jacob Van Berchem, Claude Sermisy en Pierre Certon; verder ook nog dansen en ricercars (fantasia’s) van Domenico Biancini zelf
ook te beluisteren via:
http://moodmixes.com/music?browse=Albums&genre=Classical&artist=Richard%20MacKenzie


cd 257
GIOVANNI BASSANO.
MOTTETTI, MADRIGALI ET CANZONI FRANCESE (1591)
Musica figurata
op renaissance-instrumenten
TACTUS TC 550201
1999
SPOTIFY

van Giovanni Bassano:
La rosa naar Willaert

op deze cd ook nog bewerkte composities van Giovanni Pierluigi da Palestrina, Cipriano De Rore, Andrea Gabrieli, Roland De Lassus en Luca Marenzio

Info: https://www.amazon.com/Bassano-Mottetti-Madrigali-GIOVANNI-BASSANO/dp/B00005ATDJ


 

cd 258
ALONSO MUDARRA
Colección de Música Antigua Española
Jurge Fresno (zang & gitaar)
PARLOPHONE SPAIN (3 cd’s)
2000
SPOTIFY

van Adriaen Willaert:
Pater noster
(versie 1, bew. Alonso Mudarra)

op deze cd ook nog bewerkte composities van anoniemen, Josquin des Prez, Antoine de Févin, Nicolas Gombert, J. Manrique, Boscan, J. Montemayor
dichters: Garcilaso, Petrarca, Sannazzaro, Vergilio, Horacio en Ovidio

 

 

 

 

cd 259
THE LEGEND OF JOSQUIN DES PREZ
Ensemble La Sestina o.l.v. Adriano Giardina
CD Deutsche Harmonia Mundi (Sony Music), nr. 88843062462
2014
SPOTIFY

van Adriaen Willaert:
Kyrie a 5 uit de Missa Benedicta es.

op deze cd ook nog werken van Josquin des Prez, Roland De Lassus, Palestrina, Morales en Victor Cordero


 

 

 

cd 260
THE BEAUTY OF NOTHINGNESS
Norwegian Cornett & Sackbuts
Grong Musikkproduksjon
2015
SPOTIFY

van Adriaen Willaert:
Vecchie letrose
op deze cd ook nog werken van Cipriano De Rore (Ancor che col partire), Claudio Monteverdi (Orfeo) e.a.

 

 

 

 

cd 261
TRIPTYCHA. Luisterend naar het Gentse retabel HET LAM GODS
Psallentes o.l.v. Hendrik Vanden Abeele
2016
SPOTIFY


van Adriaen Willaert:
delen voor twee hoge stemmen: Agnus Dei II uit de Missa ‘Christus resurgens’ en uit de Missa ‘Osculetur me’
op deze cd ook gregoriaans en polyfonie van Josquin des Prez, Pierre de la Rue, Guillaume Dufay en Johannes Ockeghem

meer info: https://avxhome.unblocked.uno/music/psallentes_triptycha_2016_flac.html
Zie verder infra: Hendrik Vanden Abeele en de zingende engelen uit HET LAM GODS


Uit de vergeethoek
Jacobus de Kerle
(spreek de 1ste lettergreep van ‘Kerle’ uit op zijn West-Vlaams: lang, zoals in ‘maître’)


Hij werd geboren in Ieper als zoon van Robert de Kerle en Marie van Ackere. Deze waren gehuwd in 1531-1532 en hadden vijf kinderen. Jacobus was de oudste. Katherine, de jongste, werd geboren in 1536. Als eerstgeborene moet Jacobus kort na het huwelijk geboren zijn, dus in 1531/1532. De voorouders vervaardigden linnen en kenden een zeker aanzien in Ieper, beroemd om zijn bloeiende lakenhandel. Grootvader Pierre de Kerle was membre du collège des vérificateurs de draps, een hoge functie in de gilde aldaar.Toen Jacobs vader stierf kwamen de kinderen onder de hoede van hun oom Ghiselain. Jacobus zelf had toen al Ieper verlaten.

Als jonge man, pas 17 jaar maar niettemin na muzikale vervolmaking te Ieper, werd de Kerle van 1548 tot begin 1550 als lekenbroeder en freelance zanger (vicarius parvus) aangenomen in de kathedraal van Kamerijk. In die periode (1548-1550) was ook Philippus De Monte daar actief.(Later zouden ze elkaar nog ontmoeten in dienst van de keizerlijke hofkapel van Rudolf II, beiden op het hoogtepunt van hun carrière.) Hij onderbrak in 1549 er voor een korte periode zijn activiteiten, nl. van 1 november tot 27 december. Na zijn terugkeer werd de Kerle tevens tenorzanger van het Domkapitel te Kamerijk. Daar bleef hij nog tot minstens begin mei van het volgende jaar. Daarna vertrok hij definitief naar Italië om daar zijn geluk te zoeken.

In Rome ontmoette Jacobus de Kerle Giovanni Battista Marrabottini, de kamerheer van de kathedraal van Orvieto. Die had al snel een grote bewondering voor de talentvolle Vlaamse musicus en engageerde hem als opvolger van kapelmeester Giovanni Battisto Tasso. De naam van Jacobus staat al op 14 november van dat jaar vermeld in de kasboeken van de kerkfabriek aldaar. De Kerles aanstelling te Orvieto, waar hij ook de priesterwijding ontving, opende de poort naar een betekenisvolle toekomst. De Domkapel had traditioneel goede contacten met Rome en vaak werden er zangers gerekruteerd voor de Pauselijke Kapel.

Voorlopig bleef het bij de functie van Kapelmeester, een ambt met enkele lastige nevenactiviteiten, zoals het in eigen huis onderbrengen, verzorgen en opleiden van de koorknapen. Gelukkig werd de Kerle al in 1555 tot Domorganist en magister horologii gepromoveerd. De functie van kapelmeester werd hierbij toevertrouwd aan zijn collega Francesco Fabri. In zijn nieuwe functie als organist moest hij heel wat minder nevenkarweien uitvoeren en had daardoor meer tijd om te musiceren en te componeren. In de vijf volgende jaren te Orvieto publiceerde hij een groot aantal werken. In 1557: motetten. In 1558/1560: een hymnencyclus voor de verschillende uren van het getijdengebed. In 1561: een dubbele cyclus Magnificats in alle modi, alsook meerstemmige zettingen van de psalmen van vespers en completen. In 1562: enkele missen die later in zijn Zes Missen opgenomen werden.


 

In 1562 vertrok Jakobus de Kerle naar Rome op zoek naar een nieuwe post. Kardinaal Otto Truchseβ von Waldburg, prinsbisschop van Augsburg en diplomatieke vertegenwoordiger van het Rooms-Duitse Rijk aan de Curie, had er in de lente van 1562 een private kapel gesticht.
Hij benoemde er de 30-jarige de Kerle tot kapelmeester. Wellicht op verzoek van de kardinaal componeerde de Kerle in die periode een reeks voorbeden voor het welslagen van het Concilie van Trente. De Dominicaan Pedro de Soto schreef er de teksten van. Deze reeks Preces speciales en vooralde in hetzelfde jaar gepubliceerde Sex Misse maakte Jacobus de Kerle tot zoiets als de ‘Grootcomponist van de Katholieke Contrareformatie’, faam die ook na het einde van het concilie bleef nazinderen. Kort daarna vergezelde de Kerle zijn broodheer op een buitenlandse reis: eerst naar Barcelona, waar zij ontvangen werden door keizer Filips II; daarna naar Augsburg, meer bepaald Dillingen-an-der-Donau, de vaste verblijfplaats van de kardinaal.

In die tijd werd Vlaanderen door de paus heringedeeld in meer bisdommen. De stad Ieper, de Kerles geboortestad, werd daarbij door de Paus als bisschopsstad aangeduid en de Sint- Maartenskerk tot kathedraal verheven. Toen de componist, hij was 30 jaar, dat vernam, verkoos hij naar huis terug te keren. Wegens diverse conflicten met iemand van de plaatselijke geestelijkheid viel hij er echter tamelijk vlug in ongenade. Ten laatste in het voorjaar van 1569 moest hij jammer genoeg financieel aan de grond, naar zijn mecenas terugkeren. Kardinaal von Waldburg hielp hem aan een compositieopdracht voor het huwelijk van de vorsten Wilhelm V van Beieren met Renata van Lotharingen (het feestmotet Illuxit pergrata dies) en benoemde hem tot vicaris op een parochie ergens in Augsburg. Kort nadien klom hij zelfs terug op tot organist en kanunnik aan de Kathedraal van Maria Boodschap in Augsburg.

Nu de problemen achter de rug waren, kon de Kerle weerom volop componeren. Het werden vooral motetten, Moduli of Sacrae Cantiones genoemd. Ook schreef hij er het huldigingsmotet ter ere van de Augsburgse patriciër Melchior Linck: Egregia Cantio (Nürnberg 1574). Belangrijk in die periode was het contact met Philippus De Monte, net als de Kerle vroeger verbonden aan het Domkapittel te Kamerijk maar nu keizerlijke hofkapelmeester. Philippus schreef voor hem aanbevelingsbrieven aan keizer Maximiliaan II. In 1574 kwam de functie van Domkapelmeester vrij, maar het Domkapitel benoemde, in de plaats van de Kerle, een gewezen lid van het kerkkoor, een jonge, onervaren man. Ontgoocheld verliet hij Augsburg. Een prebende uit Kamerijk bracht hem gelukkig financieel soelaas, waaruit men mogelijk kan afleiden dat hij zich in Kamerijk is gaan vestigen. Niet voor lang, echter, want door de godsdienstoorlogen werden alle Spaansgezinde katholieken uit die streken verdreven. De clerus, onder wie priester én kanunnik Jacobus de Kerle, vluchtte naar Bergen. Even leek het dat hij aan de slag zou kunnen in Keulen, maar toen ook dat plots (alweer omwille van de godsdienststrijd) niet doorging, keerde hij terug naar Augsburg en naar de keizerlijke contacten uit zijn vroegere jaren. Dat bracht hem uiteindelijk naar Praag, waar hij het gezelschap vervoegde van Philippus De Monte, Jacob Regnart, Jean De Castro en andere beroemde polyfonisten uit de toenmalige Nederlanden.

Jacobus de Kerle is te Praag gestorven op 7 januari 1591, net geen 60 jaar oud.

Bron: Christian Thomas Leitmeir, Jacobus de Kerle (1531/32 – 1591). Komponieren im Spannungsfeld von Kirche und Kunst, Brepols, Turnhout, 2009.


N.B. Prof. Leitmeir bereidt de uitgave van zijn de Kerles Opera omnia voor binnen de reeks Denkmäler der Tonkunst in Baden-Württenberg.

Originele partituren van Jacobus de Kerle, in handschrift of in druk
In de Bayerische Staatbibliothek te München:

1. Jacobus de Kerle, Liber mottetorum
gedrukt door Adamus Berg te München in 1573

http://stimmbuecher.digitale-sammlungen.de/view?id=bsb00087720
(enkel discantus, tenor en bassus)

2
. Jacobus de Kerle, Magnificat octo tonum
gedrukt door Antonius Gardano te Venetië in 1561

http://stimmbuecher.digitale-sammlungen.de/view?id=bsb00094234
(enkel de alt)

3. Jacobus de Kerle, Liber Modulorum Sacrorum…
gedrukt door Adamus Berg te München in 1573

http://stimmbuecher.digitale-sammlungen.de/view?id=bsb00089742
(enkel discantus, tenor en bassus)

4
.
Jacobus de Kerle, Selectae quaedam cantiones sacrae…
gedrukt door Theodoricus Gerlazenus te Nürnberg in 1571

http://stimmbuecher.digitale-sammlungen.de/view?id=bsb00089742
(alle zes de stemboeken)

5.
Jacobus de Kerle, Quatuor Missae…
gedrukt door Christoffel Plantijn te Antwerpen in 1582

http://stimmbuecher.digitale-sammlungen.de/view?id=bsb00092947
(één groot koorboek met alle stemmen samen)

6. Jacobus de Kerle, Liber modulorum sacrorum…
gedrukt door Adamus Berg in München in 1572

http://stimmbuecher.digitale-sammlungen.de/view?id=bsb00094023
(de 5 stemboeken, het boek ‘quinta vox’ bevat waar nodig de 6de; 7de & 8ste stem;          ‘Recens cantio octo vocum de sacro foedere contra Turcas’ is 8-stemmig)

7.
Jacobus de Kerle, Sacrae Cantiones quas vulgo moteta vocant…
gedrukt door Adamus Berg in München in 1575.

http://stimmbuecher.digitale-sammlungen.de/view?id=bsb00094024
(de 5 stemboeken. Het 5de boek bevat de 5de en, waar nodig, 6de stem)


8. Jacobus de Kerle, Handschrift met Missa ferialis quinque vocum
(Kyrie, Sanctus, Benedictus en Agnus Dei,* het vijfstemmige motet Tu solus qui facis mirabilia, Missa brevis quatuor vocum super carmen belgicum ‘Waer maech sy syn’)

            *’ferialis’ betekent ‘voor de gewone dagen’, vandaar geen Gloria

http://daten.digitale- sammlungen.de/~db/0007/bsb00078977/images/index.html?id=
00078977&groesser=&fip=xdsydeayaewqeayaeayaqrswsdaseayaxdsyden&no=6&seite=6


In het Museo Internazionale e Biblioteca della Musica te Bologna

9.
Di Cipriano et Annibale madregali a quatro voci insieme altri eccellenti autori…
gedrukt te Venetië door Antonio Gardano in 1561

http://www.bibliotecamusica.it/cmbm/viewschedatwbca.asp?path=/cmbm/images/r            ipro/gaspari/_R/R209/
(enkel cantus en tenor digitaal weergegeven;
bevat 1 werk van Jacob de Kerle: Come nel mar)

 



Magnificat octo tonum cum quatuor vocibus… Liber primus - altus
gedrukt door Antonius Gardano in Venetië in 1561
(bewaard in de Bayerische Staatsbibliothek te München)


Een gebed voL DANKBAARHEID
ÉN ANGST?


Hierboven de sopraan en de bas van het motet ‘Agimus tibi gratias’ van Cipriano De Rore in het koorboek van Mielich, afb. 140. Barbara Eichner, professor aan de Oxford Brookes University bracht er in de University of Sheffield een lezing over op de Medieval and Renaissance Music Conference University of Sheffield (5–8 juli 2016). Zij toonde aan hoe dit motet en zijn afbeelding iets uitdrukken van de angst maar, in tweede instantie, ook van de dankbaarheid bij de politieke leiders van die periode. Haar abstract luidde als volgt:
This paper will take the short prayer ‘Agimus tibi gratias’ as its starting point to discuss the creation of the manuscript (including the question of what Rore composed specifically for Albrecht V) in the context of Bavarian, Imperial and European politics of the late 1550s. During these years the abdication of Emperor Charles V destabilised the power balance in Europe, regional players like Ercole d’Este and Albrecht of Bavaria carefully rearranged their political alliances and formulated new aspirations, and the longstanding conflict between France and Habsburg – mainly fought on Italian soil – came to a conclusion. There was certainly cause for both anxiety and for thanksgiving, and the motets in the Rore codex mirror both concerns in their texts, music and illuminations.
http://www.sheffield.ac.uk/polopoly_fs/1.568335!/file/MedRen_2016_29_06.pdf



De engelen op het Lam Gods van Johannes Van Eyck zingen gregoriaans en/of polyfonie.
Is het gregoriaans, dan zou het om responsoria uit de Paasliturgie kunnen gaan.
Zo’n responsorium refereert expliciet aan het boek Openbaring – logisch want het Lam Gods zit vol verwijzingen naar de Apocalyps. De combinatie van deze gezangen met tweestemmige Agnus Dei-fragmenten uit missen van Johannes Ockeghem, Guillaume Dufay, Josquin des Prez en Adriaen Willaert leveren ons mooie kleine tafereeltjes.

(Hendrik Vanden Abeele)


twee citaten

CITAAT I: de jonge Willaert

[Andrea] Antico gave nine of his fifteen composer attributions to ‘Adrien’ (or once ‘Adrian’); these include three motets and six chansons. The fact that four of Willaert’s canons rework anonymous pieces printed before in Antico’s book may indicate that they were student efforts by a young composer, illustrating his technical skills; this might corroborate the suggestion that Adrien was involved in the compilation of this anthology (RISM 15206).”

Frank Dobbins, Andrea Antico’s Chansons...
art. in ‘La la la… Maistre Henri’ Brepols, Turnhout, 2009. p. 136

CITAAT II: tweemaal Pierre de la Rue – vergelijk!

Pierre de La Rue, Missa Nuncqua fue pena mayor’, Missa Inviolata
The Brabant Ensemble o.l.v. Stephen Rice
Hyperion. 2015.
5 diapasons, technique: 4/5

Pierre de La Rue, Missa ‘Cum jocunditate’, Visions of Joy. The Chapel of Hieronymus Bosch
Cappella Pratensis o.l.v. Stratton Bull
Challenge Classics 2015
5 diapasons, technique: 4/5

Difficile d’imaginer productions plus contrastées que ses deux programmes de messes du compositeur officiel de la cour de Bourgogne Habsbourg dans les années 1490-1510. Leur parution concomitante révèle les profondes divergences d’approche qui distingues désormais les meilleures spécialistes de l’âge d’or de la polyphonie a cappella. Petit chœur mixte anglais (à deux sopranos, trois altos féminins, deux ténors et deux basses) du côté du Brabant Ensemble, octuor flamand à voix d’hommes de l’autre: avec deux diapasons distants d’une quarte environ, la différence de sonorité est évidemment frappante.

Ce n’est là qu’une des conséquences de deux démarches contraires, que les textes de présentation soulignent: alors que Stephen Rice rédige un guide d’écoute très fouillé de la musique, soulignant les procédés et les effets du contrepoint, la Cappella Pratensis développe le contexte historique et liturgique de son programme, présenté par une musicologue avec laquelle le groupe a déjà produit un film marquant: la reconstitution complète, en costumes, d’une cérémonie de commémoration en musique dans une chapelle d’une église de Bruges en 1487 (www.obrechtmass.com).


Ici encore, l’idée est de donner à entendre “un paysage sonore dévotionnel”: l’intégralité d’une messe à la Vierge telle que la célébrait tous les mercredis une importante confrérie des Pays-Bas, dont fit partie toute sa vie le peintre Jérôme Bosch. Alors que le programme des Anglais enchaîne des œuvres de Pierre de la Rue (deux messes, un Salve Regina et un Magnificat), celui des Flamands alterne plain-chant (mesuré en valeurs lentes), polyphonies anonymes et plages d’orgue autour des cinq sections d’une messe du maître, poussant, comme à leur habitude, la reconstitution liturgique jusqu’à la disposition spatiale: chanteurs serrés autour  d’un unique lutrin sur lequel ils lisent la notation originale en parties séparées. Bref, d’un côté, un récital choral dans la plus pure tradition anglaise, de l’autre une reconstitution historiquement informée.

Chacun avec ses atouts, les deux disques sont du plus haut intérêt et de qualité: s’ils ont tout pour nous convaincre, ils ne nous transportent pas vraiment. L’engagement, les phrases énergiques et les intonations impeccables du Brabant Ensemble sous la direction enlevée de Rice font scintiller le contrepoint quand les lignes plus indécises et les timbres moins concentrés de la Cappella Pratensis souffrent de microdécalages rythmiques et de hauteurs qui brouillent parfois un peu l’harmonie. La différence de diapason n’est évidemment pas pour rien dans ce contraste, tant la précision individuelle et collective est plus délicate à atteindre dans les registres vocaux graves. Inversement, si le diapason aigu offre brillant et limpidité, les sopranos du Brabant Ensemble tendent à dominer la texture et à lasser l’oreille. Le programme des Flamands évite cet écueil, grâce à sa variété.

Choisir entre les deux options sera surtout affaire de goût ou d’envie du moment: pour une écoute analytique d’un dense et généreux programme de musique, tapez 1; pour rêver et penser à des sons disparus, tapez 2.

David Fiala in Diapason, 651 (Nov. 2016), pp. 98-99.

E NEW JOSQUIN EDITION VOLTOOID
NA 30 JAAR


Zaterdag 3 december 2016 verschijnt 29ste en laatste deel van de New Josquin Edition: de vijfstemmige wereldlijke muziek. Het is de bekroning van 30 jaar inzet door de KVNM (Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis). Wat meteen aanleiding geeft tot een feestelijk colloquium op die dag in het Orgelpark te Amsterdam, met o.m. toespraken door Willem Elders, Willem Mook en Manfred Novak.

Het colloquium vangt aan te 14u15 en eindigt met een Josquin Des Prez-concert te 20u15 door de Cappella Pratensis o.l.v. Stratton Bull, met aan het orgel Manfred Novak. Dit vindt eveneens plaats in het Orgelpark. www.kvnm.nl
Meer info met notenvoorbeelden over de New Josquin Edition:
http://www.kvnm.nl/admin/plugins/kcfinder/upload/files/NJE%20informatie.pdf

De KVNM publiceert boeken en tijdschriften op allerlei gebieden en nieuwe tekstkritische edities van het werk van Jan Pieterszoon Sweelinck, Jacob Obrecht, Josquin des Prez en Johannes Ockeghem. De New Josquin Edition kwam tot stand door internationale samenwerking met onder meer de American Musicological Society en de International Musicological Society, het Répertoire International de la Presse Musicale en de universiteit van Maryland (VS).

Bijzonder interessant is de studie over en de muziekuitgave van het oeuvre van Johannes Tourout door Jaap van Benthem. Daarvan is zopas het tweede deel verschenen. Zo stelt de auteur dat Johannes Tourout in de oude West-Vlaamse stad Torhout zou geboren zijn.


 

 

161030 - 12de JG NR 9

CONCERTEN, FESTIVALS, LITURGIE

Concertreis Australië Tallis Scholars o.l.v. Peter Phillips

met o.m. Jacob Clemens non Papa (Ego flos campi) en Thomas Crecquillon (Andreas Christi famulus)

 

Zo. 30 okt. te 18.30u: Brisbane
, Australië
Di. 1 nov. te 19.30u: Newcastle,
Australië
Do. 3 nov.  te 19.30u: Adelaide,
Australië
Vr. 4 nov. te 19.30u: Canberra,

Australië

 

 

 

Zat. 5 nov. te 19.30u: Sydney, Australië
Zo. 6 nov. te 18.30u: Melbourne,

Australië
Di. 8 nov. te 19.30u: Perth, Australië
Zo. 13 nov. (uur?): Shangai, China

 

www.thetallisscholars.co.uk

Zondag 30 oktober 2016 te 11.00u, Onze-Lieve-Vrouwekerk, Brugge

- concertmis door Currende o.l.v. Erik Van Nevel
- programma: o.a. Jacobus Vaet, Missa Ego flos campi a 6; Jacobus Clemens non Papa, Ego flos campi a 7, en Orlandus Lassus,Sancta Maria a 5

www.currende.be

Woensdag 30 november te 20.00u, Kapel Iers College, Leuven

- Cappella Pratensis o.l.v. Stratton Bull
- programma: ‘In search of Utopia

www.cappellapratenis.nl


Christoffel Plantijn
als muziekdrukker


Drie weken geleden werd te  Antwerpen het Museum Plantin-Moretus heropend, na een facelift. Een gelegenheid om de figuur van Christoffel Plantijn (ca. 1520 – 1589) terug onder de aandacht te brengen. Als drukker van hoog aanzien tekende hij voor honderden uitgaven, waaronder ook enkele muziekdrukken.

In ca. 1500, kort na de uitvinding van de boekdrukkunst (Johannes Gutenberg & Dirk Martens in de 15de eeuw), werd ook de muziekdrukkunst geïntroduceerd (te Venetië door Petrucci in 1501). Deze nieuwe verworvenheid verspreidde zich heel snel over West-Europa. De eerste resultaten waren nog primitief en moeilijk te lezen, maar in de kortste tijd slaagden de drukkers er in om, door het toepassen van steeds betere technieken, de leesbaarheid en esthetische kwaliteit van de partituren op te krikken.

Antwerpen was een groot centrum van drukkerijen geworden. Er waren er zo’n tachtig actief, elk met zijn specialiteit. Enkele hadden zich toegespitst op muziekdruk, bijv. Tielman Susato en Pierre Phalèse, die zich later in Leuven vestigde. De meest beroemde drukker van het toenmalige Antwerpen was Christoffel Plantijn. Ook hij vervaardigde diverse muziekboeken, vooral voor de koorleiders van de Antwerpse O.-L.-Vrouwkathedraal, zoals Andreas Pevernage, Georges de la Hèle en vooral Jacobus De Kerle. In verhouding tot de rest van zijn reusachtige productie is de hoeveelheid muziek evenwel zeer klein. Niet meer dan een twaalftal drukken. (Zie de lijst hier verderop.) De kwaliteit van zijn notenbeeld was evenwel uiterst verzorgd, al deed hij voor het zetten van de noten, notenbalken, wijzigingstekens enz. soms wel beroep op zijn collega’s zoals Tielman Susato.

Hieronder, in dat verband, een drietal getuigenissen uit de recente vakliteratuur, alsook enkele originele afdrukken, gedeeld van de website van de Bayerische Staatsbibliothek in München.

“Hij (Plantijn) drukte spectaculaire muziekboeken – vooral koorliederen voor de katholieke mis, maar ook wereldlijke liedboeken. De stempels voor grote muzieknoten liet hij vervaardigen door een in Franse stijl werkende Gentse lettersnijder, Hendrik van den Keere, want de aankoop van typografische ontwerpen uit Parijs was hem al een poos te duur geworden en Robert Granjon had Antwerpen verlaten. Eigenlijk had Plantijn de kostbare muzieknotenstempels besteld voor een ambitieus antifonenboek voor Filips II, maar dat project kwam vanwege de Spaanse furie niet meer van de grond. Hij had ook extreem groot papier laten maken voor dat nooit verschenen koninklijke antifonenboek. Plantijn gaf de stempels en papiervellen een nieuwe bestemming: in 1578 drukte hij de misliederen van de Antwerpenaar Georges de la Hèle, die componeerde voor koren van wel vijf, zes of zelfs zeven stemmen. Het liedboek was zo enorm dat een compleet kerkkoor de mis kon zingen uit één op een lessenaar geplaatst exemplaar. (…) Vaak ook hadden de auteurs de productiekosten gedeeltelijk of geheel voor hun rekening genomen. Georges de la Hèle bijvoorbeeld was contractueel verplicht om bij tegenvallende verkoop een fors aantal exemplaren van zijn eigen liedboek af te nemen.”

Sandra Langereis, De Woordenaar.
Christoffel Plantijn, ‘s werelds grootste drukker en uitgever 1520-1589,
Amsterdam, 2014, pp. 339 – 340.


“Plantin betrieb den Notendruck als Nebentätigkeit. Seine Notenausgaben, für die er Notenschriftsätze von Robert Granjon, Hendrik Van Den Keere und aus Tielman Susatos Druckerei verwandte, bestehen durch Eleganz und Deutlichkeit sowie durch sorgfältig gestaltete Titelblätter und gewählte Initialen.

-Georges de La Hèle. Octo missae (1578)
-Philippus De Monte. Missa Benedicta es (1579). Liber I missarum (1587)
-Jacobus de Brouck. Cantiones sacrae
(1579)
-Séverin Cornet . Cantiones musicae (1581). Madrigali (1581). Chansons francoyses (1581)
-Jacobus De Kerle. Quatuor Missae (1583).
-Andreas Pevernage. Chansons spirituelles a cincq parties, livre I (1589),  Chansons a cincq parties livre II (1590), Chansons a cincq parties livre III (1590), Livre quatriesme des chansons a six, sept et huit parties (1591 – chez la Vefue et Jean Moerentorf alias Jan Moretus)

August Corbet, Plantin Christoffel in  MGG, 13, p. 669.

“Durch Pfründe in Cambrai finanziell abgesichert, leistete sich de Kerle selbstbewuβt  den Luxus, seinen zweiten Messenband in einem aufwendigen Chorbuchdruck bei Christoph Plantin in Antwerpen herauszubringen. Die Wahl Plantins, einem der avanciertesten Drucker der Zeit, zeugt von den hohen Aspirationen, die de Kerle mit seiner Publikation hegte. Denn Plantin war nicht nur wegen seiner Belesenheit und philologischen Akkuratesse berühmt und stand mit den führenden Humanisten (wie zum Beispiel Justus Lipsius und Joseph Scaliger) und Künstlern (etwa Pieter Paul Rubens) der Zeit persönlich in Kontakt, sondern verfügte zudem über gute Handelskontakte zu den führenden Herrscherhäusern Europas. Als Hofdrucker des spanischen Königs waren seine Beziehungen zu den Habsburgern besonders eng. Mit George de la Hèle, dem späteren Kapellmeister Philipps II, den Musikern aus der Hofkapelle Kaiser Rudolfs II, wie Philipp de Monte und Alardus Nuceus oder dem am Wiener Kaiserhof sowie dem an den Höfen Erzherzog Karls und Erzherzog Ernsts wirkenden Jacobus de Brouck publizierten bei ihm fast ausschlieβlich angesehene Meister in Habsburger Diensten. Es bedeutete also in der Tat eine Auszeichnung für jeden Komponisten, einen Druck bei Plantin herauszubringen.”

C. Leitmeir, Jacobus de Kerle (1531/1532 – 1591).
Komponieren im Spannungsfeld von Kirche und Kunst, Brepols.

 Girolamo Savonarola, zijn erfenis in de muziek

 Florence, 23 mei 1498.

De Dominikaner monnik Girolamo Savonarola, die beschuldigd was van ketterij, werd deze morgen opgehangen en verbrand in aanwezigheid van een grote menigte in het Piazza della Signoria. Wanneer de sintels van het vuur waren afgekoeld, hebben de beulen zijn as in de Arno uitgestrooid om te voorkomen dat fanatieke volgelingen de resten zouden verzamelen en ze zouden gebruiken als relikwieën om zieken te genezen en mirakels te bekomen. (Uit het dagboek van Luca Landucci, een Florentijnse handelaar).

Deze korte tekst met Landucci's ooggetuigenverslag van Savonarola’s executie roept een gebeurtenis op, die grote sensatie veroorzaakt heeft in heel Europa. Deze monnik, geboren en getogen in Ferrara en lid van de Dominicaanse orde in Bologna, kende een paar jaar spectaculair succes in Florence. Zijn hartstochtelijke preken riepen immers op tot religieuze, politieke en sociale hervormingen. Drukkers gaven zijn preken, devotionele geschriften en profetieën uit en verspreidden ze over het gehele continent. Hertogen en koningen namen nota van zijn profetieën. De monnik veroordeelde de corruptie van paus Alexander VI (Borgia). Maar de paus nam wraak door hem te excommuniceren, waardoor veel Florentijnen Savonarola afvielen. Terwijl hij in de gevangenis zat, schreef hij, in afwachting van zijn executie een lange meditatie op Psalm 50 (Vulgaat), Miserere mei, Deus, en begon hij te werken aan een meditatie op Psalm 30: In te, Domine, speravi. Zijn volgelingen smokkelden deze geschriften uit zijn gevangeniscel en verspreidden die over heel Europa. Hervormers zoals Martin Luther lazen ze met voldoening.

Savonarola’s teksten werden ettelijke keren gebruikt door de polyfonisten uit die tijd. Als eerste was er Josquin des Prez, op vraag van Ercole I d’Este, Hertog van Ferrara en trouwe aanhanger van Savonarola. In zijn meditatie herhaalt de monnik verschillende keren de openingswoorden “Miserere mei, Deus.” Josquin laat de tekst van Psalm 50 ongewijzigd, maar maakte, net als Savonarola, van de beginwoorden van de psalm “Miserere mei, Deus”, een sober, ontroerend refrein, dat na ieder vers herhaald wordt.

Ook latere componisten, die bevriend waren met het Hof van d’Este, zoals Willaert, De Rore en Vincentino , verwerkten de tekst van Psalm 50, maar nu in de versie van Savonarola zelf. Daarvan zijn de beginwoorden: “Infelix ego omnium…” Het tweede deel begint dan met “Ad te igitur piissime…” Ze citeerden daarbij Josquin’s refrein “Miserere mei Deus.” Willaert bijv. laat in zijn zesstemmig motet een van de partijen Josquins ostinato uitvoeren als cantus firmus op dezelfde woorden “Miserere mei Deus.” Ook componisten van nog latere generaties bleven de meditatieve woorden van Savonarola gebruiken, al waren ze niet steeds trouw aan de oorspronkelijke eenvoudige, gevoelige inhoud van de dichter.

bron: Patrick Macey, booklet bij de dubbel-cd.
Deze bijsluiter is een uitgebreide tekst van 36 bladzijden
: https://drive.google.com/file/d/0B6IHpvmfr6gMZ0FXSGQycDRnWFU/view

Zie ook Patrick Macey’s de uitgave van de partituren in Savonarolan Laude, Motets and Anthems. RRMR, vol. 116, Madison, 1999.

Enkele maanden geleden verschenen twee cd’s met Savonarola als thema.
Eén kreeg een Gramophon-prijs. Voor ons een gelegenheid om dit thema ook hier aan te halen.


Scattered Ashes
Josquin’s Miserere and the Savonarolan Legacy
door het koor Magnificat o.l.v. Philip Cave.

CKD 517. Linn Records. 2 cd’s
http://magnificat-consort.uk/
bekroond met 2016 Gramophon Award Nominee ‘Early Music’

CD1        Josquin des Prez, Miserere mei, Deus
                Giovanni Perluigi da Palestrina, Tribularer, si nescirem
                Claude Le Jeune, Tristitia obsedit me
                Roland De Lassus, Infelix ego

CD2        Jean L’héritier, Miserere mei, Domine
                Nicolas Gombert, In te Domine, speravi
                Jacobus Clemens non Papa, Tristitia obsedit me
                William Byrd,Infelix ego

Luister hier via YouTube naar het eerste deel van Josquin’s Miserere.

Totaal nieuw in het motettengenre, hoe na ieder vers het klagend refrein wordt herhaald:
https://www.youtube.com/watch?v=DkL1cOdpTYo

1. Miserere mei, Deus, secundum magnum misericordiam tuam.
MISERERE MEI, DEUS.
2. Et secundum multitudinem miserationum tuarum, dele inipuitatem meam.
MISERERE MEI, DEUS.
3. Amplius lava me ab iniquitate mea: et a peccato meo munda me.
MISERERE MEI, DEUS.
4. Quoniam iniquitatem meam ego cognosco: et peccatum meum coram me est semper.
MISERERE MEI, DEUS.
5. Tibi soli peccavi, et malum coram te feci: ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum      judicaris. MISERERE MEI, DEUS.
6. Ecce, enim in iniquitatibus conceptus sum: et in peccatis concepit me mater mea .
MISERERE MEI DEUS.
7. Ecce enim veritatem dilexisti: incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi.
MISERERE MEI, DEUS.
8. Asperges me hyssopo, et mundabor: lavabis me, et super nivem dealbabor.
MISERERE MEI, DEUS. (etc.)

Etc.


 

Refuge from the Flames
The Savonarola Legacy
Ora Singers o.l.v. Suzi Digby

Harmonia Mundi 906103 – 2016
http://www.prestoclassical.co.uk/r/Harmonia%2BMundi/HMW906103

1. Gregorio Allegri, Miserere
2. Giovanni Annimuccia, Jesu, sommo conforto
3. Giovanni Annimuccia, Alma, che si gentile
4.Giovanni Annimuccia, Che fai qui, core
5. Luca Bettini, Ecce quam bonum
6. Philippe Verdelot, Letamini in Domino
7. William Byrd, Infelix ego
8. Eriks Esenvalds, Infelix ego (after Byrd)
9. Jean Richaford, O quam dulcis
10. Claude Le Jeune, Tristitia obsedit me, mango.
11. Anonymus, Ecce quomodo moritur
12. Jacobus Clemens non Papa, Tristitia obsedit me, amici
13. James MacMillan, Miserere

“We begin and end this second ORA album with two contrasting settings of the Miserere mei (Psalm 50, Vulgate). Over the centuries this text has inspired reflections by many Christian writers, none more influential than those by Girolamo Savonarola, and we have devoted much of this album to his extraordinary legacy. Central to the recording is Savonarola’s meditation on the psalm, 'Infelix Ego', written shortly before his execution. We present it here in William Byrd’s justly famous setting, and in a newly commissioned masterpiece by the Latvian composer Eriks Ešenvalds.”

Suzi Digby OBE [artistiek leider en dirigent]

 

Bonfire Songs. Savonarola’s Musical Legacy

Op de volgende pagina vind je een oudere opname, m.n. uit 1998. Het betreft in feite een cd bij een studieboek met transcripties van delen uit de motetten, die in het boek besproken worden.

uitvoerders: Eastman Capella Antiqua o.l.v. Patrick Marcey
uitgever: Clarendon Press Oxford




De cd bevat onder andere:

1. Adriaen Willaert, Infelix ego
2. Jean Richafort, O quam dulcis – Ecce quam bonum
3. Philippe Verdelot, Laetamini Domino – Ecce quam bonum
4. Jacob Clemens non Papa, Tristitia obsedit me

Awarded the Phyllis Goodhart Gordan prize by the Renaissance Society of America.

 

Ook Cipriano De Rore heeft een motet gecomponeerd op Infelix ego – Ad te igitur.
Een cd-opname hiervan werd gemaakt door The Tallis Scholars (Gimell - CDGIM029) in 2001 en door Laudantes Consort  (Sonamusica1504) in 2015.

 


 

ANDERE AANBEVOLEN CD’S


Josquin des Prez. Missa Di dadi en Missa Une mousse de Biscaye
The Tallis Scholars o.l.v. Peter Phillips

Gimell 048
2016

“There are various theories as to why pictures of dice are included in the score of Josquin's Missa ‘Di dadi’. At first sight the dice are nothing more than indicators to the tenors as to how to distribute the notes of the chanson, on which the Mass is based, into their part. For example the Kyrie is preceded by a pair of dice showing two and one, which tells the singers that the note-lengths of the chanson need to be doubled in order to fit with the other three voice parts. In the Gloria the dice read four and one, requiring the notes of the chanson to be quadrupled in length.

Josquin is likely to have written the Mass in Milan in the late 15th Century which is known to have been a hot-house for gambling. Perhaps the dice are there simply to amuse a wealthy patron or confuse the singers. Other explanations have turned to the text of the chanson: "Shall I never have better than I have?" Is it a gambler's gripe? Or a lover's complaint? Or is it the languishing soul's plea for redemption?

Perhaps Josquin simply threw dice to establish his compositional scheme. Whatever the answer, the reason for the dice seems to be important.
When Petrucci published the Missa ‘Di dadi’ in 1514 he included the dice even though the tenor part is resolved and printed in full.

This is the sixth of nine albums in The Tallis Scholars' project to record all Josquin's masses

"Can Great Music be inspired by the throw of dice? The possibility clearly excited Josquin, who prefaced the tenor part in several of the movements of his Missa ‘Di dadi’ with a pair of dice. " –Peter Phillips


 

 

Dufay, Les quatre messes avec teneur.
Messes Se la face ay pale, L’homme armé, Ecce Ancilla Domini et Ave Regina caelorum

Cut Circle, Jesse Rodin
Musique en Wallonie (2 CD). 2014.
DIAPASON D’OR

 Un des plus brillants musicologues américains de la jeune génération retrousse ses manches, et fédère huit voix dans une lecture singulièrement active de ces chefs-d’œuvre."

 

Roland de Lassus. Canticum canticorum.
Osculetur me osculo, Veni in hortum meum, Tota pulchra es, Vulnerasti cor meum, Surge propera amica mea, Quam pulchra es, Audi dulcis amica mea, Veni dilecte me, Magnificat sur Ancor che col partire de Cipriano de Rore, Messe sur Susanne un jour

Chœur de chambre de Namur, Clematis, o.l.v. Leonardo García Alarcón
Ricercar 2015
DIAPASON 5/5

Bron  Diapason, 650 (Oct., 2016), p. 102.


MGG Online – COMING SOON

Recent bericht:

The publishers Bärenreiter and J.B. Metzler have partnered with Répertoire International de Littérature Musicale to create MGG Online, a new digital encyclopedia that features the complete second edition of Die Musik in Geschichte und Gegenwart along with updated entries and new articles.

Bärenreiter and J.B. Metzler are responsible for the content, ensuring that MGG Online builds on MGG’s long-standing reputation for comprehensive, authoritative writings on all subdisciplines of music. MGG Online will be updated continuously.

RILM has built a powerful platform for searching and browsing, translating, note-taking, cross-referencing, and more. Links to related content in both MGG Online and RILM Abstracts of Music Literature enhance the discovery experience. Google Translate is integrated into the platform, providing automatic translation from German to over 100 languages. The interface is fully compatible with mobile and tablet devices. Like the content, the platform will be enhanced continually with new features.

MGG Online will be available beginning 1 November 2016.

Visit http://rilm.org/mgg-online/
for more information, order a subscription, or request free 30-day trial.

Tina Frühauf
Répertoire International de Littérature Musicale
365 Fifth Avenue
New York, NY 10016

 

160930 - 12de jg nr 8

 

WILLAERT ‘composer in residence’ te UTRECHT

Enkele persnota’s over het Festival Oude Muziek Utrecht 2016

Merlijn Kerkhof in NRC Handelsblad – 25 augustus

Vlaming Tore Tom Denys is een van de musici die Willaerts muziek zal uitvoeren, met zijn in Wenen gevestigde ensemble Cinquecento. Denys interesseerde zich al vroeg voor de componist, vanwege een triviale reden: Adriaen kwam uit Rumbeke, bij Roeselare, dat intussen door die laatste plaats is opgeslokt. “Ik ben geboren en getogen in Roeselare. De muziekschool was naar hem vernoemd.”
“De Vlaamse componisten,” zegt hij, “waren in de 16de eeuw de Michael Jacksons van hun tijd, ze waren echt grootheden. Dat was Willaert ook, maar ik denk dat hij bescheidener was. Die componisten kenden hun marktwaarde, ze hopten van het ene hof naar het andere, maar hij bleef 35 jaar in Venetië hangen, waar hij maestro di cappella was.”

Utrecht heeft van Adriaen Willaert een ‘composer in residence’ gemaakt. Zijn muziek is vergeten, onterecht. Adriaen Willaert was in zijn tijd een grootheid. Maar nu is hij eigenlijk alleen onder kenners bekend. Ja, hij krijgt de credits in de muziekgeschiedenisboeken, maar zijn muziek wordt maar weinig gespeeld. En dat gaat veranderen. Ten minste, als het aan Katelijne Schiltz ligt, een Vlaamse musicologe die als professor is verbonden aan de universiteit van Regensburg. Ze heeft, zegt ze, “er een missie van gemaakt zijn muziek weer uitgevoerd te krijgen.”
Katelijne Schiltz voorzag het Utrechtse festival van advies. Want: dit jaar is het thema Venetië. En wie stond aan de wieg van de ‘Venetiaanse school’, die wordt gekenmerkt door dubbelkorigheid, de praktijk uit de San Marco om tegen elkaar in te zingen, een componeerstijl die je zelfs terug hoort in Bachs Matthäus-Passion? Precies, Adriaen Willaert.

Wie was Adriaen Willaert dan?

Katelijne Schiltz: “We weten weinig van zijn persoonlijk leven. Hij studeerde bij Jean Mouton en maakte, zoals veel Vlaamse componisten, de oversteek naar Italië. De bekendste anekdote over hem gaat over het moment dat hij als jonge componist in Rome aankwam. Hij hoorde toen dat in de pauselijke kapel zijn motet Verbum bonum et suave werd uitgevoerd. Alleen, de zangers dachten dat het een stuk was van de beroemde Josquin. Toen Willaert hen daarop aansprak, wilden ze het niet meer zingen, maar het gaf wel aan dat zijn muziek zich kon meten met die van de groten.”

Denys noemt Willaerts muziek ‘heel eigen’. “Ze is vaak technisch en berekenend, zijn composities hebben een ongelooflijk skelet. Het is een combinatie van theorie en praktijk. En hoewel hij zich strak aan de regels hield van hoe stemmen zich ten opzichte van elkaar dienen te bewegen, wist hij steeds iets creatiefs te maken. Daarmee raakt hij me.”
Katelijne Schiltz denkt anders over de eigenheid van Willaerts werk. “Het is lastig om van een Personalstil te spreken als je muziek bestudeert uit deze periode. Natuurlijk zijn er kenmerken die je bij bepaalde componisten vaak ziet terugkeren, maar kwaliteit ging boven eigenheid. Elk genre had zijn eigen wetten, en je ziet in Willaerts werk dus ook grote verschillen tussen de genres waarin hij schreef.”

Het Festival Oude Muziek wil zowel laten zien waar Adriaen Willaert vandaan kwam, als waartoe zijn muziek heeft geleid. Cappella Pratensis volgt de sporen van de vroege carrière van de componist aan de hand van zijn motetten en die van zijn voorgangers, Josquin en Mouton. Stratton Bull, artistiek leider van Cappella Pratensis: “Willaert had een bijna goddelijke status. Iedereen wist wie ‘il divino Adriano’ was.”

Blijft de vraag waarom de muziek van de eens zo bewierookte componist nu zo weinig te horen is. Katelijne Schiltz: “Aan Willaert kleeft het vooroordeel dat zijn muziek moeilijk is. Het klopt ook wel een beetje.” Tore Tom Denys: “Je kunt wel zeggen dat Willaert moeilijk is, maar je moet er gewoon induiken.” En Stratton Bull: „De generatie van Willaert valt eigenlijk een beetje tussen wal en schip, tussen de polyfone meesters als Josquin en de vroege barok.”

NRC Handelsblad – 25 augustus – Willaertconcert van Cappella Pratensis

” … met veel bijval van de meer dan 500(!) bezoekers.
Cappella Pratensis, vaak bijeen gegroept rond een enkele muziekstandaard, zong adembenemend goed".

 

Willaert

 

Luis Gago in El Pais – 31 augustus – Willaertconcert van Cinquecento

Es imposible dar cuenta del frenesí de conciertos que se suceden en Utrecht hora tras hora, marcadas cada cuarto por el gran carillón de la catedral con músicas de Veracini, Vivaldi, Galuppi y Monteverdi. Pero la mención final debe ser para Cinquecento, que por tercer año consecutivo ha ascendido a lo más alto que puede escalarse en un concierto de polifonía renacentista, que ellos convierten en un hilo terso que no se quiebra nunca y que podría prolongarse ad infinitum.

Het is nagenoeg onmogelijk om de ellenlange reeks concerten die in Utrecht plaatvindt uur na uur bij te houden. Elk kwartier speelt dan nog de grote beiaard van de kathedraal muziek van Veracini, Vivaldi, Galuppi en Monteverdi. Toch willen we hier in het bijzonder Cinquecento vermelden. Voor het derde achtereenvolgende jaar spannen zij de kroon met een concert van renaissancepolyfonie en trekken hiermee een strakke lijn die zich in de toekomst ad infinitum laat doortrekken.

Con la Missa Mente tota de Adrian Willaert (maestro de capilla en la Basílica de San Marcos durante 35 años) como eje, y en medio de un silencio sepulcral en la abarrotada Pieterskerk (este público tiene memoria histórica), volvieron a conseguir que la interpretación de esta música suene como un acto trascendente. La portentosa calidad de las seis voces, la meticulosa dicción del texto y, sobre todo, el delicado juego de equilibrios para que la música llegue a nuestros oídos como si fuera un tapiz que va tejiéndose y coloreándose delicada y visiblemente ante nuestros ojos, obran el prodigio. Será difícil que algo de la Venecia musical que queda aún por recalar esta semana en Utrecht pueda superar este milagro.

Met als centraal werk de Missa ‘Mente tota’ van Adriaen Willaert, die gedurende 35 jaar kapelmeester van de San Marcobasiliek was, brachten zij in de doodse stilte van de overvolle Pieterskerk en voor een publiek met voeling voor het verleden, deze muziek als in een transcendent gebeuren. De uitzonderlijke kwaliteit van de zes stemmen, de zorgvuldige dictie van de tekst en vooral de delicate evenwichtsoefening om deze muziek zowel voor de oren als voor de ogen te brengen als was het een kleurrijk klanktapijt: hoe wonderbaar was dit alles! Het zal moeilijk zijn om in het verdere verloop van dit Festival van de muziek uit Venetië te Utrecht dit wonder nog te overstijgen.

 


GASPAR VAN WEERBEKE

(Oudenaarde? ca. 1445 – nov. 1517?)

 

Call for Papers – University of Salzburg, 29 June - 1 July 2017.[pdf]
Deadline for the submission of proposals: 31 January 2017

Following the recent completion of the editorial work for the publication of the final volumes of Gaspar van Weerbeke’s ‘Collected Works’, this conference aims to revitalize research on this long neglected Flemish composer.
We are interested in papers which contextualize Gaspar and his work with that of his contemporaries at the Sforza court in Milan and in the Papal Chapel in Rome, including Josquin, Compère, and Gaffurius.
Topics concerning Gaspar’s life, analysis of his music, or source studies would also be welcome. The conference will also hold a reconstruction workshop for the songs attributed to “Gaspart” surviving uniquely in FlorC 2442. Keynote addresses will be given by Klaus Pietschmann and Fabrice Fitch.

www.gaspar-van-weerbeke.sbg.ac.at.

Beluister: Gaspar Van Weerbeke, Verbum caro factum est

https://www.youtube.com/watch?v=3vnpt_dJEUc

http://www.bibliotecamusica.it/cmbm/images/ripro/gaspari/_Q/Q064/Q064_006.jpg

Gaspar Van Weerbeke, Salve Sancta parens
Marbrianus De Orto, Kyrie in honorem beatissime virginis
gedrukt door Petrucci in 1505.

RADIOPROGRAMMA’S

HERBELUISTEREN

* Maandag 5 sept. 2016, van 12.00u tot 13.00u. (herbeluisteren)
Nederlandse Concertzender
programma: een uurtje Adriaen Willaert

http://www.concertzender.nl/programmagids/

* Zo. 11 sept. 2016 te 10.00u. (herbeluisteren)
Italiaans-Zwitserse radiozender RSI
programma ‘Quilisma’. La Gerusalemme liberata, met werk van Giaches De Wert.

http://www.rsi.ch/rete-due/programmi/cultura/quilisma/La-Gerusalemme-liberata-7991300.html

rechtstreeks

Zat. 29 okt. 2016 van 22.35u tot 23.00u.
Radio Bayern Klassik.
Huelgas  Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel met Firminus Caron
‘Accueilly m'a la belle’, ‘Le despourveu infortuné’ en ‘Hélas que pourra devenir mon cueur’

https://www.br-klassik.de/programm/radio/index.html

TWEE CITATEN

CITAAT 1. Muzikale vooruitgang: één stoet van véle individuen

From a conservative, classicizing perspective, musical progress is seen as a natural, organic, homogeneous evolution toward technical and emotional perfection. Modern practices are invariantly dismissed as unruly and extravagant deformations that result in absurd music. Writers more attuned to the new key of mannerist progress instead emphasize the "singularity" of the "manners" of composing. For example, in 1592 Agostino Michele comments on the musical scene of the late sixteenth century as follows: "Take music, in which many years ago Josquin and Willaert flourished; in the past age, Rore and Lasso were famous; and in these days Marenzio and Vecchi become singular and illustrious; and nevertheless their manners of composing are so different that it seems they are not practitioners of the same art"
Agostino Michele, Discorso in cui contra l'opinione di tutti i più illustri
scrittori dell'arte poetica chiarmanente si monstra
,

quoted in Maria Rika Maniates, Mannerism in Italian Music and Culture,
University of North Carolina Press, 1979, p. 124.


CITAAT 2. Tekstschildering bij de Kerle, de Rore en Willaert

Schlieβlich sei noch auf eine Technik zur Steigerung der Textverständlichkeit hingewiesen, die de Kerle nicht verwendete, obwohl sie zu seiner Zeit durchaus praktiziert wurde. Gerade Komponisten, die wie Adriaen Willaert und Cipriano de Rore in Venedig tätig waren, behandelten auch die lautliche Gestalt der Textvorlage mit gröβter Sorgfalt. Sie bemühten sich, wie Katelijne Schiltz kürzlich nachwies, den Vortrag des Textes in den einzelnen Stimmen so zu strukturieren, daβ sich auch im polyphonen Gewebe eine sinnvolle Kombination von gleichzeitig erklingenden Konsonanten und Vokalen ergab. Auf diese Weise konnten Schlüsselstellen des Textes rhetorisch ausgedeutet werden, etwa wenn die Grausamkeit des Kreuzestodes durch besonders herbe, disparate Phonem-Zusammenklänge ausgedrückt wurde.
Christian Thomas Leitmeir: Jacobus de Kerle (1531/32 – 1591).
Komponieren im Spannungsfeld von Kirche und Kunst
, Brepols, Turnhout, 2009, p. 440.

TERTIO

CYPRIAAN DE RORE, "eerste onder alle musici"

In de zestiende eeuw noemden ze Cypriaen De Rore "de eerste onder alle musici" en voor Claudio Monteverdi was hij een van de voornaamste inspiratiebronnen. De belangrijke "Vlaamse polyfonist" werd in Ronse geboren en daar probeert een werkgroep de figuur De Rore na vijf eeuwen levendig te houden bij de liefhebbers van oude muziek.

Een actief lid van de werkgroep is Wim Daeleman (69). Hij wil de sluier over de nauwelijks bekende levensloop van Cypriaan De Rore en de invloed van zijn muziek op zijn tijdgenoten lichten. Daeleman is doctor in de geneeskunde en studeerde nadien ook bibliotheek- en informatiewetenschappen aan de Universiteit Antwerpen. Hij stelde een gedetailleerde De Rore-website samen, de enige in zijn soort, en publiceerde heel wat over De Rore. Dit jaar nam hij deel aan een congres in
Amerika over de componist en werkte mee aan het De Rore-festival in diens geboorte
stad. “Ik wou eens een website maken over een onderwerp dat mij na aan het hart ligt”, zegt Daeleman. “Muziek trok mij aan en ik ontdekte de Italiaanse madrigalen. De muziek van De Rore vond ik prachtig en bovendien stelde ik vast dat er geen website aan hem was gewijd. Ik wou absoluut de mooie afbeelding van De Rore in kleur hebben en daarom nam ik contact op met Ronse. 'U moet zelf naar Ronse komen', zeiden ze en dat was de stimulans om een werkgroep in het leven te roepen."
Aanvankelijk werd gedacht dat Cypriano of Cypriaan De Rore in Mechelen werd geboren in het jaar 1515 of 1516, maar een onderzoek in de jaren tachtig van de vorige eeuw, door stadsconservator Albert Cambier en Amerikaans musicologe Jessie Ann Owens, wees uit dat hij in het Oost-Vlaamse Ronse het levenslicht zag. “De naam De Rore of De Rodene komt heel veel voor in Ronse. Dat blijkt een oer-Vlaamse naam te zijn en betekent ‘iemand die met een zeis braak terrein schoonmaakt’. Men vond ook het wapenschild van de familie De Rore terug op zijn grafsteen in Parma. Dat zijn belangrijke aanwijzingen dat Ronse zijn geboorteplaats moet zijn.” Kapelmeester De Rore moet een band met Margaretha van Parma hebben gehad. Hij vertrok samen met haar naar Italië waar hij heel zijn leven verbleef, eerst in dienst bij de familie d’Este in Ferrara en later bij Margaretha van Parma zelf. We weten dat hij in 1558 terug naar Ronse kwam; er was een enorme brand in de stad uitgebroken en hij wou zijn
familie helpen. Toen Adriaan Willaert in 1563 stierf, volgde De Rore hem op als kapelmeester van de San Marcobasiliek.
Hij stierf in 1565 in Parma. “Tot zijn 27ste levensjaar weten we helemaal niets over De Rore en dat is onrechtstreeks de schuld van de Franse Revolutie. De Fransen wilden in Ronse soldaten opeisen; de mensen van Ronse weigerden en om inlijving te verhinderen, staken ze de stadsarchieven in brand. Zo verdween ook informatie over De Rore”, verduidelijkt Daeleman.

De Rore was bij uitstek een madrigaalcomponist; 120 zijn over een tiental madrigaalboeken verdeeld. Een speciale vermelding verdient zijn madrigale spirituale. Verder schreef hij tal van motetten, een Johannespassie en missen. De Rore was een vernieuwer en zijn invloed is herkenbaar bij meer bekende namen dan de zijne: Orlandus Lassus, Giovanni Pierluigi da Palestrina, Monteverdi en Philippus de Monte.
Kathedraalschool
Het valt op dat zijn profane muziek religieus klinkt.“De oorzaak is dat componisten in die tijd veelal hun opleiding in een kathedraalschool kregen, waar religieuze muziek op de wereldlijke primeerde”, merkt Arnold Loose, een ander lid van de De Rore-werkgroep, op. “Ook wanneer ze nadien in dienst traden van een vorst was hun hoofdopdracht vaak componeren voor de liturgie.”

Er werd twee jaar geleden een De Rore-congres gehouden in München en dit jaar vond een gelijkaardig initiatief plaats nabij San Francisco, in het Universitair Centrum Davis. “Professor Jessie Ann Owens vroeg me op haar congres mijn De Rore-website voor te stellen. Er waren ongeveer zeventig aanwezigen, meestal Amerikanen, ook buitenlanders, onze delegatie uit Ronse inbegrepen. Ongeveer vijftien sprekers behandelden diverse thema’s uit het leven en werk van De Rore”, vertelt Daeleman.


Nieuw festival
Naar aanleiding van De Rores vijfonderdste geboorteverjaardag werd in april een nieuw “Festival Ronse” gehouden. “Met steun van de gemeente werden tijdens twee weekends onder andere het Huelgas Ensemble, Currende, Graindelavoix, Vox Luminis en Encantar verwelkomd. De bedoeling is er een jaarlijks gebeuren van te maken op Erfgoeddag. We hebben al enkele ideeën maar het programma is nog niet klaar. Owens bereidt ook een cd van het Eerste Madrigaalboek van De Rore van 1542 voor. Voordien bevatten de boeken meestal losse madrigalen, maar dat boek is mooi gestructureerd volgens de modi (middeleeuwse toonladders, nvdr). De teksten zijn van Francesco Petrarca”, zet Daeleman uiteen.
Er was tevens een tentoonstelling rond De Rore en het omvangrijke programmaboek van het festival is alvast een document met historische waarde. Paul Van Nevel, leider van het vermaarde Huelgas Ensemble, verwoordt de fguur van De Rore in het boek als volgt: “Hij was een spilfguur, maar ook een groot melancholicus. Polyfonisten als De Rore maakten in hun leven twee belang rijke momenten mee. Als koorknaap in hun geboortestad werden ze weggetrokken bij hun ouders. Op hun achttiende gingen ze aan een of andere hofkapel in Europa zingen. Dat kun je voelen bij De Rore: er zit heimwee in zijn muziek.”
www.cypriaanderore.be

Mirek Cerny
 

160930a – 12/8
TEKST GESCHREVEN ALS INLEIDING  BIJ HET WILLAERTCONCERT VAN DE CAPPELLA PRATENSIS

Dames en Heren, waarde muziekvrienden.
Van harte welkom op deze uitzonderlijke muziekavond.
Uitzonderlijk: om twee redenen.
Vooreerst om de uitvoerders: het ensemble Cappella Pratensis uit ’s Hertogenbosch o.l.v. Stratton Bull
en uitzonderlijk uiteraard ook omwille van het muziekprogramma dat zij zullen zingen, waarin Adriaen Willaert centraal staat.
Eerste een woord over de uitvoerders.
De Cappella Pratensis is een groep, jaren geleden ontstaan in ’s Hertogenbosch. Ze zijn een internationale groep zangers, uiterst gespecialiseerd in het zingen van religieuze en profane muziek van 500 jaar terug.

Twee opvallende eigenaardigheden bij dit ensemble:

Ze zingen samen uit hetzelfde boek dat hoog op een staander voor hen staat. Op die manier  zong men in de oude tijden ook. Dit heeft te maken met het feit dat ze zoveel mogelijk zingen uit kopieën van de oorspronkelijke muziektekst, hetzij handschriften, hetzij oude drukken.

Tweede eigenaardigheid: ze zingen muziek die gecomponeerd is voor een koor vrouwen en mannen, of knapen en mannen. Maar de Cappella bestaat enkel uit mannen. Dat betekent dat een paar van de zangers van de Cappella Pratensis moeten zingen met een heel hoge stem: een stem als een knaap of als een vrouw. Deze hoge zangers moeten beschikken over een stem met een grote “lenigheid” om te kunnen heel hoog zingen zonder dat het geforceerd klinkt. Men noemt dat “falceteren”.

O admirabile commercium
 eerst de gregoriaanse versie en daarna de polyfone versie van Josquin des Prez.
Het eenstemmig gregoriaans was dé religieuze muziek van de middeleeuwen.
Met het opkomen van de meerstemmigheid verdween het gregoriaans evenwel niet.
Men bleef het zingen tussen de polyfonie.
De eerste polyfone stukken waren trouwens opgevat als versieringen van de gekende gregoriaanse melodieën.
Ook wanneer de polyfonie in de tijd van de renaissance zijn hoogtepunt kende, bleef het gregoriaans aanwezig, soms als afwisseling, maar heel dikwijls als vertrekpunt voor de meer ingewikkelde meerstemmigheid.
Terecht dus begint het concert deze avond met een gregoriaanse antifoon. Ze komt  uit de kerstliturgie: O admirabile commercium. ” O wonderbare ruil, waarin de schepper van de mensheid zelf mens wordt en daarmee onze menselijkheid met zijn goddelijke natuur verrijkt.”
Na de gregoriaanse antifoon, volgt de versie van Josquin des Prez. Josquin was afkomstig uit Henegouwen. In ’t Latijn was zijn naam: Pratensis. Vandaar de naam van ons gastkoor: Cappella Pratensis.
Het contrast tussen de vierstemmige versie en het gregoriaans is zeer groot.
Bij Josquin beginnen de hoge stemmen heel speels en licht, en pas als de lage stemmen er zijn bijgekomen, zingt de middenstem -bijna stiekem- enkele noten van de gregoriaanse melodie. Wie aandachtig luistert wordt geboeid door het spel van de korte motieven die voortdurend van stem naar stem worden doorgegeven.
Nesciens mater
eerst de gregoriaanse versie en daarna de polyfone versie van Jean Mouton
Terug die dubbele combinatie: eerst de gregoriaanse melodie eenstemmig en daarna de polyfonie van Jean Mouton.
Straks iets meer over deze componist uit Frans Vlaanderen.
De polyfone versie is achtstemmig. Eén zanger per stem.
Daarbij zingen ze in twee groepen van vier.

Het werk is echt een duizelingwekkende polyfone kunstgreep:
De tweede groep zingt hetzelfde als de eerste groep, maar een kwint hoger en in canon. Dat wil zeggen: de tweede groep begint twee maten later. Ze moeten daarbij een kwint hoger zingen dan de eerste groep. Staat er een do, ze moeten een sol zingen, staat er een fa, ze moeten een hogere do zingen. Hierdoor, in tegenstelling tot het meer lichte karakter van de muziek van Josquin, klinkt Jean Mouton zeer “compact”. 
Maar beide polyfonisten, Josquin en Mouton, hebben Willaert in grote mate beïnvloed in het componeren van  religieuze muziek,  zoals we verder in het concert zullen horen.
Tekst: Nesciens mater virgo virum - Zonder een man te kennen baarde de maagd
pijnloos de redder van alle eeuwigheid.

We luisteren naar de gregoriaanse en daarna naar de polyfone van Jean Mouton, beide met diezelfde tekst.

Saluto te Sancte Virgo Maria

Met dit motet komen we eindelijk waar we moeten uitkomen, nl. bij Adriaen Willaert
Maar eerst wat geschiedenis.
Adriaen is afkomstig “uit het Roeselaarse”.
Zo staat het geschreven.
Misschien dus wel uit Rumbeke.
Maar het kan evengoed Oekene geweest zijn.
Of Roeselare?
Hij stamde uit een grote en rijke familie met veel eigendommen hier in de streek.
Er is bijv. een document bewaard, waarin iemand van zijn familie een stuk grond bezit:
“8 gemeten en half lants ofte daeromtrent, bachten de Kerk van Oekene”.
We zitten dus deze avond met ons concert op de juiste plaats.

Vandaag, wanneer jongens of meisjes willen muzikant worden, krijgen ze wel eens te horen van hun ouders: “Met muziek kun je moeilijk je brood verdienen.”
Heel waarschijnlijk zal dat bij Adriaen ook het geval geweest zijn. Hij gaat dus rechten studeren en wel in Parijs, hoewel hij op jonge leeftijd muzikaal reeds goed geschoold was. We nemen aan dat hij verschillende jaren als knaap en als tiener lid is geweest van de kathedraalschool Sint Donatianus te Brugge. Daar waren heel belangrijke kerkmusici aan het werk.
De ontmoeting met Jean Mouton in Parijs is heel belangrijk geweest voor de student Willaert. Jean Mouton was een schitterend componist, zoals we daarnet hebben kunnen horen. Hij stond in dienst van de Franse koning en was ook thuis in Italië: in Rome en Ferrara. Jean Mouton overtuigt Adriaen dat hij grote kans maakt carrière te maken in Italië, waar men smeekt naar musici uit de Nederlandse en Franse provinciën, zowel de Pausen als de koningen, graven en hertogen. Willaert laat zich overtuigen, gaat eerst nog een paar jaar in de leer bij Mouton, schrijft zijn eerste composities (missen, motetten en Franse chansons), trekt vervolgens naar Rome en vindt een vaste benoeming in Ferrara. We zijn in 1515.
Drie jaar later, in 1518, krijgt hij van zijn vroegere leraar Jean Mouton een belangrijke compositieopdracht.
De Franse koning vraagt namelijk aan Jean Mouton een handgeschreven koorboek samen te stellen, bestemd om als huwelijkscadeau te geven aan de Franse prinses Madeleine de la Tour die huwt met Lorenzo de Medici, hertog van Urbino. Jean Mouton roept de hulp in van zijn Franse en Italiaanse vrienden, van Josquin des Prez en ook van Willaert, die 7 motetten schrijft. Jean Mouton zelf heeft er het meest gemaakt, nl. 10. In totaal staan er 53 motetten in.

Het werk dat we nu zullen horen –Saluto te Sancta Virgo Maria - komt uit deze bundel. De tekst verwijst naar het bezoek van de engel Gabriel aan Maria: Wees gegroet, Heilige Maagd Maria. Het is vierstemmig en bestaat uit twee delen.
Pater noster

Ook dit motet prijkt in een handschrift voor een huwelijkscadeau. nl. voor Koningin Anne en Koning Ferdinand van Bohemen en Hongarije. Het werd een pronkstuk, uitgewerkt in het kunstatelier Alamire waarschijnlijk in de jaren 1531-1532. Het telde 38 nummers en Willaerts Pater Noster stond als eerste, als openingsgebed.

Ook dit motet is gebaseerd op het gregoriaans.
Let ook op de slotzin “Sed libera nos a malo”. Die wordt tweemaal gezongen, heel rustig en homofoon, met nadruk op de verstaanbaarheid van de woorden, als een laatste nederige smeekbede.

Verbum bonum et suave
Zesstemmig motet ter ere van Maria en gebaseerd op de gregoriaanse sequentia van de Maria-liturgie
Het heeft een lange tekst van zes strofen: Laten we het “ave” doen weerklinken, dat mooie zoete woord: verbum bonum et soave.
In de verschillende strofen keert dan het woordje “ave” vele malen terug.
Twee anekdoten over deze Willaertcompositie:
1. Zarlino, een leerling van Willaert, vertelt dat men dit motet regelmatig zong in Rome, in de mening dat het van de hand van Josquin des Prez was. Toen Willaert hen er attent op maakte dat het een compositie was van hem zelf en niet van Josquin, wilden ze het niet meer zingen.
2. Belangrijker is dat dit het allereerste werk van Willaert is dat ooit in druk verscheen.
De boekdrukkunst bestond reeds verschillende jaren (in 1439, de eerste bijbel van Gutenberg), maar pas in 1501 werden voor het eerst boeken met muzieknoten gedrukt. Dit gebeurde te Venetië door Ottaviano Petrucci. Hij drukte met een eigen gevonden druktechniek een volledige muziekbundel van 96 liederen. En dus met notenbalken, noten, sleutels en alles er op en er aan. Merkwaardig genoeg: Hij koos daarvoor uitsluitend werken van componisten uit de Nederlanden. Later, in 1519, toen Petrucci zijn Motetti de la Corona samenstelde, nam hij het Verbum bonum et soave op van Willaert. Het was dus de allereerste keer dat iets van Willaert werd gedrukt.
Sancta Maria Regina coelorum
Een vijfstemmig motet dat voor het eerst in Parijs werd gedrukt, in 1534. Heel snel zijn inderdaad ook buitenlandse drukkers muziekboeken gaan uitgeven: in Frankrijk, Duitsland, ook in Antwerpen en Leuven. Heel belangrijk is dit natuurlijk voor de snelle en ruime verspreiding van de muziek van onze Nederlandse componisten in die periode. We zien inderdaad hoe de werken van Willaert snel in gans Europa gezongen werden.

Dit Maria-motet is ook gebouwd op een gregoriaanse melodie. Die is hier tamelijk gemakkelijk te herkennen. In het 1ste deel namelijk zingt de quintus (een van de middenstemmen) de gregoriaanse melodie op de tekst “Pulchra es et decora” in heel lange notenwaarden.
--------------------------------------------------
Aan het einde van deze concertavond krijgen we een paar composities uit de Musica Nova.
Dit is een bundel, gedrukt in 1558-1559  in opdracht van de edelman Alfonso d’Este, die er veel geld in stak om er een modeldrukwerk van te maken. Inderdaad: typografisch toont het aan dat de techniek om muziek te drukken in weinig jaren enorm snel is kunnen evolueren tot een hoge graad van perfectie.
Toch is de titel van de bundel misleidend.
“Musica Nova” zou normaal betekenen dat de muziekwerken in deze bundel werken zijn van een vernieuwende stijl. En dat zijn ze niet.
De nieuwe muziekstijl is pas ná Willaert doorgebroken, in Venetië weliswaar, maar door zijn leerlingen Cipriano De Rore uit Ronse, Giaches De Wert uit Weert, Gesualdo en vooral Claudio Monteverdi. Nu zitten we trouwens reeds voorbij het jaar 1600.
Mittit ad virginem
Thema: Hij die de mensheid liefheeft zendt naar de Maagd niet zomaar een engel maar de sterke aartsengel Gabriel. Moge deze engel ook ons bezoeken en naar de sterren voeren.
We horen achtereenvolgens Mittit ad virginem in het gregoriaans, dan in een versie, sterk contrasterend en vermoedelijk van Josquin des Prez, en tenslotte de versie van Willaert uit de Musica Nova.
In dit werk gebruikt Willaert nog de oude zg. cantus firmusstijl: een bepaalde gregoriaanse melodie is herkenbaar aanwezig midden de polyfone stemmen.

Te Deum patrem

Een groots zevenstemmig stuk dat als apotheose zinvol het concert kan besluiten. Dus ook uit de Musica Nova.
Dit motet is bedoeld voor Drievuldigheidszondag en daarom gebruikt Willaert daarin op die ouderwetse” manier symbolen: als symbool van de “Trinitas in unitate” een driestemmige canon en de zevenstemmigheid als symbool om “op een volmaakte manier” Gods lof te bezingen.
“Ouderwets” is hier niet negatief bedoeld. De grote polyfone vaardigheid en artistieke inspiratie die eigen is aan Willaert maakt zijn muziek tot een boeiende en hoogstaande kunst.

 



12de JG nr 7 - 20 SEPTEMBER 2016

WILLAERT EN BACH

Dat Adriaen Willaert als een boegbeeld van de renaissancepolyfonie beschouwd wordt, is genoegzaam bekend. Maar, wat had zijn werk ook een noemenswaardige impact op de muziektaal van de stijlperiode die erop volgde? Omstreeks 1600 namen de Italianen immers met een nieuwe compositiestijl de fakkel over van de Fiamminghi: de stile antico van de polyfonie kwam te staan naast de stile moderno van de monodie en de concerterende schrijfwijze. De complexe verstrengeling van puur vocale partijen kreeg het gezelschap van de solistische zang (de monodie) met een ondersteunende instrumentale partij (de basso continuo), naderhand aangevuld met zelfstandige instrumenten die met de solozang in dialoog traden (de concerterende stijl). Een van de centrale figuren van de stile moderno was Claudio Monteverdi (1599-1607) die in 1613, een halve eeuw na de dood van Willaert in 1562, kapelmeester werd van San Marco.

Deze ontwikkeling, die de barok inluidde, betekende niet dat de stile antico uit de gratie gevallen was. Monteverdi zélf bracht er in 1610 een indrukwekkende hulde aan met de Missa in illo tempore, gebaseerd op een motet van Nicolaas Gombert (1495-1560), een van Willaerts generatiegenoten.
Ook Willaerts oeuvre bleef een modelfunctie uitoefenen. Bij leven en welzijn was hij een sleutelfiguur die zich zowel spiegelde aan zijn voorgangers als nieuwe wegen insloeg. Met zijn fenomenaal compositietechnisch meesterschap stelde hij de meeste van zijn tijdgenoten in de schaduw. Na zijn dood was zijn toenemende aandacht voor de tekst als richtingbepalende factor voor de compositie mede bepalend voor de toekomstige evolutie die zou uitmonden in de sterke emotionaliteit van de vroeg-barok.

Het is onwaarschijnlijk dat Johann Sebastian Bach (1685-1750) iets van het werk van Willaert kende, maar hij bezat meerdere partituren van missen van Palestrina, die vooral op technisch vlak de ‘geleerde stijl’ van Willaert voortzette. Een ideale illustratie van de inspirerende doorwerking van de renaissancepolyfonie is zonder twijfel Bachs muzikale testament, de h Moll-Messe. Hij stelde die in zijn laatste levensjaren samen tot een vijfdelige miscyclus. Hieronder volgen enkele voorbeelden de h Moll-Messe die overduidelijk aantonendat Bach de stile antico in het hart droeg

1. Het tweede Kyrieis vierstemmig, dé klassieke bezetting in de polyfonie in de 16de eeuw (sopraan, alt, tenor en bas). Typisch is de vocale bezetting. Bach voegt wel instrumenten toe, maar die hebben geen zelfstandige partijen, ze verdubbelen gewoon de zangstemmen (zoals ook gebruikelijk in de renaissance). De enige toegeving aan de barokpraktijk is de basso continuo als harmonisch fundament. De schrijfwijze is streng imitatief: de ene stem na de andere zet in met het thema, terwijl de andere partijen op een boeiende wijze contrapunteren. Het thema zelf is opgebouwd volgens de typisch Palestriniaanse, evenwichtige boogvorm: vanuit de begintoon stijgt de melodie stapsgewijs en daalt dan eveneens in secunden terug naar het uitgangspunt. De melodie begint en eindigt in bredere notenwaarden, met een versnelling in het midden en een vertragend accent op het melodisch hoogtepunt. Sterke contrasten zijn uit den boze: geen plotse ritmische overgangen, alles verloopt geleidelijk en vloeiend. In de vorming van het thema voegt Bach wel een ‘moderne’ expressieve toets, namelijk bij de inzet door de verlaging van sol kruis tot sol en de verhoging van mi tot mi kruis, een ingreep die de smeekbede Kyrie eleison nog intensifieert. Niet ten onrechte roept dit de ‘ongewone’ melodische wendingen op in het werk van Cipriano de Rore, die in de barok courant werden in functie van de expressie.

2. Een tweede voorbeeld is de inzet van het Credo op de woorden Credo in unum Deum. Hier gebruikt Bach de stile antico als uiting van de ‘universele’, de eigen tijd overstijgende waarde van deze compositiewijze, die dan ook vaak verbonden wordt met teksten die niet tijdsgebonden zijn, maar vaststaande, eeuwige waarheden verkondigen, zoals het Credo. Deze ‘geleerde stijl’ is niet uit op emotionaliteit en staat dan ook tijdloos verheven boven de op sterke affecten berekende barokesthetica. Het hier vijfstemmig vocale ensemble wordt zoals in het Kyrie ondersteund door de basso continuo. Maar Bach gaat echter een stap verder in de actualisering van de stile antico: hij voegt twee zelfstandige vioolpartijen toe die zoals de stemmen deelnemen aan de imitatieve uitwerking van het thema. Ook het thema zelf is bijzonder: Bach ontleent het aan een van de gregoriaanse melodieën op de woorden Credo in unum Deum. Op die manier grijpt Bach terug naar de Renaissancepraktijk waarbij het gregoriaans als thematisch materiaal diende. Voorbeelden zijn onder meer het vier- en zesstemmige Pater noster van Willaert. Bach realiseert hier een grandioze synthese tussen de middeleeuwen (het gregoriaans), de renaissance (imitatieve stile antico) en de barok (basso continuo en zelfstandige, concerterende vioolpartijen).

Bach past bovendien nog enkele compositorische technieken toe die kenmerkend zijn voor de renaissancepolyfonie in het algemeen en voor Willaert in het bijzonder. Willaert paste ze vooral toe in navolging van Josquin Desprez en zijn Franse leermeester Johannes Mouton (c. 1459-1522). Ik citeer er twee: augmentatio en canon, bij Willaert onder meer terug te vinden in de grandioze motetten van zijn ‘opus ultimum’, de Musica Nova van 1558/59. Augmentatio is de voorstelling van een thema met ’vergroting’ van de notenwaarden (x2, x 3, x 4), vaak toegepast als climaxeffect. Aan het slot van het Credo plaatst Bach de gregoriaanse formule Credo in unum Deum in de baspartij in augmentatio (x2). En terzelfdertijd zingen de tweede sopraan en het thema in normale notenwaarden. Een prachtige hulde aan de kunst van Willaert!

3. In een derde fragment, het Confiteor unum baptisma, aan het einde van het Credo, citeert Bach de gregoriaanse melodie, eerst in canon tussen de bas en de tenor, en nadien in augmentatio in de tenor. Dit deel is het strengste in stile antico van de ganse mis: behalve de basso continuo is er geen instrumentale deelname. Typisch is ook de snelle opeenvolging van de imitatieve stemmen bij de inzet, precies zoals in een motet van Willaert. Deze stond bekend om zijn aandacht voor de juiste tekstdeclamatie, zoals een langere noot op een accentlettergreep. Bach doet precies hetzelfde: langere noot op -fi- in Confiteor, op u- in unum, op -pti- in baptisma. En nog dit: bij de herhaling van het woord Confiteor wordt dit ‘ik belijd’ nog duidelijker geaccentueerd door een nadrukkelijke octaafsprong.

Deze voorbeelden uit Bachs h Moll-Messe tonen duidelijk aan dat, ten eerste, de renaissancepolyfonie gedurende geheel de barok verder voortleefde (en in feite nooit verdween!) en, ten tweede, dat de muziek van Bach erg schatplichtig is aan deze polyfone traditie en zonder de kunst van Willaert en de Fiamminghi ondenkbaar is.

Ignace Bossuyt

Voor de partituur van Bachs h Moll-Messe: zie imslp.org: Johann Sebastian Bach - Mass in B minor – Complete Score CCARH Team:
Kyrie II: p. 38
Credo in unum Deum: p. 165 – augmentatio: p. 168, maat 33 (bas)
Confiteor: p. 239 – canon: p. 243, m. 73 (tenor), m. 74 (alt) – augmentatio: p.245, m. 92 (tenor).

In het voorjaar van 2017 verschijnt van de hand van Ignace Bossuyt bij Universitaire Pers Leuven een monografie over de h Moll-Messe van Bach, naar aanleiding van de 70ste verjaardag van Philippe Herreweghe, die het werk onder meer in het Concertgebouw te Brugge uitvoert op 12 mei.

 

12DE JG NR 6 - 25 AUGUSTUS 2016

  ‘EEN VLAMING IN VENETIË’
programma concert 2/9

Gregoriaans                                                   O admirabile commercium
Josquin Desprez (1450/55-1521)                   O admirabile commercium
Gregoriaans                                                   Nesciens mater
Johannes Mouton (ca. 1459-1522)                Nesciens mater
Adriaen Willaert (ca.1490-1562)                  Saluto te
Gregoriaans                                                   Pater noster
Adriaen Willaert                                            Pater noster
Gregoriaans                                                   Verbum bonum
Adriaen Willaert                                            Verbum bonum
Gregoriaans                                                   Pulchra es
Adriaen Willaert                                            Sancta Maria
Gregoriaans                                                   Mittit ad virginem
Josquin Desprez(?)                                         Mittit ad virginem
Adriaen Willaert                                            Mittit ad virginem
Adriaen Willaert                                            Te Deum patrem

CONCERTEN, FESTIVALS, LITURGIE

Op vrijdag 26 augustus 2016 start het Festival Oude Muziek te Utrecht

In onze vorige nieuwsbrieven is hierover al heel wat gecommuniceerd.
Hieronder vind je nogmaals enkele hoogtepunten van deze ‘Venetiaanse’ festivalweek.
Hoewel de samenstelling van de ensembles doorgaans internationaal is, voegen wij er voor de aardigheid even de thuisbasis van de uitvoerders aan toe:

Za. 27 aug. te 17.00u                         La Colombina (Spanje)
Zo. 28 aug. te 13.00u                         David Van Bouwel (België)
Ma. 29 aug. te 13.00u           Rinaldo Alessandrini (Italië)
Ma. 29 aug. te 17.00u           Cinquecento (Oostenrijk)
Di. 30 aug. te 16.00u             Koen Cosaert (België)
Woe. 31 aug. te 15.00u         Les Flamboyants (Duitsland)
Woe. 31 aug. te 17.00u         Cantica Symphonia (Italië)
Do. 1 sept. te 20.00u              Vox Luminis (België)
Vrij. 2 sept. te 17.00u            Officium Ensemble (Portugal)
Za. 3 sept. te 17.00u              Cappella Pratensis (Nederland)
Zo. 4 sept. te 17.00u              Huelgas Ensemble (België)


TE HERBELUISTEREN

Zo. 7 aug. 2016, van 15.00u tot 15.45u (onze tijd), BBC: The Early Music Show

“Cipriano De Rore.
Hannah French presents a profile of the hugely influential Flemish composer Cipriano de Rore, marking the 500th anniversary of his birth this year. The programme includes recordings by
Bruce Dickey, The Huelgas Ensemble, The Tallis Scholars, the Brabant Ensemble and Cinquecento Renaissance Vokal.”

http://tunein.com/radio/BBC-Radio-3-913-s24941/
http://www.bbc.co.uk/radio/player/bbc_radio_three

Zo. 7 aug. 2016 van 16.00u tot 17.00u, de Nederlandse Concertzender.
programma in het vooruitzicht van het Festival Oude Muziek Utrecht
met werk van o.a. Adriaen Willaert, Cipriano De Rore en Jacques Buus
www.concertzender.nl/programmagids.php

 

EEN VRAAG VAN JESSIE ANN OWENS

Following up on Nicolas Audebert, a French visitor to Italy whose diary survives in London,
I found by looking at the modern edition:

“L’Evesché est en l’eglise de la Madonna d’Agosto, bastye par dehors toute d’un marbre grossier de couleur rougeastre. Toute l’eglise est de nouveau toute peinte, au hault et au tour, de peintures fort excellentes, et, là dedans, se void à costé droite tout au bout, vers le maistre aultel, une table de marbre enclavée dans le mur, qui est le lieu du sepulchre de cest’excellent musicien nommé Cypriano Rore, qui ha composé et mis quelques livres de musique en lumiere. L’epitaphe est tel:

Cypriano Rori Fland. / Artis musicae viro omnium peritiss. / Cuius / Nomen famaque nec vetustate / Obrui, nec oblivione deleri poterit / Herculis Ferrariae Ducis IIII. i Deinde / Venetorum, postremo Octavij / Farnesij Parm. et Plac Ducis II. / Chori praefector Ludovicus fratris filius / et haer. moetiss. posuit. Obijt anno / M.D.LXV. Aet. vero suae XLIX.”

He transcribed the inscription and expanded the abbreviations (note that I have not seen the original manuscript and so maybe it is the editor that is doing it). FRAT FIL, about which Albert and I had much discussion, has the correct reading! The visit to Parma took place on 20 September 1576 (not 1574 as reported in some of the literature).

Now my question to you is, do we really think that Cipriano’s remains are actually in the wall? Or is the inscription a memorial plaque?

            Jessie Ann Owens, Distinguished Professor of Music, University of California


HUMOR, RAADSELS EN DOORDENKERSin renaissancepartituren

1. Scholastieke humor

In het Koninklijk Muziekconservatorium te Brussel berust een oud manuscript, waarvan sommige rubrieken onze aandacht verdienen. Dit handschrift, met codenummer
BrusC 27087, is afkomstig uit Beaumont (Frankrijk) en werd gemaakt midden de 16de eeuw. Het telt twee volumes en heeft het formaat van een groot koorboek ( 540x382). Zo kan het geplaatst worden op een hoge boekstandaard, waardoor de noten voor alle zangers leesbaar zijn.

In het tweede deel is de Missa ‘Doulce Mémoire’ opgenomen, een vierstemmige mis van Cipriano De Rore. Zoals gebruikelijk zijn de vier partijen mooi verdeeld over de twee bladzijden die open liggen: sopraan (acuta vox), alt (contratenor), tenor en bas. Het is niet bekend wie verantwoordelijk was voor de prachtige kalligrafie. Wat meteen in het oog springt, is de extra zorg, besteed aan de rubrieken: letters, teksten en tekens in het rood; dezelfde gotische letter ook, alsof het liturgische zinnen zijn.
Bij nader toezien, valt echter ook een aantal zinsneden op, die zeker niet van Cipriano afkomstig zijn. Je vindt ze op de blanco delen van de bladzijde, waar een bepaalde partij niets te zingen heeft. Deze rubrieken intrigeren vooral door het scholastieke en vaak tegelijk humoristische toontje waarmee ze de uitvoeringswijze toelichten.

Betreft het bijvoorbeeld een passage voor het ganse koor, dan plukt de scribent een zin uit de bijbel. Een mooi voorbeeld is de opmerking aan het einde van het Benedictus (p. 230): ‘Recordare novissima tua et non peccabis’. Zij refereert aan volgende Bijbelspreuk in Jesus Sirach 7,40: In omnibus operibus tuis memorare novissima tua et in aeternum non peccabisDenk bij alles wat je doet aan het einde, dan zal je je leven lang niet zondigen.” Hier krijgen deze woorden een andere betekenis, omdat ze allusie maken op de polyfonie. Zij verwittigen de zangers dat na het Benedictus nog het Hosanna volgt, al staat het niet genoteerd. Het Hosanna werd immers al vóór het Benedictus genoteerd/gezongen. De occasionele ‘bijbelexegese’ luidt dan als volgt: ‘Let op, nu we aan het einde (novissima) van het Sanctus gekomen zijn! Vergis je niet (peccabis) en vergeet niet (memorare) dat nog een herhaling van het Hosanna volgt’.

Betreft het passages voor een enkele stem, de tenor of de bas, dan gaat het er joliger aan toe. Een selectie uit diverse missae:

- p. 37: in de plaats van ‘bassus’ staat veelbetekenend ‘bachus’.

- p. 89-90, Missa ‘fremuerunt gentes’ van Claudin: bij de tekst ‘Pleni sunt coeli – vol zijn Hemel…’ staat volgende klacht genoteerd: ‘Pleni non sunt cantoribus peccunia sacculi’. Versta: ‘Maar vol zijn de geldbeugels van de zangers niet’.

- p. 91. Omdat de tenor moet zwijgen, krijgt hij de aanmaning ‘Tenor, nolite fieri sicut equus et mulus quibus non est intellectus’. In Psalm 31 (32) staat: ‘Wees niet redeloos als paarden of ezels’. Hier wordt bedoeld: ‘Sta, terwijl je nu niet moet zingen, niet onnozel te doen!’


- p. 145: bij het Pleni sunt coeli moet de tenor weerom zwijgen. In de plaats van ‘tenor pleni tacet’ schrijft hij ‘tenor pleni dormit’. Tacet = zwijgt; dormit = slaapt.

Er zijn nog heel wat meer rubrieken te vinden op open plaatsen. Het is echter niet altijd duidelijk waarop ze zinspelen. Enkele voorbeelden:

- p. 37 – 38, Magnificat quinti toni van Clemens non Papa: ‘Sicut locutus tacet’ – ‘Zoals hij sprak, zwijgt hij’.

- p. 71: terwijl de bas ‘Et resurrexit’ zingt, staat bij de overige stemmen ‘Qui seminat discordia metet mortem‘Wie verdeeldheid zaait, zal de dood oogsten’. Een verwijzing naar Spreuken 22,8, met een allusie op de tegenstelling ‘verrijzenis « dood’?

- p. 110: ‘Dies mei sicut umbra declinaverunt, et ego sicut foenum arui’‘Mijn dagen gaan heen als een schaduw en ik sta te verdorren als gras’. (Psalm 101, p. 12).

Bron: Charles Van den Borren: Inventaire des manuscrits de musique polyphonique qui se trouvent en Belgique in Acta Musicologica, 6 bijdragen, van april 1933 tot september 1934.

2. Raadsels en doordenkers

Van een heel andere aard zijn de raadselachtige en cryptische teksten die componisten soms zelf noteerden bij hun muziek. Vooral vanaf 1450 werd dit een modeverschijnsel: alles moest duister en enigmatisch zijn. Men beriep zich daarvoor op Augustinus (AD 354-430), die in zijn Doctrina Christiana stelde dat ‘enkel datgene wat je na veel zoeken hebt gevonden, de grootste voldoening schenkt’. Het doet denken aan wat wij vandaag in dit googletijdperk meemaken: staan we voor een probleem, dan zuchten we: ‘waarom zouden ze het gemakkelijk maken, als het ook moeilijk gaat!’

Jean Lebrun, Saule, Saule, quid me persequeris? (16de eeuw)

Roma, Biblioteca Apostolica Vaticana, MS Cappella Sistina 46, fol. 85v.

Canon: ‘Luna te docet’ – ‘De maan wijst je de weg’.
De sleutel voor de uitvoering gaat schuil in de halvemaanvorm van de C-barré (C met streep)
en de daarop volgende opstapeling van drie C’s in de voortekening.
Deze laatste bepalen op welke noot/toon de respectieve stemmen moeten starten.

Bron: Katelijne Schiltz: ‘Ut luna’: The Moon and the Mensuration Signs in Renaissance Music.
In: Dutch Journal of Music Theory, 15, 1 (2010), p. 45.


Het Griekse woord ‘canon’ betekent onder meer ‘stelregel, richtsnoer, systeem’. Het genre is dus genoemd naar de ‘sleutel’ tot de correcte uitvoering, vermeld op de partituur. Vrijwel steeds betrof het een doordenker m.b.t. het manipuleren van notenwaarden, rusten, toonhoogten of metra, het spiegelen of in kreeft zingen van de melodie, het verhogen of verlagen van de toonaard…

Na tal van case studies (cf. supra: ‘Ut luna’), publiceerde Katelijne Schiltz vorig jaar een uitgebreide studie hierover: Music and Riddle Culture in the Renaissance, Cambridge University Press, Cambridge (UK), 2015. Onder de drie canons van Willaert die zij ter sprake brengt (p. 284), is slechts één voorzien van zo’n ‘sleutel’, m.n.: Sy je ne voy m’amie (Se ie anj mon amie)’. Hij biedt dan ook weinig interpretatieproblemen. De canonische prescriptie luidt: ‘Trois testes en ung chapperon’, wat zoveel betekent als ‘drie hoofden in één hoed’. Deze cryptische spreuk houdt in dat er 3 inzetten zijn in 1 melodie. De canon is dan ook driestemmig, waarbij elke stem een kwint hoger inzet. Voor meer uitleg en de vertaling in het Engels, zie: French Chansons for Three Voices (ca. 1550). Part II. Ed. by Courtney S. Adams, Recent Researches in the Music of the Renaissance (XXXVI, 1982), p. 77.

De twee overige canons van Willaert zijn ronduit problematisch. Beginnen we met de fameuze dubbelcanon Quid non ebrietas’(pp. 175-178 & pp. 221-223). Gecomponeerd vóór 1524, werd de canon voor het eerst afgedrukt in 1530, meer bepaald Libro primo de la Fortuna (Nicolo de Judici? Giovan Maria Giunta?) Het is een loflied op het drinken, gebaseerd op Horatius, Epistulae I, 5, 16-17:

“Quid non ebrietas designat? Operta recludit;
Spes jubet esse ratas; in proelia trudit inermem.”

“Wat weet dronkenschap niet te bereiken? Zij legt geheimen bloot,
Zij brengt hoop in vervulling; zij zet de ongewapende aan tot de strijd.”

Een nog jonge Willaert, die zich graag wilde bewijzen? Een stunt wilde uithalen?

In een brief (d.d. 23 mei 1524) van de Bolognese componist en muziektheoreticus Giovanni Spataro aan zijn Venetiaanse collega Pietro Aaron vernemen we een en ander over de boeiende geschiedenis van dit werk. Om kort te gaan: Willaert zond een kopie naar de zangers van Paus Leo X te Rome. Die raken er niet wijs uit: hoe moeten we dit zingen? Zij proberen het instrumentaal uit, maar weerom zonder resultaat. Waaraan Spataro, trots als een gieter, toevoegt: “Maar wij, wij in Bologna zijn er wel in geslaagd! Ja, het is heel amusant!” – “…dallo eccellentissimo musico Messer Hadriano in Santo Marco qua in Venetia, della musica maestro dignissimo, è stato demostrato in un suo concento con grande arte et industria fatto…”.

Blijft de cruciale vraag: heeft Willaert zelf nooit de sleutel gecommuniceerd? En, zo ja, deed hij dat wellicht mondeling en is die verloren gegaan? Tot op vandaag is er discussie over de uitvoeringswijze van de dubbelcanon. Misschien kwam de Amerikaanse musicoloog Edward E. Lowinsky in 1956 wel degelijk tot de juiste oplossing.

Stel je voor:

1. Er is maar één stem van bewaard. Dus moet er een tweede bij bedacht worden.
2. Bij iedere inzet moet de volgende stem een kwint lager zingen.

Zo doorlopen ze de ganse kwintencirkel: vertrekkend van d en eindigend op e – dubbel bémol. Zo is de slotnoot dezelfde als de beginnoot. Dit nodigt Katelijne Schiltz uit te verwijzen naar Das Wohltemperierte Klavier van J.S. Bach, waar eveneens alle mogelijke grote en kleine toonsoorten om beurt voorkomen, c.q. de discussie over de gelijkmatige ‘wohltemperierte’ stemming. Dat laatste is echter een zaak voor snaar- en toetsinstrumenten en irrelevant voor vocale muziek. Je begrijpt: heel wat vragen en, voor musicologen, iets om van te snoepen!

Nog zo’n Willaert-lekkernij is die andere canon, ‘Qui boyt et ne reboyt’: de melodie van 14 noten, geschilderd op Titiaans Baccanale degli Andrii (ca. 1526, Museo del Prado, Madrid),
https://www.museodelprado.es/en/the-collection/art-work/the-andrians/c5309744-5826-48ac-890e-038336907c52

Ook hier ontbreekt een richtsnoer om de uitvoering te bepalen. We hebben enkel de inzet van de vier canonpartijen. Hier stelt Edward E. Lowinsky dat iedere stem een kwint lager inzet dan de voorganger. Verder moeten de tweede en de vierde stem de melodie gespiegeld én in kreeft zingen:

FLETE, OCULI! -   Willaerts ‘Tranenlied’

Flete oculi, rorate genas pectusque rigetis,
Semper, semper enim sors fit acerbas magis.
Immo rigete, nec os nec pectora moesta rigetis,
Nam fletus curas mollificare solet.
Vita mihi est curis miseram traducere vitam,
Utque obeam curis unica cura mea est.

“Huil maar, ogen. Blijf maar druppelen op mijn wangen en borst.
Want steeds maar, steeds maar brengt mijn lot bittere pijnen.
Laat maar stromen.
Wil mijn mond en borst als nooit voordien bevochtigen
want enkel tranen kunnen deze pijnen verlichten.
Mijn leven is één brok ellende.
Zo zie ik maar één onheil: het is dat van mij.”

Tranen hebben in de loop der eeuwen tot heel wat ontroerende composities geïnspireerd. Enkele bekende voorbeelden: de tranen van Petrus bij Roland De Lassus en in Bachs Johannes- en Mattheuspassie, het Lacrimosa dies illa in het Requiem van Mozart en, zij het met een romantische overdrijving, Mijn Moederspraak van Peter Benoit op tekst van Klaus Groth. Julius Sabbe vertaalde de verzen als ‘O Moederspraak. Mij lief als geen… (…) En tranen vloeien langs mijn wang, / Gelijk de beek ten daal!’

‘Flete, oculi’, het ‘Tranenlied’ van Adriaen Willaert, waarvan de tekst hierboven weergegeven is, kan absoluut niet vergeleken worden met de genoemde voorbeelden. Bij Willaert geen lange klagende melodieën, geen chromatische wendingen of hortende ritmes om verdriet en tranen te suggereren! Zet een andere, minder droevige tekst op dezelfde noten, en de muziek blijft overeind, maar het verdriet is weg. Wat niet betekent dat Maestro Adriano geen rekening heeft gehouden met de zinstructuur en met het woordaccent.

De Amerikaanse musicoloog Jonathan Harvey wijdde het vierde hoofdstuk ‘Flete, oculi, the Enigmatic Outlier’ van zijn doctoraatsverhandeling aan dit motet. Een drietal sprokkels.

1. Het motet komt voor bij Antonio Gardano in zijn bundel Motettorum IV vocum Liber secundus waar het als nr. 12 volgt op Dulces exuviae, Dido’s dodenklacht en dus eveneens een profaan motet met een droevig karakter. Let wel: het motet komt nog niet voor in de eerste druk (1539), maar pas in de tweede (1545). (p. 62)

2. G. Zarlino gebruikt het motet in zijn Le Istitutione Harmoniche als een voorbeeld van de 10de ‘hypo-aeolische’ modus [mi-fa-sol-la-si-do-re-mi]. Willaert transponeerde hem 1 toon lager. Deze toonaard met finalis D is geëigend voor droevige muziek. (p. 64)

3. Willaert heeft het geschreven in zijn typische stijl, zo lezen we op pagina 65:

“While this piece is unique both in provenance and in text, its musical style is very typical of Willaert. It is marked by the continuously developing motivicity, infrequent cadences and resting points, and syllabic text setting, that are all hallmarks of Willaert's style.”

Bron: Jonathan Harvey: The Secular Latin-texted Works of Adrian Willaert (doctoral dissertation), University of Connecticut – Storrs (CT), 2015, pp. 62-66.
Tik: http://digitalcommons.uconn.edu/dissertations/798

12de JG nr 5 - 28 juni 2016  


               
RADIOPROGRAMMA’S

 Vr. 20 mei 2016 van 14.00u tot 15.55u – France Musique (FR)
- radioconcert: ‘Bruges au XVIe siècle’
- werk van Pierre Phalèse, Adriaen Willaert, Jehan de Castro, Philippus De Monte, Thomas, Crecquillon, Tielman Susato e.a. door het Ensemble Doulce Mémoire
www.francemusique.fr

Do. 26 mei 2016 te 7.05u. – Bayern Klassik (DE)
- programma Laudate Dominum
- 1ste nummer: Adriaen Willaert, Verbum supernum door SingerPur
- 3de nummer: Josquin des Prez, Missa Pange lingua, door The Tallis Scholars o.l.v. Peter Phillips
www.br-klassik.de [tik op: ‘Radio’ en ‘Livestream’]

Zat. 11 juni 2016 van 13.05u tot 14.00u. – Bayern Klassik (DE)
- programma Cantabile 
- radioconcert door Die Singphoniker
- werk van o.a. De Lassus, Jacquet De Berchem, Pierre De Manchicourt, De Rore en Willaert
www.br-klassik.de [tik op: ‘Radio’ en ‘Livestream’]

Die Chorbücher der Bayerischen Staatsbibliothek

In de vorige Willaert Nieuwsbrief werd het digitaliseren van het muziekbestand van de Bayerische Staatsbibliothek uitvoerig behandeld. In bijlage was toen een lijst van composities toegevoegd van Willaert en De Rore. Na het verschijnen van die brief hebben we echter nog heel wat meer gedigitaliseerde weergaven gevonden, vooral van Willaert. Op haar website geeft de Staatsbibliotheek jammer genoeg zelf geen volledige lijst onder de zoekterm ‘Willaert’. Dat bracht dus heel wat speurwerk met zich mee en ook nu durven we alsnog niet beweren alles te hebben gevonden. Onnodig, evewel, om weerom een lijst aan deze Nieuwsbrief toe te voegen. Het mag volstaan te verwijzen naar onze website. Daar vind je een lijst van gedigitaliseerde boeken van Maestro Adriano, manuscripten en oude drukken van  verschillende bibliotheken, en dus ook van de Bayerische Staatsbibliothek. Deze laatste is recent aangevuld met iets meer dan 20 titels.

tik: http://www.adriaenwillaert.be/ned/330_399_oeuvre/online_handschriften.html
of: http://www.adriaenwillaert.be/ned/330_399_oeuvre/online_oude_drukken.html

SANA ME DOMINE ET SANABOR

In de vorige Willaert Nieuwsbrief toonden wij de oude druk van deze dubbelcanon.
Dirk Cornelis, de algemeen directeur van het Cultuurcentrum De Spil te Roeselare, was zo goed voor ons de partituur uit te schrijven. Hartelijk dank daarvoor! Je vindt haar in bijlage. Hij voegt meteen ook een erratum toe aan in onze laatse nieuwsbrief: “In diatessaron” betekent “een kwart hoger,niet “een kwart lager”.

De titelbladzijde van de “Missa sex vocum super Benedicta” van Adrianus Willaert
van de hand van Alamire, handschrift 72A, bewaard in ’s Hertogenbosch.
Let op de doedelzakspeler!
http://www.surrey.ac.uk/sites/default/files/alamire%20manuscriptWillaert%20MS%20153.jpg

 

Een serieus obstakel bij het uitschrijven van de partituur was de ongelijke lengte van de stemmen: de onderste stemmen zijn korter dan de bovenste. Dirk was zodoende verplicht in de onderste stemmen drie maten rust in te voeren, die in de oorspronkelijke tekst niet aangegeven zijn, m.n maten 22 – 24). Verder komt in de oude druk kruisen of mollen voor, wat in die tijd overigens niet ongewoon was. De componist rekende op het tonale aanvoelen van de uitvoerders om zelf te beslissen wanneer een noot verhoogd dan wel verlaagd moest worden. De wijzigingstekens die je hier aantreft, zijn dus slechts een optie. Dirk Cornelis gaf er de voorkeur aan niet te veel mollen in te voeren, om het ‘antieke’ karakter van de modus sol mixolydisch te handhaven.

Mm. 20-25 zijn in de vier stemmen een opeenvolging van dalende toonladders. Contrapuntisch is dat eerder ‘magertjes’. Een gebrek aan inspiratie? Die stylistische zwakheid kan ingeroepen worden als argumentatie voor de stelling dat Sana me Domine niet door Adriaen Willaert is gecomponeerd.
Zo bijv. Lewis Lockwood in Grove Dictionary. Een ander argument van Lockwood is dat de canon slechts in één enkele uitgave voorkomt, die pas vijf jaar na Willaerts dood verschenen is (Neurenberg, 1567).


Ook Dirk Cornelis, tevens docent schriftuur en muziekanalyse, stelt vraagtekens bij de authenticiteit:

“Het is inderdaad een nogal eenvoudige, wat schoolse vierstemmigheid. Ik denk dat Hadrianus beter kon, of toen die dag wat weinig tijd had om er echt werk van te maken. Er zijn veel redenen om te staven dat dit geen werk is van Willaert én vermoedelijk een pak ouder.
Ouder wegens het ontbreken van vertragingen, behalve zeer stereotiep in de cadensen.
Niet van Willaert omdat het geen goed uitgewerkte canon is. De slotzin vb. zet mooi fugatisch in (in stretto) maar daardoor wordt het plots enkele maten homoritmisch, wat zeer erg vreemd overkomt.

Een ander voorbeeld is de hele lange ononderbroken toonladderfiguur in de alt, toch een gebrek aan inspiratie in de zestiende eeuw! Ook het bepalen van de modus, en het noteren van de musica ficta is niet evident: in de canonstemmen zit een paar keer de duivelskwart en moeten we wel sib gebruiken. Soms begon ik te twijfelen aan de voortekening: moest daar geen sib staan? Dorisch? Of sol mixolydisch?
Maar, er moet gezegd: de componist slaagt erin om zich aan de regels te houden: geen kwinten noch octaven te bespeuren.”


Al bij al laat deze dubbelcanon van niet meer dan 34 maten afdoende het aangrijpend smeekgebed van Jeremias horen, dat in vertaling luidt: “Genees me, Heer, zodat ik gezond word. Red me, opdat ik gelukkig word. Daarom wil ik U loven (Jer. 17,14).

En wellicht zal ‘Sana me Domine’ door zijn eenvoud, niet al te veeleisende zangers, of  – waarom niet? –  instrumentalisten, toch een beetje musiceervreugde bezorgen.

 

CONCERT, CONGRES, CURSUS, LITURGIE

Zo. 22 mei 2016 te 19.00u, Kapel Psychiatrisch Ziekenhuis ‘Onze-Lieve-Vrouw’, Brugge
- concert door Vocaal EnsembleDa Cantar’
- programma: ‘Flemish Export’

Met plezier brengen wij een nieuw programma, ‘Flemish Export’, met componisten van Vlaamse bodem. U hoort werk van de bekende Frans-Vlaming Nicolas Gombert (1495 – 1560), Orlandus Lassus (Bergen, 1532 - München, 1594) en Cipriano de Rore (Ronse, 1915/1916 – Parma, 1565). Een trio van gamba’s zal Da Cantar muzikaal ondersteunen.www.dacantar.be

Zo. 22 mei 2016, te 20.15u, Orgelpark, Amsterdam (NE)
- concert door het Gesualdo Consort Amsterdam en het blokfluitensensemble Brisk
- programma: werk van o.m. De Lassus, Willaert, Palestrina en Sweelinck
www.orgelpark.nl

Zat. 4 juni 2016 te 20.00u, Witte Kerkje, Terheijden (NE)
- concert door s’OTTOvoces
- programma rond de ‘Venetiaanse School’, met o.a. werk van Willaert en De Rore
www.sottovoces.nl

Zo. 12 juni 2016 te 17.00u, Kloster Malgarten, Osnabrück (DE)
- Malgartener Klosterkonzerte
- Boreas Blockflötenquartett met o.m. Cipriano De Rore.
www.malgartener-klosterkonzerte.de

Vr. 17 juni 2016 – [uur en locatie nog te bepalen]
- programma: ‘Hof van Ferrara’
- werk van componisten die er werkzaam waren voor Guglielmo Gonzaga, hertog van Mantua:
Carlo Gesualdo, Philippe de Monte, Cypriano De Rore, Luzzasco Luzzaschi, Claudio Monteverdi, Giaches de Wert en Adriaen Willaert.
- zelfde programma: zo. 19 juni
http://eelcokooiker.nl/index.php/concerts


Zat. 18 juni 2016 te 19.30u, Divi Blasii Kirche, Mühlhausen (DE)
- concert door de Schola Cantorum St. Stephanus (Hamburg) o.l.v. Friedemann Kannengießer
- programma: werk van o.m. Josquin des Prez en Adriaen Willaert (Pater noster)
- zelfde programma: zo. 19 juni te 10.00u, Bergkirche, Bad Langensalza (liturgische viering)
www.kirchenmusik-eimsbuettel.de

Zo. 19 juni 2016 te 10.00u, St.-Pieterskerk, Leuven
- eucharistieviering opgeluisterd door Currende o.l.v. Erik Van Nevel
- met o.m. de uitvoering van Missa ‘Pange Lingua’ vande Josquin des Prez
www.currende.be

Van zat. 9 juli tem zat. 16 juli 2016, Hotelschool Spermalie, Brugge
- zomercursus voor oude muziek, ‘Il Divino Cipriano’. Docent koor: Anna Miklashevich (CH, Basel) , docent historische strijkinstrumenten: Lutz Heiwolt (DE, Köln/Aachen)
- programma:
(1) muziek aan het Hof van Ferrara (1546-1559), met werk van Cipriano De Rore en tijdgenoten, zoals Giaches De Wert en Luca Marenzio.
(2) instrumentale muziek ten tijde van Shakespeare (1564-1616) o.a. van Robert Johnson, Thomas Morley en William Byrd.
- slotconcert: vrijdag 15 juli te 15.00u, programma: de ingeoefende werken
- organisatie: De Halewynstichting vzw
www.halewynstichting.be

Di. 12 juli 2016 te 20.00u, Kasteel van Benslow, Herfordshire (UK)
concert ‘Rose consort of Viols’,met werk van Cipriano De Rore (n.a.v. 500ste verjaardag)
http://www.benslowmusic.org/index.asp?PageID=1379

Van 16 juli tot met 21 juli 2016, Borckerhof, Orvelte (NE)
blokfluitcursus Consort99

Consort99 organiseert een cursusweek in de Borckerhof in Orvelte. Een week zingen, musiceren in een blokfluitensemble, schilderen, aquarelleren of beeldhouwen. Naast inhoudelijk interessante cursussen kunt u genieten van een heerlijke omgeving en een volledig verzorgd verblijf.

Ensemblespel blokfluit: we herdenken Jheronimus Bosch die in 1516, precies 500 jaar geleden dus, stierf. We spelen werken van zijn muzikale tijdgenoten, onder wie Adriaen Willaert, Josquin des Prez, Jacob Obrecht, Johannes Ockeghem, Alexander Agricola, Jacob Arcadelt, Antoine Brumel, Antoine Busnois, Palestrina, Susato, Corteccia.

Zo 12 juni 2016. 15.30u, Grote Kerk, Veere (NL)
- themaconcert door Graindelavoix
- programma: ‘Cipriano De Rore. Il furore e il pianto’
organisatie: Muziekpodium Zeeland
www.muziekpodiumzeeland.nl

Cipriano De Rore. Il furore e il pianto
This program is a portrait of Cipriano de Rore as excentric ‘divino furioso’, starting from the verses of ‘divino’ Ariosto, to his later, radical madrigals which form an atlas of musical pathos formulas. A well-known engraving by the 16th century German artist Albrecht Dürer, ‘Melencolia I’, represents a woman with a concentrated gaze and wings, and a starved dog. These are not, as Panofsky claimed, the features of a lethargic melancholy, known to us today, but rather, as Frances Yates proved, the interiorized, manic madness or ‘furor divinus’ which the renaissance artist possessed according to the magical theory of MarsilioFicino and Agrippavon Nettesheim.
The portrait that Hans Mielich made of the composer Cipriano de Rore, fits in this tradition. Even more, no artist portrait seems to meet the physiognomic criteria of the ‘divine artist’ so clearly: the bald forehead, the eccentric hair of whiskers, moustache and goatee, the starved, ascetic face of a skinny dog, the wide veins, the red bloody skin, the furrowed brows and the open gaze of the angel are the striking features of the inspired melancholy according to Agrippa. The portrait is not so much a naturalistic, lifelike or psychological portrait (compare for example with the anonymous, more banal portrait of De Rore in Vienna, stripped of all extravagance), but rather an artistic, emblematic portrait that expresses the inner, inspired trance of the composer and his art.
Representing Cipriano De Rore as ‘furioso’ is of course also a reference to his long career at the court of Ferrara, where Ariosto created the immortal epos ‘Orlando Furioso’ and of which De Rore arranged some crucial stanze into music. The implications of De Rore’s portrait give an important key how we should read his compositions, and more specifically his madrigals: they are almost like magical diagrams which provide the poetry of an infinitely fine-grained, melancholic pathos in the same intense state as the portrait, balancing between outburst, furor, and collapse, pianto. To revive a madrigal is in this sense comparable with magical divination that tries to capture rhetorically the rapidly alternating and opposite forces and emotions in an inner polarity of intensities. Suddenly the written letter of the poet becomes living material and full of affective resonance that transforms the madrigal in something inhuman, capable to give the most abject feelings astral dimensions.

www.graindelavoix.be

UIT DE VERGEETHOEK

Tussen de jaren 1400 en 1600 onder de scepter van de Bourgondische vorsten, evolueerden onze streken van meervoud van graafschappen, hertogdommen, bisschopssteden, stadsgebieden enz. naar een land met meer politieke eenheid. Onder Karel V en zijn zoon Philips II kunnen we spreken van ‘de Zeventien Provinciën’: een gebied dat zich uitstrekte van Groningen ten noorden, t.e.m. Luxemburg ten zuidoosten en Artesië ten zuidwesten.  Men noemde het ‘België’, zoals op de afbeeldingen uit die tijd van de ‘Leo Belgicus’ en de inwoners werden ‘I Fiamminghi’ – Vlamingen genoemd. Maar dat was tweemaal, zoals dat in het Latijn heet, een pars pro toto.
Die 15de – 16de eeuw werd een bloeitijd voor de cultuur, voornamelijk voor de schilderkunst, maar niet minder voor de muziek. Er waren in die periode ca. 540 Belgische componisten. Slechts een kleine 100 zijn tot op vandaag bekend gebleven; het grootste deel blijft verborgen in archieven. Dankzij de inspanningen van musicologen en musici komen regelmatig tot nu toe onbekende namen op de voorgrond en wordt hun muziek eindelijk uitgegeven en uitgevoerd. Ze verdienen uiteraard ook een plaats in onze website en in onze nieuwsbrieven. In dit nummer bespreken we Matthaeus Le Maistre uit Rukkelingen-aan-de-Jeker en Homer Herpol uit Sint-Omaars.

1. Matthaeus Le Maistre

In haar folder met de muziekuitgaven van 2016 vermeldt de Amerikaanse firma A-R Editions de zes-stemmige Missa ‘Preter rerum seriem’ van Matthaeus Le Maistre. Dezelfde uitgever heeft al heel wat andere partituren van deze Vlaamse renaissance polyfonist uitgegeven, m.n. een 50-tal motetten en psalmen in het Latijn en het Duits. Dit keer betreft het een mis, meer bepaald een zgn. parodiemis op het zeer bekende motet van Josquin des Prez Praeter rerum seriem. Zie:
- http://www.areditions.com/names/mattheus-le-maistre
- http://www.areditions.com/arfiles/product_images/R164Y003_samples.pdf

Meer info: zie hieronder, citaat 2.

Matthaeus Le Maistre werd geboren ca. 1505 te Rukkelingen-aan-de-Jeker (nabij Luik) en stierf in maart 1577 te Dresden (DE). Eerst was hij werkzaam in Leipzig. Later, van 1550 tot 1554, was hij in dienst te München. Het was de periode waarin Albrecht V hertog van Beieren werd, dus nog vóór Roland De Lassus er in dienst was. In 1554 was hij koorleider te Dresden, verantwoordelijk voor het jongenskoor en het instrumentaal ensemble. Hij bekeerde zich tot het protestantisme en dat bracht een grotere productie met zich mee van zowel religieuze als profane liederen in het Duits. Tot een stijlbreuk leidde dit echter niet.  Als componist was Le Maistre behoudsgezind, zo blijkt uit zijn respect voor de oude technieken van imitatie, canon of cantus firmus en parodiemis. Hij bleef veelal in de stijl van het renaissancemadrigaal en voor de Latijnse mis in de geest van de contrareformatie. Na zijn dood bleef hij aangezien worden als een van de belangrijkste componisten van zijn tijd, niet in het minst voor zijn instrumentale muziek.

* Hedendaagse uitgaven: http://www.areditions.com/names/mattheus-le-maistre

* Gedigitaliseerde oude drukken en handschriften in deBayerische Staatsbibliothek:

bsb00078951 Propriums-Vertonungen zur Fastenzeit (handschrift, ca. 1550)

bsb00084898 Liber Primus. Sacrarum cantionum (quas vulgo moteta vocant)… quinque vocum                                         (Dresden, 1570)

bsb00079126 Missa ‘Preter rerum seriem’, Missa in Feriis, Missa II toni; verder: werk van Thomas                     Crecquillon, Adriaen Willaert (Missa ‘Mente tota supplicamus’) en H. Fink

bsb00078950 Negenendertig religieuze liederen (handschrift)

bsb00081234 Catechesis numeris musicis inclusa et ad puerorum captum accommodata, tribus vocibus composita (Neurenberg, 1563. Onvolledig: slechts primus discantus en secundus discantus)

bsb00092621 Geistliche und weltliche Teutsche Geseng mit vier und fünff Stimmen künstlich gesetzt              und gemacht (Witteberg, 1566)

Lees ook volgend commentaar:

“Mattheus Le Maistre too elaborates upon music’s importance for and effect on the human spirit in his writing to August of Saxony in 1570. He balances profane (generating pleasure, discipline and moderation of affects) and Christian (serving theology, dispelling the evil spirit and grief, offering a foretaste of celestial life) reasons for which (the) God(s) created music.”

Nele Gabriëls: Reading (between) the lines. Art. in “Cui dono lepidum novum libellum?
Leuven, 2008, p. 72.

2.Homer Herpol

Homer Herpol is een van de ontdekkingen van Paul Van Nevel. Zijn muziek staat dan ook op het programma van het Huelgas Ensemble. Zijn Salve Regina behoort eveneens tot het repertoire van het Vocaal Ensemble Groningen.

Homer Herpol (ook Herbipoldus) werd geboren ca. 1510 in Sint-Omaars (Frans Vlaanderen) en overleed tussen 12 december 1573 en 8 januari 1574 in Konstanz.
Hij was een katholiek priester en werd in 1554 aangesteld als kantor aan de Sint-Nicolaaskathedraal in Freiburg – Üchtland (Zwitserland). Tussen 1555 en 1557 ging hij studeren bij de Zwitserse musicus en theoreticus Heinrich Glarean in Freiburg im Breisgau (D), die hem de stijl van Josquin bijbracht.
In 1567 was hij werkzaam in de hoofdkerk van Konstanz.

In 1565 publiceerde hij zijn omvangrijke bundel Latijnse evangeliemotetten ‘Novum et insigne opus musicum’.

* Gedigitaliseerde oude druk in de Bayerische Staatsbibliothek:

bsb00091997 Novum et insigne opus musicum (Neurenberg, 1566)
Dit oude boek is ook aanwezig in de Kon. Bibliotheek van België, Fonds Fétis.

* Hedendaagse uitgaven:

- Officium in die Sancto Pentecostes & twee vierstemmige Maria-antifonen: Das Chorwerk, vol. 128, Möseler, Wolfenbüttel

- Novum et insigne opus musicum: uitg. dr. Franz-Dieter Sauerborn met bespreking, Centaurus

Bron: Schuler, Manfred: Herpol, Homer in Neue Deutsche Biographie, 8 (1969, ), pp. 678sqq.


De afbeeldingen (2 bij Mattheus Le Maistre en 1 bij Homer Herpol)
komen uit het archief van de Bayerische Staatsbibliothek.

bsb00084898: beeld 1
Mattheus Le Maistre, Liber primus sacrarum cantionum… (Neurenberg. 1570)

bsb00079126 beeld 556
Mattheus Le Maistre. Missa ‘Preter rerum seriem (handschrift)

bsb00091997 beeld 7
Homer Herpol, Novum et insigne opus musicum… (Neurenberg, 1565)

TWEE CITATEN

CITAAT 1

“De discussie over de historische juistheid in de vertolking van een partituur geldt voor alle ‘oude’ muziek. Ik ben er stellig van overtuigd dat de partituren van Bach en bij uitbreiding de composities van Josquin, Gombert, Lassus, De Rore, De Wert, De Monte en anderen in onze tijd meer tot hun recht komen en beter worden uitgevoerd dan in de tijd waarin ze ontstonden. (…)

Een componist als Cipriaan de Rore zit met zijn compositie zo dicht op de huid van de tekst dat dit op zich al zo expressief werkt; maar dan moet je als uitvoerder natuurlijk wel iets van de retoriek en de grammatica uit die tijd afweten.”

Paul Van Nevel, in Staalkaart 32 (maart-april-mei 2016), pp. 20 & 23.
                                                         
                                                              

CITAAT 2

 “This edition presents four parody masses from the court of Duke Albrecht V of Bavaria: Ludwig Daser's Missa ‘Ave Maria’, Missa ‘Preter rerum seriem’, and Missa ‘Qui habitat in adjutorio’; and Matthaeus Le Maistre's Missa ‘Preter rerum seriem’. Each is based on a motet by Josquin des Prez (ca. 1450-1521), and together they shed light on the broad ongoing interest in Josquin's motets across both Protestant and Catholic Europe. They also provide a bridge between Daser and Le Maistre, who served at the Bavarian ducal court in the mid-1550s, and the court's two more famous Kapellmeistern, Ludwig Senfl (ca. 1489-1543) and Orlandus Lassus (1532-94).

Finally – given that all four masses are on models by a single venerated composer, that both Daser and Le Maistre worked in the same establishment, that three masses are by one composer, and that two masses share a model--they offer the opportunity for close stylistic comparison, collectively revealing Daser's and Le Maistre's individual approaches to parody technique and the challenges presented by the specific models. This study capitalizes on the unique opportunity afforded by this closely related group of parody masses by seeking to elicit the parodists' understanding and appreciation of Josquin's models and how they grappled with transforming each motet's complex of artistic qualities into a mass.

Citaat uit de publiciteitsfolder van A-R Editions bij de uitgave van
de Missa ‘Ave Maria’, de Missa ‘Praeter rerum seriem’, de Missa ‘Qui habitat in adjutorio’
van Ludwig Daser en de Missa ‘Preter rerum seriem’ van de Vlaming Matthaeus Le Maistre


 



12de jg nr 4 - 20 mei 2016

RADIOPROGRAMMA’S

Vr. 20 mei 2016 van 14.00u tot 15.55u – France Musique (FR)
- radioconcert: ‘Bruges au XVIe siècle’
- werk van Pierre Phalèse, Adriaen Willaert, Jehan de Castro, Philippus De Monte, Thomas, Crecquillon, Tielman Susato e.a. door het Ensemble Doulce Mémoire
www.francemusique.fr

Do. 26 mei 2016 te 7.05u. – Bayern Klassik (DE)
- programma Laudate Dominum
- 1ste nummer: Adriaen Willaert, Verbum supernum door SingerPur
- 3de nummer: Josquin des Prez, Missa Pange lingua, door The Tallis Scholars o.l.v. Peter PHILLIPS
www.br-klassik.de [tik op: ‘Radio’ en ‘Livestream’]

Zat. 11 juni 2016 van 13.05u tot 14.00u. – Bayern Klassik (DE)
- programma Cantabile
- radioconcert door Die Singphoniker
- werk van o.a. De Lassus, Jacquet De Berchem, Pierre De Manchicourt, De Rore en Willaert
www.br-klassik.de [tik op: ‘Radio’ en ‘Livestream’]

DIE CHORBÜCHER
DER BAYERISCHEN STAATSBIBLIOTHEK

In de vorige Willaert Nieuwsbrief werd het digitaliseren van het muziekbestand van de Bayerische Staatsbibliothek uitvoerig behandeld. In bijlage was toen een lijst van composities toegevoegd van Willaert en De Rore. Na het verschijnen van die brief hebben we echter nog heel wat meer gedigitaliseerde weergaven gevonden, vooral van Willaert. Op haar website geeft de Staatsbibliotheek jammer genoeg zelf geen volledige lijst onder de zoekterm ‘Willaert’. Dat bracht dus heel wat speurwerk met zich mee en ook nu durven we alsnog niet beweren alles te hebben gevonden. Onnodig, evewel, om weerom een lijst aan deze Nieuwsbrief toe te voegen. Het mag volstaan te verwijzen naar onze website. Daar vind je een lijst van gedigitaliseerde boeken van Maestro Adriano, manuscripten en oude drukken van verschillende bibliotheken, en dus ook van de Bayerische Staatsbibliothek. Deze laatste is recent aangevuld met iets meer dan 20 titels.

tik: http://www.adriaenwillaert.be/ned/330_399_oeuvre/online_handschriften.html
of: http://www.adriaenwillaert.be/ned/330_399_oeuvre/online_oude_drukken.html

SANA ME DOMINE ET SANABOR

In de vorige Willaert Nieuwsbrief toonden wij de oude druk van deze dubbelcanon.
Dirk CORNELIS, de algemeen directeur van het Cultuurcentrum De Spil te Roeselare, was zo goed voor ons de partituur uit te schrijven. Hartelijk dank daarvoor! Je vindt haar in bijlage. Hij voegt meteen ook een erratum toe aan in onze laatse nieuwsbrief: “In diatessaron” betekent “een kwart hoger,” niet “een kwart lager”.

De titelbladzijde van de “Missa sex vocum super Benedicta” van Adrianus Willaert
van de hand van Alamire, handschrift 72A, bewaard in ’s Hertogenbosch.
Let op de doedelzakspeler!
http://www.surrey.ac.uk/sites/default/files/alamire%20manuscriptWillaert%20MS%20153.jpg

Een serieus obstakel bij het uitschrijven van de partituur was de ongelijke lengte van de stemmen: de onderste stemmen zijn korter dan de bovenste. Dirk was zodoende verplicht in de onderste stemmen drie maten rust in te voeren, die in de oorspronkelijke tekst niet aangegeven zijn, m.n maten 22 – 24). Verder komt in de oude druk kruisen of mollen voor, wat in die tijd overigens niet ongewoon was. De componist rekende op het tonale aanvoelen van de uitvoerders om zelf te beslissen wanneer een noot verhoogd dan wel verlaagd moest worden. De wijzigingstekens die je hier aantreft, zijn dus slechts een optie. Dirk Cornelis gaf er de voorkeur aan niet te veel mollen in te voeren, om het ‘antieke’ karakter van de modus sol mixolydisch te handhaven.

Mm. 20-25 zijn in de vier stemmen een opeenvolging van dalende toonladders. Contrapuntisch is dat eerder ‘magertjes’. Een gebrek aan inspiratie? Die stylistische zwakheid kan ingeroepen worden als argumentatie voor de stelling dat Sana me Domine niet door Adriaen Willaert is gecomponeerd.
Zo bijv. Lewis LOCKWOOD in Grove Dictionary. Een ander argument van Lockwood is dat de canon slechts in één enkele uitgave voorkomt, die pas vijf jaar na Willaerts dood verschenen is (Neurenberg, 1567).

Ook Dirk Cornelis, tevens docent schriftuur en muziekanalyse, stelt vraagtekens bij de authenticiteit:

“Het is inderdaad een nogal eenvoudige, wat schoolse vierstemmigheid. Ik denk dat Hadrianus beter kon, of toen die dag wat weinig tijd had om er echt werk van te maken. Er zijn veel redenen om te staven dat dit geen werk is van Willaert én vermoedelijk een pak ouder.
Ouder wegens het ontbreken van vertragingen, behalve zeer stereotiep in de cadensen.
Niet van Willaert omdat het geen goed uitgewerkte canon is. De slotzin vb. zet mooi fugatisch in (in stretto) maar daardoor wordt het plots enkele maten homoritmisch, wat zeer erg vreemd overkomt.

Een ander voorbeeld is de hele lange ononderbroken toonladderfiguur in de alt, toch een gebrek aan inspiratie in de zestiende eeuw! Ook het bepalen van de modus, en het noteren van de musica ficta is niet evident: in de canonstemmen zit een paar keer de duivelskwart en moeten we wel sib gebruiken. Soms begon ik te twijfelen aan de voortekening: moest daar geen sib staan? Dorisch? Of sol mixolydisch?
Maar, er moet gezegd: de componist slaagt erin om zich aan de regels te houden: geen kwinten noch octaven te bespeuren.”

Al bij al laat deze dubbelcanon van niet meer dan 34 maten afdoende het aangrijpend smeekgebed van Jeremias horen, dat in vertaling luidt: “Genees me, Heer, zodat ik gezond word. Red me, opdat ik gelukkig word. Daarom wil ik U loven (Jer. 17,14).

En wellicht zal ‘Sana me Domine’ door zijn eenvoud, niet al te veeleisende zangers, of – waarom niet? – instrumentalisten, toch een beetje musiceervreugde bezorgen.

 

CONCERT, CONGRES, CURSUS, LITURGIE

Do. 19 mei 2016 te 20.00u, Begijnhofkerk, Leuven
- programma in het kader van een internationaal congres
- Currende o.l.v. Erik VAN NEVEL
- polyfone muziek rond de figuur van Maria
www.currende.be

Zo. 22 mei 2016, te 20.15u, Orgelpark, Amsterdam (NE)
- concert door het Gesualdo Consort Amsterdam en het blokfluitensensemble Brisk
- programma: werk van o.m. De Lassus, Willaert, Palestrina en Sweelinck
www.orgelpark.nl

Zat. 4 juni 2016 te 20.00u, Witte Kerkje, Terheijden (NE)
- concert door s’OTTOvoces
- programma rond de ‘Venetiaanse School’, met o.a. werk van Willaert en De Rore
www.sottovoces.nl

Zo. 12 juni 2016 te 17.00u, Kloster Malgarten, Osnabrück (DE)
- Malgartener Klosterkonzerte
- Boreas Blockflötenquartett met o.m. Cipriano De Rore.
www.malgartener-klosterkonzerte.de

r. 17 juni 2016 – [uur en locatie nog te bepalen]
- programma: ‘Hof van Ferrara’
- werk van componisten die er werkzaam waren voor Guglielmo Gonzaga, hertog van Mantua:
Carlo Gesualdo, Philippe de Monte, Cypriano De Rore, Luzzasco Luzzaschi, Claudio Monteverdi, Giaches de Wert en Adriaen Willaert.
- zelfde programma: zo. 19 juni

http://eelcokooiker.nl/index.php/concerts

Zat. 18 juni 2016 te 19.30u, Divi Blasii Kirche, Mühlhausen (DE)
- concert door de Schola Cantorum St. Stephanus (Hamburg) o.l.v. Friedemann KANNENGIEßER
- programma: werk van o.m. Josquin des Prez en Adriaen Willaert (Pater noster)
- zelfde programma: zo. 19 juni te 10.00u, Bergkirche, Bad Langensalza (liturgische viering)
www.kirchenmusik-eimsbuettel.de

Zo. 19 juni 2016 te 10.00u, St.-Pieterskerk, Leuven
- eucharistieviering opgeluisterd door Currende o.l.v. Erik VAN NEVEL
- met o.m. de uitvoering van Missa ‘Pange Lingua’ van de Josquin des Prez
www.currende.be

Van zat. 9 juli tem zat. 16 juli 2016, Hotelschool Spermalie, Brugge
- zomercursus voor oude muziek, ‘Il Divino Cipriano’. Docent koor: Anna MIKLASHEVICH (CH, Basel) , docent historische strijkinstrumenten: Lutz HEIWOLT (DE, Köln/Aachen)
- programma:
(1) muziek aan het Hof van Ferrara (1546-1559), met werk van Cipriano De Rore en tijdgenoten, zoals Giaches De Wert en Luca Marenzio.
(2) instrumentale muziek ten tijde van Shakespeare (1564-1616) o.a. van Robert Johnson, Thomas Morley en William Byrd.
- slotconcert: vrijdag 15 juli te 15.00u, programma: de ingeoefende werken
- organisatie: De Halewynstichting vzw
www.halewynstichting.be

Di. 12 juli 2016 te 20.00u, Kasteel van Benslow, Herfordshire (UK)
concert ‘Rose consort of Viols’, met werk van Cipriano De Rore (n.a.v. 500ste verjaardag)
http://www.benslowmusic.org/index.asp?PageID=1379

Van 16 juli tot met 21 juli 2016, Borckerhof, Orvelte (NE)
blokfluitcursus Consort99

Consort99 organiseert een cursusweek in de Borckerhof in Orvelte. Een week zingen, musiceren in een blokfluitensemble, schilderen, aquarelleren of beeldhouwen. Naast inhoudelijk interessante cursussen kunt u genieten van een heerlijke omgeving en een volledig verzorgd verblijf.

Ensemblespel blokfluit: we herdenken Jheronimus Bosch die in 1516, precies 500 jaar geleden dus, stierf. We spelen werken van zijn muzikale tijdgenoten, onder wie Adriaen Willaert, Josquin des Prez, Jacob Obrecht, Johannes Ockeghem, Alexander Agricola, Jacob Arcadelt, Antoine Brumel, Antoine Busnois, Palestrina, Susato, Corteccia.

Ma. 18 juli t.e.m. Zat. 23 juli 2016, Abbaye de Royaumont, Asnières-sur-Oise (FR)
- vormingscursus ‘Dufay in Italië’
Vormingscursus met Graindelavoix o.l.v. Björn Schmelzer, ensemble en résidence.
http://www.royaumont.com/fr/infos-pratiques

Zo 12 juni 2016. 15.30u, Grote Kerk, Veere (NL)
- themaconcert door Graindelavoix
- programma: ‘Cipriano De Rore. Il furore e il pianto’
organisatie: Muziekpodium Zeeland
www.muziekpodiumzeeland.nl

UIT DE VERGEETHOEK

Tussen de jaren 1400 en 1600 onder de scepter van de Bourgondische vorsten, evolueerden onze streken van meervoud van graafschappen, hertogdommen, bisschopssteden, stadsgebieden enz. naar een land met meer politieke eenheid. Onder Karel V en zijn zoon Philips II kunnen we spreken van ‘de Zeventien Provinciën’: een gebied dat zich uitstrekte van Groningen ten noorden, t.e.m. Luxemburg ten zuidoosten en Artesië ten zuidwesten. Men noemde het ‘België’, zoals op de afbeeldingen uit die tijd van de ‘Leo Belgicus’ en de inwoners werden ‘I Fiamminghi’ – Vlamingen genoemd. Maar dat was tweemaal, zoals dat in het Latijn heet, een pars pro toto.
Die 15de – 16de eeuw werd een bloeitijd voor de cultuur, voornamelijk voor de schilderkunst, maar niet minder voor de muziek. Er waren in die periode ca. 540 Belgische componisten. Slechts een kleine 100 zijn tot op vandaag bekend gebleven; het grootste deel blijft verborgen in archieven. Dankzij de inspanningen van musicologen en musici komen regelmatig tot nu toe onbekende namen op de voorgrond en wordt hun muziek eindelijk uitgegeven en uitgevoerd. Ze verdienen uiteraard ook een plaats in onze website en in onze nieuwsbrieven. In dit nummer bespreken we Matthaeus LE MAISTRE uit Rukkelingen-aan-de-Jeker en Homer HERPOL uit Sint-Omaars.

1. Matthaeus Le Maistre

In haar folder met de muziekuitgaven van 2016 vermeldt de Amerikaanse firma A-R Editions de zes-stemmige Missa ‘Preter rerum seriem’ van Matthaeus Le Maistre. Dezelfde uitgever heeft al heel wat andere partituren van deze Vlaamse renaissance polyfonist uitgegeven, m.n. een 50-tal motetten en psalmen in het Latijn en het Duits. Dit keer betreft het een mis, meer bepaald een zgn. parodiemis op het zeer bekende motet van Josquin des Prez Praeter rerum seriem. Zie:
- http://www.areditions.com/names/mattheus-le-maistre
- http://www.areditions.com/arfiles/product_images/R164Y003_samples.pdf

Meer info: zie hieronder, citaat 2.

Matthaeus Le Maistre werd geboren ca. 1505 te Rukkelingen-aan-de-Jeker (nabij Luik) en stierf in maart 1577 te Dresden (DE). Eerst was hij werkzaam in Leipzig. Later, van 1550 tot 1554, was hij in dienst te München. Het was de periode waarin Albrecht V hertog van Beieren werd, dus nog vóór Roland De Lassus er in dienst was. In 1554 was hij koorleider te Dresden, verantwoordelijk voor het jongenskoor en het instrumentaal ensemble. Hij bekeerde zich tot het protestantisme en dat bracht een grotere productie met zich mee van zowel religieuze als profane liederen in het Duits. Tot een stijlbreuk leidde dit echter niet. Als componist was Le Maistre behoudsgezind, zo blijkt uit zijn respect voor de oude technieken van imitatie, canon of cantus firmus en parodiemis. Hij bleef veelal in de stijl van het renaissancemadrigaal en voor de Latijnse mis in de geest van de contrareformatie. Na zijn dood bleef hij aangezien worden als een van de belangrijkste componisten van zijn tijd, niet in het minst voor zijn instrumentale muziek.

* Hedendaagse uitgaven: http://www.areditions.com/names/mattheus-le-maistre

* Gedigitaliseerde oude drukken en handschriften in de Bayerische Staatsbibliothek:

bsb00078951 Propriums-Vertonungen zur Fastenzeit (handschrift, ca. 1550)

bsb00084898 Liber Primus. Sacrarum cantionum (quas vulgo moteta vocant)… quinque vocum (Dresden, 1570)

bsb00079126 Missa ‘Preter rerum seriem’, Missa in Feriis, Missa II toni; verder: werk van Thomas Crecquillon, Adriaen Willaert (Missa ‘Mente tota supplicamus’) en H. Fink

bsb00078950 Negenendertig religieuze liederen (handschrift)

bsb00081234 Catechesis numeris musicis inclusa et ad puerorum captum accommodata, tribus vocibus composita (Neurenberg, 1563. Onvolledig: slechts primus discantus en secundus discantus)

bsb00092621 Geistliche und weltliche Teutsche Geseng mit vier und fünff Stimmen künstlich gesetzt und gemacht (Witteberg, 1566)

Lees ook volgend commentaar:

“Mattheus Le Maistre too elaborates upon music’s importance for and effect on the human spirit in his writing to August of Saxony in 1570. He balances profane (generating pleasure, discipline and moderation of affects) and Christian (serving theology, dispelling the evil spirit and grief, offering a foretaste of celestial life) reasons for which (the) God(s) created music.”

Nele GABRIËLS: Reading (between) the lines. Art. in “Cui dono lepidum novum libellum?
Leuven, 2008, p. 72.

2.Homer Herpol

Homer Herpol is een van de ontdekkingen van Paul VAN NEVEL. Zijn muziek staat dan ook op het programma van het Huelgas Ensemble. Zijn Salve Regina behoort eveneens tot het repertoire van het Vocaal Ensemble Groningen.

Homer Herpol (ook Herbipoldus) werd geboren ca. 1510 in Sint-Omaars (Frans Vlaanderen) en overleed tussen 12 december 1573 en 8 januari 1574 in Konstanz.
Hij was een katholiek priester en werd in 1554 aangesteld als kantor aan de Sint-Nicolaaskathedraal in Freiburg – Üchtland (Zwitserland). Tussen 1555 en 1557 ging hij studeren bij de Zwitserse musicus en theoreticus Heinrich GLAREAN in Freiburg im Breisgau (D), die hem de stijl van Josquin bijbracht.
In 1567 was hij werkzaam in de hoofdkerk van Konstanz.

In 1565 publiceerde hij zijn omvangrijke bundel Latijnse evangeliemotetten ‘Novum et insigne opus musicum’.  
* Gedigitaliseerde oude druk in de Bayerische Staatsbibliothek:

bsb00091997 Novum et insigne opus musicum (Neurenberg, 1566)
Dit oude boek is ook aanwezig in de Kon. Bibliotheek van België, Fonds Fétis.

* Hedendaagse uitgaven:

- Officium in die Sancto Pentecostes & twee vierstemmige Maria-antifonen: Das Chorwerk, vol. 128, Möseler, Wolfenbüttel

- Novum et insigne opus musicum: uitg. dr. Franz-Dieter SAUERBORN met bespreking, Centaurus

Bron: SCHULER, Manfred: Herpol, Homer in Neue Deutsche Biographie, 8 (1969, ), pp. 678sqq.

De afbeeldingen (2 bij Mattheus Le Maistre en 1 bij Homer Herpol)
komen uit het archief van de Bayerische Staatsbibliothek.

bsb00084898: beeld 1
Mattheus Le Maistre, Liber primus sacrarum cantionum… (Neurenberg. 1570)

bsb00079126 beeld 556
Mattheus Le Maistre. Missa ‘Preter rerum seriem (handschrift)

bsb00091997 beeld 7
Homer HERPOL, Novum et insigne opus musicum… (Neurenberg, 1565)

YOUTUBE – VIDEO

Jan Pieterszoon SWEELINCK, Depuis Le Jour.
Gesualdo Consort (Amsterdam) o.l.v. Harry VAN DER KAMP.
http://www.bemf.org/pages/fest/con_gesualdo.htm

 

TWEE CITATEN

CITAAT 1

“De discussie over de historische juistheid in de vertolking van een partituur geldt voor alle ‘oude’ muziek. Ik ben er stellig van overtuigd dat de partituren van Bach en bij uitbreiding de composities van Josquin, Gombert, Lassus, De Rore, De Wert, De Monte en anderen in onze tijd meer tot hun recht komen en beter worden uitgevoerd dan in de tijd waarin ze ontstonden. (…)

Een componist als Cipriaan de Rore zit met zijn compositie zo dicht op de huid van de tekst dat dit op zich al zo expressief werkt; maar dan moet je als uitvoerder natuurlijk wel iets van de retoriek en de grammatica uit die tijd afweten.”

Paul VAN NEVEL, in Staalkaart 32 (maart-april-mei 2016), pp. 20 & 23.

CITAAT 2

“This edition presents four parody masses from the court of Duke Albrecht V of Bavaria: Ludwig Daser's Missa ‘Ave Maria’, Missa ‘Preter rerum seriem’, and Missa ‘Qui habitat in adjutorio’; and Matthaeus Le Maistre's Missa ‘Preter rerum seriem’. Each is based on a motet by Josquin des Prez (ca. 1450-1521), and together they shed light on the broad ongoing interest in Josquin's motets across both Protestant and Catholic Europe. They also provide a bridge between Daser and Le Maistre, who served at the Bavarian ducal court in the mid-1550s, and the court's two more famous Kapellmeistern, Ludwig Senfl (ca. 1489-1543) and Orlandus Lassus (1532-94).

Finally – given that all four masses are on models by a single venerated composer, that both Daser and Le Maistre worked in the same establishment, that three masses are by one composer, and that two masses share a model--they offer the opportunity for close stylistic comparison, collectively revealing Daser's and Le Maistre's individual approaches to parody technique and the challenges presented by the specific models. This study capitalizes on the unique opportunity afforded by this closely related group of parody masses by seeking to elicit the parodists' understanding and appreciation of Josquin's models and how they grappled with transforming each motet's complex of artistic qualities into a mass.

Citaat uit de publiciteitsfolder van A-R Editions bij de uitgave van
de Missa ‘Ave Maria’, de Missa ‘Praeter rerum seriem’, de Missa ‘Qui habitat in adjutorio’
van Ludwig DASER en de Missa ‘Preter rerum seriem’ van de Vlaming Matthaeus LE MAISTRE

12de jg nr 3 - 8 april 2016

 

Festivaldag De Rore

zondag 24 april 2016 te Ronse

Tijdelijke tentoonstelling rond het ‘Leven en werk van Cypriaan De Rore’

- locatie: Sint-Martinuskerk, Kerkplein 1B
- openingsuren: 10.30 tot 17.00 u.

 

9.30 u.: Eucharistieviering in de Sint-Martinuskerk

- met muziek van Cipriano De Rore en Josquin des Prez
- opgeluisterd door het Vocaal Ensemble van de Kunstacademie o.l.v. Pascal Devreese
- gratis toegang

12 u.: ‘Cipriano in Movimento’
- locatie: Sint-Hermescrypte
- uitvoerders: blokfluittrio Aquil’AlterA 
- tickets: 11€ / 9€

14 u.: Stadswandeling Cypriaan De Rore
- vertrekpunt: Toerisme Ronse - De Biesestraat 2
- gratis deelname, wel vooraf inschrijven:
toerisme@ronse.be


15 u.: ‘Cipriano en de advent van een nieuw muzikaal tijdperk’
- lezing door musicologe Serafina Beck (KU Leuven)
- locatie: sacristie van de Sint-Martinuskerk
- gratis toegang

17 u. : Concert in de Sint-Martinuskerk, Kerkplein 1B 
- hoofdwerk: Requiem van Jacob Clemens non Papa
- uitgevoerd door Ensemble Currende  o.l.v. Erik Van Nevel
tickets: € 18 / € 16

CONCERTEN, LITURGIE, CONCERTREIZEN

Woe. 4 mei te 20.00u, Karmelietenkerk, Brugge

- Collegium De Dunis o.l.v. Ignace Thevelein, na hun reis naar Italië, nu ook terug in eigen land.
- muzikale thuiskomst na de concertreis in Italië
- Vlaamse polyfonie van de la Rue, Willaert (O magnum mysterium), Clemens non Papa en Richafort; verder: werk van John Duggan, Giovanni Pierluigi da Palestrina, Tomas Luis da Victoria, Leonhard Lechner, Francesco Guerrero, Arvo Pärt, Luca Marenzio, Ola Gjeilo, Patrick Hawes en Urmas Sisask
www.collegiumdedunis.be


Zo. 10 april 2016 te 16.00u, Lambertuskerk, Raamsdonck (NL)

- het Nederlandse vocaal ensemble s’OTTOvoces
- programma ‘De Venetiaanse School’, met o.m. werk van Willaert en De Rore

Vrij. 15 – Zo. 24 april 2016, concertreis Collegium Vocale Gent o.l.v. Philippe Herreweghe
programma: Roland De Lassus, Lagrime di San Pietro
- Vrij.  15 april:  Vancouver (CAN)
- Zat. 16 april:  Victoria (CAN)
- Zo. 17 april:  Eugene (CAN)
- Ma. 18 april:  San Diego (CA)
- Do. 21 april:  Parijs
- Vr. 22 april:  Antwerpen
- Zat. 23 april:  Leuven
- Zo. 24 april:  Luxemburg

Woe. 27 april – Zo. 1 mei 2016: BL!NDMAN [sax] & Collegium Vocale Gent

programma: ‘Morgen’, een verrassende ontmoeting tussen muziek uit de renaissance en muziek uit de 21ste eeuw; met renaissancepolyfonie van Alexander Agricola, Pierre de la Rue, Josquin des Prez, Jacob Obrecht, Johannes Ockeghem en Jean Richafort

- Woe. 27 april:  Zwevegem
- Do. 28 april:  Amsterdam
- Vr. 29 april:  Gent
- Zat. 30 april:  Brugge
- Zo. 1 mei:  Hamburg

Meer info: http://www.collegiumvocale.com/en/seasons

Vr. 15 april 2016 te 16.00u, Huis van de Polyfonie, Leuven
- optreden voor het grote publiek na de lecture-performances ‘Zingen uit de bron’ (zingen uit oude partituren, 11-15 april)
- lectoren/uitvoerders: Niels Berentsen en Stratton Bull en het Ensemble Koninklijk Conservatorium Den Haag o.l.v. Isaac Alonso de Molina
- muziek van o.m. Josquin des Prez, Pierre de la Rue en Adriaen Willaert
info@alamirefoundation.be

Zo. 17 april 2016 te 10.00u, Sint-Pieterskerk, Leuven
- radiomis opgeluisterd door door Currende o.l.v. Erik Van Nevel
- programma: o.m. de Missa ‘Christus Resurgens’ van Adriaen Willaert en motetten van Alexander Utendal
www.currende.be

Zat. 23 april 2016 te 20.00u, Kapucijnenkerk, Boeveriestraat, Brugge
- concert door het Bladelin-ensemble o.l.v. Patrick Beukels
- programma: ‘Fiamminghi a Venezia’ met werken van o.m. Adriaen Willaert en Cipriano De Rore.
Zelfde concert zo. 24 april 2016 te 15.00u. St.-Dimpnakerk. Geel (organisatie Marnixring Kempenlandt)
www.neosvzw.be
http://www.bladelin-ensemble.be/index.php/nl/


Zo. 22 mei 2016 te 10.00u, Sint-Pieterskerk, Leuven
- eucharistieviering opgeluisterd door Currende o.l.v. Erik Van Nevel
- met o.m. de uitvoering van de Missa ‘Maria zart’ van Jacob Obrecht
www.currende.be

Zo. 22 mei 2016, te 20.15u, Orgelpark, Amsterdam
- concert door het Gesualdo Consort Amsterdam en het blokfluitensensemble Brisk
- programma: werk van o.m. De Lassus, Willaert, Palestrina en Sweelinck
www.orgelpark.nl

Die Chorbücher der Bayerischen Staatsbibliothek

In onze vorige nieuwsbrief brachten we de Internationale Tagung onder de aandacht, die te München plaatsvond van 17 tot 19 maart. Het congres koos als centrale thema het muziekarchief de Bayerische Staatsbibliothek (hierna ook: BSB) aldaar. Gelegen aan de al even imposante Ludwigstrasse betreft het inderdaad een van de belangrijkste historische bibliotheken ter wereld, in de eerste instantie door haar rijkdom aan historische documenten, maar evenzeer om haar grote zorg voor kostbare oude manuscripten en boeken.
Een grote zorg, die bestaat in het conserveren, restaureren en digitaliseren van dit artistieke en culturele erfgoed. Dankzij de digitalisering zijn heel wat van die schatten nu via internet toegankelijk gemaakt: gratis, in een hoge resolutie én met gedetailleerde wetenschappelijke toelichtingen. Op Wikipedia lezen we:

“Die Bayerische Staatsbibliothek (BSB) in München ist die zentrale Landesbibliothek des Freistaats Bayern und eine der bedeutendsten europäischen Forschungs- und Universalbibliotheken mit internationalem Rang. Ihr Bestand beläuft sich auf etwa 10,22 Millionen Bände (Stand: 2014), darüber hinaus verfügt sie in ihrem Altbestand über eine der wichtigsten Handschriftensammlungen der Welt, die umfangreichste Sammlung von Inkunabeln in Deutschland, eine der umfangreichsten und wichtigsten Zeitschriftenbibliotheken Europas sowie zahlreiche weitere bedeutende Sondersammlungen.

Damit ist die 1558 als Hofbibliothek gegründete Staatsbibliothek die größte Bibliothek Bayerns, nach der Deutschen Nationalbibliothek und der Staatsbibliothek zu Berlin die drittgröβte Bibliothek Deutschlands und eine der größten Bibliotheken Mitteleuropas.“


* ‘Die Chorbücher der Bayerischen Staatsbibliothek
   https://www.youtube.com/watch?v=WK_O7z4wGIk&list=TLDj_bGWpaHDsyMDAzMjAxNg

* ‘Cipriano de Rore, O Altitudo Divitiarum
https://www.youtube.com/watch?v=WybHfVA-_ZU&index=2&list=TLDj_bGWpaHDsyMDAzMjAxNg

Deze nieuwsbrief is vergezeld van een bijlage met Willaert- en De Rorebronnen: een kleine 100 manuscripten en gedrukte boeken met composities van Adriaen Willaert en Cipriano De Rore, door de Bayerische Staatsbibliothek gedigitaliseerd en die dus te bekijken op het internet. Een voorbeeld…

SANA ME DOMINE ET SANABOR

Hierboven zijn de Discantus (sopraan) en Tenor afgebeeld van een vierstemmige canon (4 uit 2), in diatessaron = een kwart naar beneden), het nummer 13 uit Suavissimae et iucundissimae harmoniae, een bundel met canons van diverse componisten, gedrukt te Neurenberg in 1567 en bewaard in de Bayerische Staatsbibliothek. Het grootste deel van de canons hebben een religieuze tekst (smeekbeden, dank- en lofprijzingen uit de liturgie van zowel Kerstmis als de Passietijd, zoals ook hier de woorden van de profeet (Jer17,14):


Sana me Domine et sanabor
Salvum me fac et salvus ero
Quoniam laus mea tu es.

Genees me, Heer, dat ik gezond word.
Red me dat ik gelukkig ben.
U wil ik daarom loven.


In The New Grove Dictionary (online, 2nd ed.) plaatst de Amerikaanse musicoloog Lewis Lockwood vraagtekens bij de authenticiteit van deze partituur. Zo is slechts een enkele uitgave bewaard, die pas vijf jaar na Willaerts dood is verschenen. Verder heeft hij ook twijfels op “stilistische gronden”. In vergelijking met de talrijke andere canons die Willaert componeerde, vindt hij deze ‘Sana me Domine’ nogal “simpel” en “ouderwets”.

De tenorpartij is ogenschijnlijk zonder sleutel gedrukt. Hij staat er evenwel, zij het grotendeels verborgen achter de versiering van de kapitaal ‘S’: een f-sleutel 3de lijn. Vandaag kennen we de f-sleutel vooral als een bassleutel; die op de 3de lijn is echter voor een iets hogere stem, m.n. de bariton. Hoewel expliciet toegewezen aan een tenorstem, is de melodie best geschikt voor bariton. In tegenstelling tot de discantus is de ambitus van de tweede stem immers heel beperkt: nauwelijks meer dan een octaaf: van de lage do (si) tot hoge do (re). Voor de sopraan: een octaaf + kwint: van re tot hoge la. De canonstemmen zijn dan resp. lage bas en alt.


Bemerk de schrijfwijze ‘Vuillart’. Willaerts naam werd op niet minder dan 46 verschillende wijzen gespeld (zie www.adriaenwillaert.be ). Onder invloed van de Italiaanse en Franse drukkers, die de ‘w’ niet in hun letterbakje vonden, werd de ‘W’ een ‘double-u/’Doppel-u’: ‘VV’ of ‘Vv’ of zoals hier ‘Vu’. Ook de enkelvoudige ‘V’ komt voor. Waarom de Duitse drukker dat navolgde, is onbegrijpelijk. Ook de Antwerpse muziekuitgever Tielman Susato liet ‘Vvillart’ noteren. Zowel in het Duits als het Vlaams is de ‘w’ nochtans een vaak voorkomende letter. Reden?
Opvallend ook is de spelling van zijn voornaam: ‘Hadrianus’. Buiten deze Neurenberg-uitgave is slechts één geval bekend met dezelfde schrijfwijze, nl. bij de Leuvense drukker Pierre Phalèse. Een gelijkaardig spelling met ‘H’ vinden we in ‘Hadrien’ (Andrea Antico, 1521). Niet onbelangrijk in deze discussie is een officieel document dat zich in het stadsarchief van zijn vermoedelijke geboortestad Roeselare bevindt en dateert van 1560. Daarin wordt hij ‘Hadriaen’ genoemd. Mogen wij hier gewagen van de officiële versie? (Weet echter dat de West-Vlamingen de ‘h’ nooit uitspreken…)

 

GEMENGD NIEUWS

NIEUWE CD’S MET MUZIEK VAN WILLAERT

 

250.
THE BEAUTY OF NOTHINGNESS
Norwegian Cornett and Sackbuts

Grong Musikkproduksjon
NCS RECORDS 2015
Compositie van willaert: Vecchie letrose

Te beluisteren op Spotify



251.
WATER MUSIC. TALES OF NYMPHS AND SIRENS

Capella de la Torre o.l.v. Katharina Bäuml
DHM 2015

Compositie van Willaert: Passa la nave à 6
Verder ook werken van Praetorius,  Caroso, Victoria, Josquin des Prez, Morley, Holborne, Marenzio, Allegri, Ghizzolo, Johnson, Vogt, Gibbons, Moschini, Vecchi, Arcadelt, anonymus

Te beluisteren op Spotify



252.
THE MERCHANT OF VENICE. WILLIAM SHAKESPEARE
RSC Royal Shakespeare Company
2015
Compositie van Willaert: Infelix ego (bew. Tritschler Baritone – Tom Hunt)

Te beluisteren op Spotify
https://play.spotify.com/album/4LQqTCgqmP6sSNsR8CzD8u


253.
STILLE NACHT...
Christmas Choir Music
AUDITE
2015
Compositie van Willaert: Mirabile mysterium declaratur hodie
door het Rias Kammerchor o.l.v. Uwe Gronostay

Te beluisteren op Spotify

 

RADIOPROGRAMMA

Vr. 20 mei van 14.00u tot 15.55u, France Musique
- programma: ‘Bruges au XVI siècle’
- werk van o.m. Pierre Phalèse, Adriaen Willaert, Philippus De Monte en Tielman Susato
- uitvoerders: Doulce Mémoire
http://sites.radiofrance.fr/francemusique/prog/ant/

BIJLAGE: WILLAERT en DE RORE IN HET BSB-ARCHIEF

 

De Bayerische Staatsbibliothek te München is reeds lang intensief bezig met het digitaliseren van haar oude muziekhandschriften en oude muziekdrukken.
Zo kunnen we via internet muziekpartituren lezen, downloaden en afdrukken.
In deze bijlage vind je een vrij exhaustieve lijst (stand 1 april 2016)

 

HANDSCHRIFTEN MET WILLAERT (W) EN DE RORE (CDR)


MunBS 1516
ca. 1530-1540*
chansons, dansen en motetten
volledig /zwart wit – zeer onduidelijk / 1 koorboek / 728 beelden
code: bsb00028664 (= zoekterm waarmee je googelt)

MunBS 16 (W–CDR)
ca. 1550*
volledig / in kleur / 1 koorboek / 348 beelden
zoek met deze code via google: bsb00079114

- Adriaen Willaert, Clare sanctorum senatus apostolorum a 5 (Bildnr. 139-157)
- Cypriaen De Rore, In die tribulationis meae renuit consolari
- Cypriaen De Rore, Despeream nisi sit des vera Deumque
- Cypriaen De Rore, Benedictus Deus et pater Domini nostri
- Cypriaen De Rore, Angustiae mihi sunt undique si enim / Deus aeterne qui absconditorum es
- Cypriaen De Rore, Trubularer si nescirem misericordias tuas / Secundum multitudinem dolorum meorum
- Cypriaen De Rore, Hesperie cum leta suas inviserat urbes / Quis mihi te similem pinxit

Verder ook werk van Ludwig Daser, Johannes Lupi, Jean Conseil, Jacquet de Mantua, Philippe Verdelot, Jean Mouton, Josquin des Prez, Ludwig Senfl, Zarlino, Jean Richafort en een anonymus

MunBS 42 (W)
ca. 1550, nr 1 ca. 1530*
volledig / in kleur / 1 koorboek / 586 beelden
code: bsb00079126

Adriaen Willaert, Missa Mente tota supplicamus. (Bildnr. 329 – 456)
Verder ook werk van Thomas Crecquillon, Heinrich Finck, Mattheus Le Maistre en Ludwig Senfl (?)

MunBS 260 (W)
ca. 1550*
volledig / in kleur / 1 koorboek / 192 beelden
code: bsb00078983

Adriaen Willaert, Missa Benedicta es, fragmentarisch:
- Pleni sunt caeli voor S1 en Agnus Dei II voor T (Bildnr. 41)
- Pleni sunt caeli voor A en Agnus Dei II voor B (Bildnr. 42)

Verder ook werk van Antoine Barbe, Josquin des Prez, Mathieu Gascongne, Johannes Prioris, Jean Mouton, Antoine de Fevin, Conrad Rein, Benedictus Appenzeller, Alexander Agricola, Pierre de la Rue, Jacob Obrecht, Antoine Brummel, Maistre Jhan, Antonius Divitis, Antonio Gardano, Guillaume le Heurteur, Claudin de Sermisy, le Pelletier, Jean Lheritier en tal van anonymi.

Mus.ms. 266 (CDR)
ca. 1550-1570*
luittabulatuur
volledig / in kleur / 1 partiturenboek / 291 beelden
code: bsb00104649

van Cipriano De Rore:
- Alla dolce ombra
- Signor mio caro
- Carita di Signore

Mus.ms. B(1 (CDR)
1559*
Cipriano De Rore. Koorboek van Hans Müelich
volledig / in kleur / 323 beelden
nr. 323: portret van Cipriano de Rore

* 25 motetten van Cipriano, 1 motet van Cipriano (ook toegeschreven aan Paolo Animuccia)
code: bsb00103729
* onvolledig / zwart-wit / 50 beelden
code: bsb00037180
* onvolledig / kleuren / 27 beelden
code: bsb00089633

Zie ook op YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=WK_O7z4wGIk

Mus.ms. 9 (CDR)
ca. 1560*
Missae, 3 van Daser, 1 van Orlando Di Lasso en 1 van Cipriano De Rore:
Missa Vivat foelix Hercules
volledig / in kleur / 1 koorboek in kalligrafie / 524 beelden
code: bsb00078940

Mus.ms. 20 (CDR)
ca. 1560*
bevat 20 motetten, het grootste deel van Orlando Di Lasso
Cipriano De Rore, Expectans expectavi - ii. Et immisit in os
volledig / in kleur / 1 koorboek in kalligrafie / 416 beelden
code: bsb00079008

Mus.ms. B(2 (CDR)
1564*
Samuel Quichelberg: Cipriano de Rore. Motetten (Erläuterungsband zum Chorbuch)
volledig / zwart-wit / 1 boek / 193 beelden
code: bsb00035317

Mus.ms. 46 (CDR)
ca. 1565*
Missen
Cipriano De Rore. Missa ‘Praeter rerum seriem’ a 7
verder ook missen van Palestrina, Thomas Crecquillon, Jean Guyot de Châtelet en Johannes Richafort
volledig / in kleur / 1 koorboek in kalligrafie / 600 beelden
code: bsb00079127 

Mus.ms. 45 (CDR)
ca. 1565*
koorboek
Cipriano De Rore, Missa ‘a note negre’
Verder ook missen van Franciscus Portinaro, Ludovicus Daser, Giovanni Maria de Rossi en Jacobus Vaedt

* volledig / in kleur / 1 kalligrafisch handschrift / 555 beelden
code: bsb00079770
* onvolledig – fol. 165-218 / zwart-wit / 1 kalligrafisch handschrift / 109 beelden
code: bsb00074858

MunBS 19 (W)
ca. 1580*
volledig / in kleur / 1 koorboek / 356 beelden
code: bsb00079116
Adriaen Willaert, Benedicta es celorum regina et mundi / Per illud ave prolatum te tuum (versie 1 a 4) (Bildnr. 103 – 116)

Verder ook werk van Nicolas Gombert, Heinrich Isaac (?), Josquin des Prez, Ludwig Senfl en een anonymus

* We respecteren hierboven de datering van de Bayerische Staatsbibliothek.
_______________________________

 voor meer uitleg over deze handschriften, zie:
C.M.M.E. – sources: http://www.cmme.org/database/sources
tik ofwel op ‘composers’ ofwel op ‘compositions’

zie ook DIAMM:
http://www.diamm.ac.uk/jsp/SearchManager
tik op: ‘Ms Database’
tik dan op: ‘Search and browse a list of cities and sigla’
Voor de Bayerische Staatsbibliotheek: tik op: D-Munich

Dan zie je een vrij volledige lijst van de handschriften,
maar slechts zelden met een verwijzing naar een gedigitaliseerde afbeelding.
Meestal staat te lezen: “DIAMM does NOT yet have images of this manuscript.”

DIAMM heeft de laatste maanden de nieuwste digitalisaties van de BRB niet meer bijgehouden.

 

OUDE DRUKKEN MET WILLAERT (W) EN DE RORE (CDR)

1.
1519/3 (W)
Motetti de la Corona – libro quarto
Fossombrone, Ottaviano Petrucci
onvolledig / in kleur / enkel S en A / 61 beelden
code: bsb00077435 (= zoekterm waarmee je googelt)

2.
1528/9 (W)
Six Gaillardes et six Pavanes avec treze chansons musicales a quatre parties...
Parijs, Pierre Attaingnant
volledig / in kleur / 4 stemboeken / 235 beelden
code: bsb00082711

3.
1532/10 (W)
Primus liber cum quatuor vocibus. Motteti del fiore
Lyon, Jacques Moderne

* volledig / in kleur / 4 stemboeken / 273 beelden / bemerk de schrijfwijze: ‘Andreas’ Willaert
code: bsb00075641
* idem, maar met 257 beelden
code: bsb00075668

4.

1532/11 (W)
Secundus liber cum quatuor vocibus. Motteti del fiore
Lyon, Jacques Moderne
volledig / in kleur / 4 stemboeken / 161 beelden
code: bsb00075669

5.
1537/10 (W)
Il secondo libro de Madrigali di Verdelotto insieme con alcuni altri bellissimi Madrigali di Adriano et di Constantio Festa…
Venetië, Ottavio Scotto
* volledig / zwart-wit / 4 stemboeken / 130 beelden
code: bsb00054620
* volledig / in kleur / 4 stemboeken / 129 beelden
code: bsb00083125

6.
1538/8 (W)
Symphoniae iucundae atque adeo breves quatuor vocum...
Wittenberg, Georg Rhaw
volledig / in kleur / 4 stemboeken / 421 beelden
code: bsb00073124


7.
1538/20 (W)
Di Verdelot le dotte et eccellente compositioni de i madrigali a cinque voci…
Venetië, Antonio Gardano
volledig / in kleur /5 stemboeken / 207 beelden
code: bsb00073481

8.
1538/21 (W)
Dei Madrigali di Verdelotto et de altri eccellentissimi auttori a cinque voci, libro secondo
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 257 beelden
[Venetië, Ottaviano Scotto]
code: bsb00083124

9.
W1106 (1539) (W)**
Famosissimi Adriani Willaert … Musica quatuor vocum... quae vulgo motecta nuncupatur. Liber primus
[Venetië, Ottaviano Scotto]
* volledig / zwart-wit / 4 stemboeken / 166 beelden
code: bsb00039843
* volledig / in kleur / 4 stemboeken / 185 beelden
code: bsb00073118

10.
W1108 (1539) (W)**
Motetti di Adrian VVILLIART libro secundo a quattro voci…
[Venetië, Andrea Antico, Brandino en Ottaviano Scotto]
* volledig / zwart-wit / 4 stemboeken / 137 beelden
code: bsb00039844
* volledig / in kleur  / 4 stemboeken / 129 beelden
code: bsb00073119
 
11.
W1110 (1539) (W)**
Famosissimi Adriani Willaert… Musica quinque vocum (quae vulgo motecta nuncupantur)
[Venetië, Girolamo Scotto]
onvolledig / in kleur / 2 stemboeken: slechts A en T / 89 beelden
code: bsb00071874

12.
1539/7 (W)
Moteti de la Simia (Liber primus vocum quinque)
Ferrara, Johannes de Buglhat, Henrico de Campis, Antonio Hucher
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 161 beelden
code: bsb00084831

13.
1539/10 (W)
Tertius liber cum quatuor vocibus. Motteti del fiore.
Lyon, Jacques Moderne
volledig / in kleur / 4 stemboeken /225 beelden
code: bsb00075670


14.
1539/12 (W)
Primus liber cum quatuor vocibus fior de mottetti. Tratti dalli mottetti del fiore
Venetië, Antonio Gardano
onvolledig / in kleur / enkel alt en tenor /97 beelden
code: bsb00071872

15.
1539/19 (W)
Le Parangon des  chansons. Quart livre contenant XXXII chansons a deux et a troys parties
Lyon, Jacques Moderne
volledig / 1 stemboek / alle stemmen / 33 beelden
code: bsb00072020

16.
1540/7 (W)
Selectissimae necnon familiarissimae cantiones... von acht Stymmen an bis auf zwo…
Augsburg, Melchior Kriesstein
* volledig / zwart-wit en zeer onduidelijk / enkel de discantus / 164 beelden
code: bsb00028148
* onvolledig / in kleur / enkel de discantus / 173 beelden
code: bsb00081591

17.
1540/20 (W)
Di Verdelotto tutti li madrigali del primo, et secondo libro a quatro voci… aggiontovi anchora altri madrigali  novamente composti da messer Adriano et da altri eccellentissimi musici
Venetië, Girolamo Scotto
volledig / in kleur / 4 stemboeken / 225 beelden
code: bsb00074430

18.
G2984 (1541)(W)**
Nicolas Gombert. Motectorum quinque vocum… liber secundus
Venetië, Girolamo Scotto
onvolledig / in kleur / alleen alt en tenor / 81 beelden
code: bsb00071873

19.
1541/17 (W)
Le dotte et eccellent compositioni de i madrigali di verdelot a cinque voci
Venetië, Antonio Gardano
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 207 beelden
code: bsb00073481

20.
W1112 (1542/10) (W)**
Adriani Willaert … sex vocum que vulgo motecta dicuntur liber primus
Venetië, [Antonio Gardano]
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 375 beelden
code: bsb00074422


21.
1544/06 (CDR)
Cipriani musici eccelentissimi cum quibusdam aliis doctis authoribus motectorum … Liber primus quinque vocum
enkel de bas  / in kleur / 1 stemboek /49 beelden
code: bsb00077224

22.
1544/12 (W)
Le quatriesme livre des chansons a quatre parties au quell sont continues trente et quatre chanson nouvelles
Antwerpen, Tielman Susato
volledig / in kleur / 4 stemboeken / 129 beelden
code: bsb00078694

23.
1544/13 (W)
Le cincquiesme livre contenant trente & deux chansons à cincq et à sx parties...
Antwerpen, Tielman Susato
volledig / in kleur / 5 stemboeken, 5de en 6de stem samen / 169 beelden
code: bsb00078695

24.
W1107 (1545) (W)**
Adriani Willaert … musica quatuor vocum (motecta vulgo appellant)
L
iber primus (herdruk van W1106 (1539))
Venetië, Antonio Gardano
volledig / in kleur / 4 stemboeken / 193 beelden
code: bsb00073520

25.
W1109 (1545) (W)**
Adriani Willaert… musica quatuor vocum (motecta vulgo appellant) liber secundus
Venetië, Antonio Gardano
volledig / in kleur / 4 stemboeken / 161 beelden
code: bsb00071933

26.
W1115 (1545/20) (W)**
Canzone Villanesche alla napolitana di M. Adriano VVIGLIARET a Quatro voci… primo libro
Venetië, Antonio Gardano
volledig / in kleur / 4 stemboeken / 65 beelden
code: bsb00071912

27.
1545/14 (W)
Le sixiesme livre contenant trente et une chanson chansons nouvelles a cincq te a six parties...
Antwerpen, Tielman Susato
volledig / in kleur / 5 stemboeken, 5de en 6de stem samen / 161 beelden
code: bsb00078696


28.
1546/19 (W)
Madrigali di Verdelot et de altri autori a sei voci…
Venetië, Antonio Gardano
volledig / in kleur / 6 stemboeken / 193 beelden
code: bsb00074424

29.
1547/14 (CDR)
Cambio Perissone. Primo libro di madrigali a quatro voci di Perissone Cambio con alcuni di Cipriano Rore
Venetië, Antonio Gardano
volledig / in kleur / 4 stemboeken / 129 beelden
code: bsb00071910

30.
1548/07  (CDR)
Madrigali de la fama a quatro voci composti da l’infrascritti autori… Cypriano De Rore, Francesco De La Viola, Francesco Manara
Venetië, Antonio Gardano
volledig / in kleur / 4 stemboeken / 145 beelden
code: bsb00071900

31.
1548/08 (CDR)
Madrigali de la fama a quattro voce...
Venetië, Hiëronymus Scotto
volledig / in kleur / 4 stemboeken / 161 beelden
code: bsb00071899

32.
1548/10  (W-CDR)
Musica di Cipriano Rore sopra le stanze del Petrarcha in laude della Madonna, et altri madrigali a cinque voci… insieme quatro Madrigali nuovi a cinque di Messer Adriano
Libro terzo
Venetië, Antonio Gardano
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 241 beelden
code: bsb00074427

33.
1549/16 (W)
Diphona amoena et florida selectore Erasmo Rotenbuchero...
Neurenberg, Johann vom Berg en Ulrich Neuber
onvolledig / in kleur / 1 stemboek voor lage stem / 133 beelden
code: bsb00080431

34.
W1111 (1550) (W)**
Famossisimi Adriani Willaert… Musica quinque Vocum (quae Motecta nuncupantur)
Liber primus (herdruk van W1110 (1539))
Venetië, Girolamo Scotto
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 233 beelden
code: bsb00094095


35.
1550/14 (W-CDR)
Le Treziesme livre contenant vingt et deux chansons nouvelles a six et a huyt parties.
Antwerpen, Tielman Susato
volledig / in kleur / 5 stemboekjes / 161 beelden
code: bsb00078703

36.
1551/15  (W-CDR)
Di Cipriano De Rore il secondo libro de madrigali a cinque voci insieme alcuni di M. Adriano & altri autori…
Venetië, Antonio Gardano
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 201 beelden
code: bsb00074426

37.
R2481 (1552) (CDR)**
Di Cipriano Rore il primo de madrigali cromatici a cinque voci…
Venetië, Antonio Gardano
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 201 beelden
code: bsb00074425

38.
1554/5 (W)
Liber sextus cantionum sacrum vulgo moteta vocant, quinque et sex vocum
Leuven, Pierre Phalèse
volledig / in kleur / 5 stemboeken, 5de en 6de stem samen / 169 beelden
code: bsb00079566

39.
1554/10 (W)
Evangelia dominicorum et festorum dierum… quae in Ecclesia proponi solet, etc. tomus primus
Neurenberg, Johann vom Berg en Ulrich Neuber

Tomus primus. De Natiuitate. De Epiphanijs. De Resurrectione Iesu Christi
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 515 beelden
Nr. 15: Adriaen Willaert, Mirabile mysterium declaratur hodie a 4
code: bsb00074198

40.
1555/10 (CDR)
Evangelia dominicorum et festorum dierum…
Neurenberg, Johann vom Berg en Ulrich Neuber

Tomus secundus. De Ascensione Christi, De Missione Spiritus Sancti
volledig / in kleur / 5 stemboeken  /493 beelden
Nr. 23: Cipriano De Rore, Vado ad eum qui misit me a 5
code: bsb00074199

41.
1555/11 (W-CDR)
Evangelia dominicorum et festorum dierum…
Neurenberg, Johann vom Berg en Ulrich Neuber


Tomus tertius. De dedicatione Templi, de Coena Dominica
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 633 beelden
- Nr. 6: Cipriano De Rore, O altitudo divitiarum a 5
- Nr. 25: Adriaen Willaert, Homo quidam fecit a 4
code: bsb00074200

42.
1555/12 (W)
Evangelia dominicorum et festorum dierum…
Neurenberg, Johann vom Berg en Ulrich Neuber

Tomus quartus. De Baptisato Christo, de Transfiguratione Christi, de Passione Christi
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 387 beelden
- Nr. 11: Adriaen Willaert, In illo tempore stabant autem a 4
- Nr. 18:Adriaen Willaert, Salve crux sancta a 4
- Nr. 25: Adriaen Willaert, Locuti sunt adversum me a 5
code: bsb00074201

43.
1555/19 (CDR)
Le quatoirsiesme livre aquatre parties contenant dixhuyct chansons intaliennes, six chansons francoises & six motets… par Rolando di Lassus
Antwerpen, Tielman Susato
volledig / in kleur / 4 stemboeken / 203 beelden
code: bsb00077373

44.
1556/8 (W-CDR)
Quintus tomus Evangeliorum et piarum sententiarum: quinque vocum…
Neurenberg, Johann vom Berg en Ulrich Neuber
Tomus quintus. De poenitentia
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 605 beelden
- Nr. 3: Cipriano De Rore, Quanti mercenarii a 5
- Nr. 21: Cipriano De Rore, Tribularer si nescirem a 5
- Nr. 33: Adriaen Willaert, Peccavi super numerum a 5
code: bsb00074202

45.
1556/9 (W)
Sextus tomus Evangeliorum et piarum sententiarum: quatuor, sex et octo vocum…
Neurenberg, Johann vom Berg en Ulrich Neuber
Tomus sextus. De poenitentia
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 541 beelden
- Nr. 2: Adriaen Willaert, Pater peccavi a 4
- Nr. 19: Adriaen Willaert, Domine Jesu Christe memento a 4
- Nr. 34: Adriaen Willaert, Infelix ego omnium a 6
code: bsb00074203

46.
1556/27 (W) = V1235**
Tutti li madrigali del primo & del secondo libro a quattro voci...
Venetië, Antonio Gardano
volledig / alles in kleur / 4 stemboeken /193 beelden
code: bsb00071930

47.
1557/23  (W-CDR) = R2496 (1557)**
Di Cipriano De Rore il quarto libro di madregali a cinque voci con uno madregale a sei & uno a otto.
Venetië, Antonio Gardano
(herdrukt in 156315)
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 161 beelden
code: bsb00080893

48.
W1121 (1559/25) (W-CDR)**
Fantasie recercari contrapunti a tre voci di M. Adriano & de altri autori… con dui Regina celi, l’uno di M. Adriano & l’altro di M. Cipriano, sopra uno medesimo conta fermo
Libro Primo: Venetië, Antonio Gardano
(herdruk van W1120 (1551/16))
* volledig / negatief beeld = Kopierverbot / 230 beelden
code: bsb11161527
* volledig / in kleur / 3 stemboeken / 117 beelden
code: bsb00075013

49.
1559/26 (CDR)
Sixiesme livre de luth, contenant plusieurs chansons nouvellement mises en tabulature
Parijs, Adrian Le Roy
volledig / in kleur / 1 boek met luittabulaturen / 49 beelden
code: bsb00077417

50.
W1126 (1559) (W)**
Musica Nova di Adriano Willaert
* volledig / in kleur / 7 stemboeken / 715 beelden
code: bsb00071866
* onvolledig / in kleur / slechts 2 stemboeken (5 en 7) / 177 beelden
code: bsb00073059

51.
1560/21 (W-CDR) = R2492 (1560)**
Di Cipriano De Rore il terzo libro di madregali dove si contengono le Vergini et altri madrigali a cinque voci
Venetië, Antonio Gardano
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 241 beelden
code: bsb00071995

52.
1560/23 (CDR)
Di Alessandro Striggio… il primo libro de madregali a cinque
Venetië, Antonio Gardano
volledig / kleuren / 5 stemboeken / 201 beelden
code: bsb00080883

53.
W1128 (1561)[1] en [2] (W)**
Hadriani Willaert… moteta quatuor, quinque et sex vocum.
Leuven, Pierre Phalèse

* Liber primus
volledig / in kleur / 5 stemboeken voor 6 stemmen / 153 beelden
code: bsb00093443
* Liber secundus
volledig / in kleur / 5 stemboeken voor 6 stemmen / 223 beelden
code: bsb00093444

54.
1561/11 (W-CDR)
Madregali a tre voci…
Venetië, Antonio Gardano
volledig / in kleur / 3 stemboeken / 97 beelden
code: bsb00075020

55.
1561/16 (W)
Madrigali di Verdelot a sei insieme altri madregali de diversi eccellentissimi autori…
Venetië, Antonio Gardano
volledig / in kleur / zes stemboeken /201 beelden
code: bsb00073484

56.
R2485 (1563) (CDR)**
4 Mus.pr. 141
Di Cipriano De Rore Il primo libro di madrigali cromatici a cinque voci…
In Venetia appresso di Antonio Gardano
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 40 beelden
code: bsb00071993

57.
1563/04 (CDR)
Motetta D. Cipriani De Rore et aliorum auctorum quatuor vocibus paribus (C: vocum parium) de canenda, cum tribus lectionibus, pro mortuis Iosepho Zerlino auctore.
Venetië.  Hieronymus Scotto
* volledig / zwart-wit / verzamelband met andere uitgaven / 51 beelden van het deel met De Rore
code: bsb00028152
* volledig / kleuren / 4 stemboeken / 97 beelden van het deel met Willaert
code: bsb00084828

58.
1563/14 (W-CDR)
Di Cipriano De Rore il secondo libro di madrigali a cinque voci insieme alcuni di M. Adriano & altri autori
Venetië, Antonio Gardano (herdruk van 154417 en 155115)
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 201 beelden
code: bsb00071994

59.
1563/15 (W-CDR) = R2498 (1563)**
Di Cipriano De Rore il quarto libro di madrigali a cinque voci con uno madregale a sei & uno dialogo a otto
Venetië, Antonio Gardano (herdruk van 1557/23)
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 161 beelden
code: bsb00071996


60.
1566/02 (CDR)
Primo libro de diversi eccellentmi  auttori a quattro Voci, intitulato Il Desiderio…
per Giulio Bonagionta
Venetië, Girolamo Scotto
volledig  /in kleur / 4 stemboeken / 97 beelden
code: bsb00074124

61.
1566/21 (CDR)
Di Alessandro Striggio… il primo libro delli madrigali a sei voci
Venetië, Girolamo Scotto
volledig / in kleur / 6 stemboeken / 145 beelden
code: bsb00072075

62.
1566/27 (W-CDR)
Musica libro primo a tre voci di Adrian VVigliar, Cipriano Di Rore, Archadelt, Jhan Gero
Venetië, Girolamo Scotto
volledig / in kleur / 3 stemboeken / 85 beelden
code: bsb00071885

63.
1567/1
Suavissimae et iucundissimae harmoniae: octo, quinque et quatuor vocum, ex duabus vocibus…
Neurenberg, Gerlach
Uitsluitend canons, waaronder: Adriaen Willaert [Hadrianus Vuillart], Sana me Domine
volledig / in kleur / 2 stemboeken / 89 beelden
code: bsb00071841

64.

1568/19 (CDR)
Di Cipriano De Rore il quinto libro di madrigali a cinque voc …
Venetië, Angelo Gardano
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 161 beelden
code: bsb00071997

65.
R2515 (1569) (CDR)**
4 Mus.pr. 87
Il primo libro delle fiamme vaghi et dilettevoli madrigali dell’eccell. Musico Cipriano Rore a quattro et cinque voci
Venetië, Girolamo Scotto
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 155 beelden
code: bsb00071880

66.
R2508 (1569) (CDR)**
Di Cipriano De Rore il primo libro de madrigali a quatro voci…
Venetië, Angelo Gardano
volledig / in kleur / 4 stemboeken / 121 beelden
herdruk van R2500 (1550)
code: bsb00072033


67.
1569 (CDR)
Sacrarum Cantionum quatuor vocum (vulgo motetas vocant)… auctoribus Orlando Di Lassus, Cypriano De Rore. Liber primus
Leuven, Petrus Phalesius
onvolledig / in kleur / 3 stemboeken: superius, tenor, bassus / 97 beelden
code: bsb00081873

68.
1569 (CDR)
Sacrarum Cantionum quatuor vocum (vulgo motetas vocant)… auctoribus Orlando Di Lassus, Cypriano De Rore. Liber secundus
Leuven, Petrus Phalesius
onvolledig / kleuren / 3 stemboeken: superius, tenor, bassus / 97 beelden
code: bsb00081874

69.
1570 (CDR)
Premier Livre des chansons a quatre et cinq parties, composées par Orlando di Lassus, Cyprian de Rore…
Leuven, Pierre Phalèse
volledig / kleuren / 5 stemboeken / 175 beelden
code: bsb00071985

70.
1570 (CDR)
Second livre des chansons a quatre et cinq parties, composées par Orlando di Lassus, Cyprian de Rore & Philippe de Mons…
Leuven, Pierre Phalèse
volledig / kleuren / 5 stemboeken / 145 beelden
code: bsb00071986

71.
W1125 (1571) (W)**
I sacri e santi salmi che si cantano a vespro et compieta… compostii da’l eccellentiss: Musico Adriano Vvillaert à quatro voci
Venetië, de zonen van Antonio Gardano (herdruk van W1123 (1555))
volledig / in kleur / 4 stemboeken / 97 beelden
code: bsb00087006

72.
1571 (CDR)
Di Cipriano De Rore il secondo libro de madrigali a quatro voci…
Venetië, de zonen van Antonio Gardano
volledig / in kleur / 4 stemboeken / 97 beelden
code: bsb00072034

73.
1575/15 (CDR)
Di Cipriano et Annibale madrigali a quattro voci…
Venetië, de zonen van Antonio Gardano
volledig / in kleur / 4 stemboeken / 129 beelden
code: bsb00075420


74.
1576/05 (CDR)
Musica di XIII. Autori illustri a cinque voci...
Venetië, Angelo Gardano
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 161 beelden
code: bsb00073089

75.
1577/12 (CDR)
Zwey Bücher. Einer neüen kunstlichen Tabulatur auff Orgel un Instrument… zu sechs fünff und vier Stimmen…
Ed. Bernhart Schmid
volledig / in kleur / 1 notenboek met orgeltabulaturen / 205 beelden
code: bsb00083823

76.
1580/03 (CDR)
Theatrum musicum Orlandi de Lassus… quatuor quinque et plurium vocum… Liber primus
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 225 beelden
code: bsb00072001

77.
1580/04 (CDR)
Theatri musici selectissimas Orlandi de Lassus… quatuor quinque et plurium vocum… Liber secundus
volledig / in kleur / 5 stemboeken / 197 beelden
code: bsb00072002

78.
1583/02 (CDR)
Harmoniae miscellae cantionum sacrarum… cum quinque & sex vocibus concinnatae, pleraeque omnes novae...
Ed. Leonhard Lechner
Typis Gerlachianis, Neurenberg
volledig / in kleur / 6 stemboeken / 419 beelden
code: bsb00072003

79.
1583/15 (CDR)
Musica divina di XIX. Autori illustri, a IIII. V. VI. T VII. Voci, nuovamente raccolta da Pietro Phalesio
Antwerpen, Petrus Phalesius en Giovanni Bellero
volledig / in kleur / 6 stemboeken / 377 beelden
code: bsb00072031

80.
1583/23 (CDR)
Jacob Paix, Ein schön nutz unnd gebreülich Orgel Tabulaturbuch…
volledig / in kleur /1 tabulatuurboek /353 beelden
code: bsb00083825

81.
1588/16 (CDR)
Musica divina di XIX. Autori illustri, a IIII. V. VI. Et VII. Voci, nuovamente raccolta da Pietro Phalesio
Antwerpen, Petrus Phalesius en Giovanni Bellero
volledig / in kleur / 6 stemboeken / 425 beelden


herdruk van 1583/15
code: bsb00074752

82.
1588/21 (CDR)
Gemma musicalis: selectissimas varii stili cantiones (vulgo Italis madrigali et napolitane dicuntur) quatuor, quinque, sex et plurium vocum continens... Liber primus
Ed. Friedrich Lindner
onvolledig / kleuren / enkel tenor /133 beelden
code via google: bsb00086029

83.
1589/17 (CDR?)
Jacob Paix, Thesaurus motetarum. Newerleβner zwey und zweintzig herrlicher Moteten… der aller berhümbsten Componisten…
Straatsburg
volledig / 1 stemboek / luit- of orgeltabulaturen / 121 beelden
code: bsb00031714

84.
1607/29 (CDR)
Tabulatur Buch
Ed. Bernhard Schmid
Straatsburg
volledig / in kleur /1 tabulatuurboek / 239 beelden
code: bsb00083379

** Sommige boeken hebben twee RISM-nummers:
een jaartal en een tweede nummer, dat begint met een hoofdletter

‘G’: in dit boek zijn alleen werken van Gombert opgenomen
‘R’: in dit boek zijn alleen werken van De Rore opgenomen.
‘V’: in dit boek zijn alleen werken van Verdelot opgenomen
‘W’: in dit boek zijn alleen werken van Willaert opgenomen.

 

12de jg nr 2 - 2 maart 2016

FÜR AUGE UND OHR

Die Chorbücher der Bayerischen Staatsbibliothek
Internationale Tagung ∙ München 17.–19. 03. 2016

Dit musicologisch congres wordt geleid door Prof. Christian Leitmeir van de universiteit van Oxford, met lezingen o.m. door de professoren Jessie Ann Owens, Katelijne Schiltz, Stephen Rice, Iain Fenlon en Christian Leitmeir.
Jessie Ann Owens (Universiteit van California Davis) zal spreken over: Mus.ms. B as a Portrait of the Composer
Katelijne Schiltz (Universiteit Regensburg) zal spreken over Weltliche Musik im Chorbuchformat: Die Fioretti musicali von Bernardino Borlasca (Mus.ms. 3232k)
Op vrijdag 18 maart 2016 te 20.00u in de Allerheiligen-Hofkirche zingt The Brabant Ensemble een concert o.l.v. Stephen Rice met werken van Cipriano De Rore, Roland De Lassus, Antoine de Févin, Jacob Obrecht, Pierre Moulu, Josquin des Prez / Arnold von Bruck, Ludwig Senfl, Ludwig Daser, Jacobus Clemens non Papa en Noël Bauldeweyn.

Op Palmzondag 20 maart 2016 te 10.30u in de Theatinerkirche wordt de mis opgeluisterd door de Vokalkapelle van de Theatinerkirche met werk uit de koorboeken van de Bayerische Hofkapelle: als ordinarium Missa in die tribulationis van Antoine de Févin en als proprium polyfone stukken van Heinrich Isaac, Roland De Lassus en Johannes a Fossa.

Meer info: https://www.chorbuch2016.de/start/.

Over haar lezing de tweede dag van het congres te 12.00u schrijft Katelijne Schiltz:
De in handschrift overgeleverde Fioretti musicali (München, Bayerische Staatsbibliothek, Mus.ms. 3232k) is een bundel profane muziek voor drie stemmen, die de Italiaanse componist Bernardino Borlasca in het jaar 1630 aan de stadsraad van Regensburg opdroeg. Een tweede exemplaar, gedateerd 1630 (Staatsbibliothek zu Berlin, Preußischer Kulturbesitz, Mus.ms. 2260) heeft een dedicatie aan de stadsraad van Frankfurt en vertoont enkele inhoudelijke verschillen. Beide bronnen zijn intussen gedigitaliseerd. Het handschrift is in koorboekformaat genoteerd: Canto I en Basso links, Canto II en de respectievelijke tekst rechts. Bijzonder interessant is de gedetailleerde instructie, die Borlasca – als “Maestro delle Musiche die Camera et de Concerti” aan het hof van München – aan de uitvoerders richt en aanwijzingen voor het gebruik van vocale versieringen bevat.

Het congres van München staat ook in het teken van de volgehouden inspanning van de Bayerische Staatsbibliothek om hun bestand te digitaliseren. Nu reeds zijn veel composities van Willaert, zowel handschriften als oude drukken, online te bekijken. Van prof. Schiltz vernemen we dat tijdens de congresdagen geen van de sprekers naar Willaert zal verwijzen. In onze website kan men dan toch de volledige lijst van Willaert’s gedigitaliseerde werken vinden.
Tik hier: www.adriaenwillaert.be en daarna “online”

Prof. Katelijne Schiltz is “Prodekanin der Fakultät für Philosophie, Kunst-, Geschichts- und Gesellschaftswissenschaften” aan de Universiteit van Regensburg.
Ze is ook stichtend lid van de Adriaen Willaert Foundation/Stichting vzw te Roeselare.
We maken van de gelegenheid gebruik om hieronder ook nog enkele recente wetenschappelijke publicaties van haar te vermelden.

1. A-R Editions. 2015.
Gioseffo Zarlino.
Motets from the 1560s. Seventeen Motets from Modulationes sex vocum and Motetta D. Cipriani de Rore et aliorum auctorum.

Edited by Cristle Collins Judd, Katelijne Schiltz
http://www.areditions.com/zarlino-motets-from-the-1560s.html

This volume presents seventeen motets by Gioseffo Zarlino (1517–90) published in 1563 and 1566. Together with two earlier volumes in this series (R145 and R149), it completes a modern critical edition of Zarlino’s motets.

Four of the motets in this edition were originally published in the anthology Motetta D. Cipriani de Rore et aliorum auctorum (Venice: Scotto, 1563). They are all four-voice settings a voci pari (for equal voices), with three—based on texts from the Office of the Dead—grouped together as “lectiones pro mortuis.”

The other thirteen motets comprised Zarlino’s second book of motets, the Modulationes sex vocum (Venice: Rampazetto, 1566). They are for six or (in one case) seven voices and set a range of liturgical and biblical texts. With a single exception, they all include canons and explore a wide range of compositional techniques for canonic writing, thus highlighting the close connection between this collection and the contrapuntal exposition in Zarlino’s theoretical treatise Le istitutioni harmoniche (1558, 1573).

The modern assessment of Zarlino’s legacy has rested primarily on his reputation as a theorist; but with his musical works now fully accessible, his compositions may stand alongside his better-known theoretical writings, allowing a fuller evaluation of his work as a composer and the way in which his compositional and theoretical enterprises were intimately intertwined.

2. Verschlüsselung als Form symbolischer Kommunikation in der polyphonen Messe.
Sonderdruck aus Andrea Ammendola / Daniel Glowotz /Jürgen Heidrich (Hg.)
Polyphone Messen im 15. und16. Jahrhundert
Funktion, Kontext, Symbol
Mit 30 Abbildungen und einer Audio-CD
https://www.academia.edu/1088569/Verschlüsselung_als_Form_symbolischer_Kommunikation_in_der_polyphonen_Messe
Was bedeutet es, wenn ein Komponist seine Musik den Sängern in verschlüsselter Form anbietet? Und was bedeutet es, wenn dies in einer polyphonen Messe geschieht, wie zum Beispiel im ersten Agnus Dei aus Josquin Desprez’ Missa Malheur me bat, wo der Tenor anhand eines Grundsatzes des römischen Rechts – „De minimis non curat praetor“ (,der Prätor kümmert sich nicht um Kleinigkeiten‘) – dazu aufgefordert wird, in der notierten Melodie alle kleineren Notenwerte ab der Minima wegzulassen, und so zu einer sprunghaften Lektüre des Geschriebenen gezwungen wird.

3. Through the Looking-Glass: Pietro Cerone’s Enigma del espejo.
Uno gentile et subtile ingenio.

Studies in Renaissance Music in Honour of Bonnie J. Blackburn.
https://www.academia.edu/242629/Through_the_Looking-Glass_Pietro_Cerone_s_Enigma_del_espejo
The final book of Pietro Cerone’s monumental treatise El Melopeo y maestro (Naples,
1613) is devoted to ‘enigmas musicales’. As the theorist indicates, bk. XXII—
consisting of 45 extraordinary riddles by Franco-Flemish, Italian (among them Cerone
himself) and Spanish composers—is characterized by an increasing degree of complexity.
It is my intention to publish a critical edition of Cerone’s ‘enigmas musicales’.

CONCERTEN, FESTIVALS, LITURGIE, VOORDRACHTEN en CURSUSSEN

Di 1 maart 2016 te 20.00u, CC De Brouwerij De Keyser, Ronse
Tweede deel van de davidsfondscursus: Johannespassie van De Rore tot Bach door Paul Carteus.
www.davidsfonds.be

Zat. 19 maart 2016 te 19.15u. Zaal OCAR, Rumbeke-Roeselare.
Vertelavond met als onderwerp “Italia”, met o.m. Arnold Loose over Adriaen Willaert
www.vtbkultuur.be

YOUTUBE


De Johannespassie van Cipriano De Rore, ook toegeschreven aan Adriaen Willaert, uitgevoerd door het Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel.
https://www.youtube.com/watch?v=1KaX0In_4_A
cd Deutsche Harmonia Mundi

MON PETIT CUEUR N’EST PAS A MOY

Mon petit cueur n’est pas a moy.
Il est a vous, ma doulce amye.
Mais d’une chose je vous prie.
La vostre amour gardez la moy.
Op deze simpele liefdestekst heeft Adriaen Willaert een dubbel-canon gecomponeerd, waarvan twee versies zijn overgeleverd.

De eerste versie (anonymus) staat in de bundel van Andrea Antico. Motetti novi & chanzoni franciose a quatro sopra doi nr 33. 1520
en is overgenomen door Pierre Attaingnant. Chansons et motetz en Canon à quatre parties. 1528.
Zie:
http://ricercar.cesr.univ-tours.fr/3-programmes/basechanson/03231-3.asp?numfiche=5801

De tweede versie (Willaert) staat in het handschrift CambraiBM 125-8, Zangboek Zeghere van Male, maar ook in dezelfde bundels van Andrea Antico en Pierre Attaingnant.
Zie:
http://ricercar.cesr.univ-tours.fr/3-programmes/basechanson/03231-3.asp?numfiche=5802



het handschrift uit Cambrai

Een online kopie van Antico vind je bij IMSLP:
http://imslp.org/wiki/Motetti_novi_e_chanzoni_franciose_a_quatro_sopra_doi_(Antico,_Andrea)
De twee canons hebben bij Antico als bijschrift de woorden van Virgilius (Derde ecloge): “Alterius dicetis amant alterna camene” en bij Attaingnant “canon in diatessaron”. “Alterna camene” zou kunnen wijzen op het feit dat er twee mogelijkheden zijn om de canon uit te werken.
Bernard Thomas heeft een moderne uitgave gemaakt van de tweede versie in Four double canons for 4 voices or instruments (ATTB). Antico Edition. Londen, met twee resoluties: met de canonstem een kwart hoger en een kwart lager.
De Universiteit van Montréal heeft de verzameling van Attaingnant, waarin nog meer canons van Willaert staan, uitgegeven in moderne partituur,:
http://lmhs.oicrm.org/ressources/chansons-motetz/editions-modernes/chansons-et-motetz-de-pierre-attaingnant/

De canons van Willaert:
nr. 2. Petite camusette (1) ) - Adrian
nr. 11. Petite camusette (2) – anonymus
nr. 12. Irons no’ tousjours coucher – Adrien
nr 17. Jayme bien mon amy - anonymus
nr 20. Mon petit cueur -anonymus
nr 21. Mon petit cueur – Adrien
nr 24. Jayme bien mon amy – Adrien
nr 29. Sancta et immaculata – Adrien
ii. Cum jocunditate
nr 32. Inter natos mulierum – Adrien
nr 33. Domine quis habitabit – anonymus
ii. Nec fecit proximo suo
iii. Qui jurat primo suo
nr 39. Christi virgo dilectissima – Adrien
ii. Quoniam peccatorum

-verder nog canons van Josquin des Prez, Johannes Mouton, Pierre de la Rue, Ninot le Petit, Vassoris, (Giaches?) Brumel, Antonius Divitis en Johannes Prioris.

Immanuel Ott (Methoden der Kanonkomposition bei Josquin des Prez. Hildesheim. 2014,
p. 198) wijst op parallelle kwinten in de maten 9-10 van de tweede versie van Willaert’s Mon petit cueur. (Zie de uitwerking door Montréal): Überraschend ist allerdings, dass sich auch offene Quintparallelen vergleichsweise häufig in Doppelkanons von namhaften Komponisten finden lassen.

DIAPASON D’OR

Volgens Wikipedia is Diapason d’or de belangrijkste onderscheiding in het Franse cultuurgebied voor (klassieke) muziekopnamen. Het is een maandelijkse prijs, uitgereikt door het gezaghebbende tijdschrift Diapason.
De kenners van Diapason laten maandelijks zo'n 200 cd's en/of dvd's de revue passeren. De meest opmerkelijke of kwalitatief hoogstaande wordt dan onderscheiden met een Diapason d'or. Het gaat daarbij niet steeds om commerciële successen. Integendeel, men probeert kwaliteitseisen te laten primeren. Zo bijvoorbeeld als de opname uitmunt in vertolking, keuze van oorspronkelijke instrumenten, of als er musicologisch onderzoek aan vooraf is gegaan. Ook de verzorgde klanktechnische realisatie van de cd speelt een rol.

De laatste jaren worden meer en meer ook uitvoeringen van Nederlandse renaissance-muziek bekroond.
Hieronder dan ter illustratie een twintigtal titels:

02/2016
Heinrich Isaac. Missa misericordias Domini. Motetten
Cantica Symphonia o.l.v. Giuseppe Maletto
GLOSSA PLATINUM GCD P31908

01/2016
Roland De Lassus. Biographie musicale,
vol. V. Lassus l’Europeen
Vox Luminis o.l.v. Lionel Meunier
MUSIQUE EN WALLONIE COLLECTION INÉDITS

10/2015
Cipriano De Rore. Missa praeter rerum seriem
Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel
HARMONIA MUNDI

07/2015
La selection Diapason
Alexander Agricola, Nicolas Gombert.
Musique à la cour du roi Janus à Nicosie (1374-1432)
Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel
SONY CLASSICAL – Vivarte - 3 CD

06/2015
Jan Pieterszoon Sweelinck. Complete Keyboard Works
Léon Berben, organ & harpsichord
AEOLUS AE11021

07/2014
Lassus. Lagrime di San Pietro
Ensemble Vocal Européen o.l.v. Philippe Herreweghe
HARMONIA MUNDI Musique d’abord

02/2013
Jean Mouton. Missa Dictes moy toutes voz pensées.
Werken van Jean Mouton en 1 werk van Loyset Compère
The Tallis Scholars o.l.v. Peter Phillips
GIMELL

01/2013 – heruitgave
Adriaen Willaert. Chansons. Madrigali, villanelle
Romanesque met Philippe Malfeyt en Katelijne Van Laethem
RICERCAR

12/2012 en CHOC CLASSICA
Adriaen Willaert. Vespro della Beata Vergine.
Capilla Flamenca o.l.v. Dirk Snellings en Joris Verdin, orgel
RICERCAR

07/2012
Jacob Clement (Clemens non Papa)
Chansons, motets et messes
Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel
DEUTSCHE HARMONIA MUNDI

06/2012
Jan Pieterszoon Sweelinck.
Het Sweelinck Monument.
Deel II.
The Complete Psalms. (12 CD + 6 boekjes)
Gesualdo Consort Amsterdam o.l.v. Harry van der Kamp
GLOSSA

04/2012 - découverte
Pierre de la Rue. Portrait musical
Messes, motets, chansons, Magnificat
Capilla Flamenca o.l.v. Dirk Snellings
MUSIQUE EN WALLONIE. COLLECTION PORTRAITS

02/2012
Josquin Des Prés. Missa de beata Virgine en Missa Ave Maris Stella.
The Tallis Scholars o.l.v. Peter Phillips
GIMELL

2012 en Gramophon Award Nomination
en Jahrespreis der deutschen Schallplattenkritik
Johannes Ciconia. Opera Omnia (2 CD)
La Morra o.l.v. Michal Gondko
Diabolus in Musica o.l.v. Antoine Guerber
RICERCAR

12/2011
La polyphonie flamande
8 cd’s
Capilla Flamenca, Cappella Pratensis, Continens Paradisi, Diabolus in Musica, Ensemble Discantus, Ensemble Musica Nova, Ensemble Organum, Oltremontano, Piffaro, Psallentes, Romanesque, Vox Luminis.
Werken van Étienne de Liège, Johannes Ciconia, Nicolas Grenon, Johannes Franchois, Arnold de Lantins, Guillaume Dufay, Johannes Brassart, Gilles Binchois, Martin Le Franc, Johannes Ockeghem, Josquin des Prez, Loyset Compère, Antoine Brumel, Pierre de la Rue, Mathaeus Pipelare, Jacob Obrecht, Johannes Prioris, Matthias Werrecore, anonymi en gregoriaans.
RICERCAR

02/2011
The Tallis Scholars
Sacred Music in the renaissance – volume 1
Werken van Allegri, William Byrd, Victoria, Tallis, Josquin des Prez, Jacob Clemens non Papa, Sheppard, Thomas Crecquillon, Cornysh en Palestrina,
Gimell GIMBX 301

2010
Vivat Leo! Music for a Medici Pope
Cappella Pratensis o.l.v. Joshua Rifkin
Werken van Andreas de Silva, Adriaen Willaert, Johannes de la Fage, Jean Mouton, Josquin des Prez en Costanzo Festa.
CHALLENGE CLASSICS

07/2009
Venetian Music for double Choir
Currende en Concerto Palatino o.l.v. Erik Van Nevel
Werken van Adriaen Willaert en Giovanni Gabrieli
ACCENT

2009
Laudes
Doulce mémoire o.l.v. Denis Raisin Dadre
Werken van Roland De Lassus, Maistre Jhan, Adriaen Willaert (Pianget’egri mortali en Con doglie e con pietà)
ook Giovanni Animuccia en anonymi.
ZIG-ZAG TERRITOIRES

10/2008
Roland De Lassus.
Cantiones sacrae sex vocum (1594).
Collegium Vocale Gent. Philippe Herreweghe
HARMONIA MUNDI

10/2004
Canticum Canticorum.
Capilla Flamenca o.l.v. Dirk Snellings
Werken van Johannes Prioris, Gaspar van Weerbeke, Alexander Agricola, Heinrich Isaac, John Dunstable, John Pyamour, Luis de Narváez, Hans Judenkünig, Vincenzo Capirola, Francesco Canova Da Milano, Jachet de Mantoue en gregoriaans
EUFODA 1359

2000
Carlos V. Mille Regretz, La Canción del Emperador
Jordi Savall, Hespèrion XXI, La Capella Reial de Catalunya
bevat werken van Heinrich Isaac, Juan del Encina, Josquin des Prez, Clément Janequin, Thoinot Arbeau, Antonio de Cabezón , Adriaen Willaert (Vecchie letrose), Alfonso X (el Sabio), Cristóbal de Morales, Girolamo Parabosco, Matheo Flechae en Luys de Narváez.
info:
www.cdmail.fr/diapason.asp?datediapason=02/2012

ANCOR CHE COL PARTIRE


Lees in de website van de De Rorewerkgroep uit Ronse http://www.cypriaanderore.be/ hoe dit madrigaal van Cipriaen de Rore door de eeuwen heen een echte “bestseller” is geworden, met tientallen drukken in de XVIde en XVIIde eeuw, een overvloed aan bewerkingen en meer dan 260 cd-versies.
Is dit madrigaal dan zo waardevol?
Het dankt ongetwijfeld zijn succes aan het feit dat het gebouwd is met korte zangerige zinnen, die in een speelse polyfonie over de vier stemmen gespreid met een zekere stuwing aan elkaar zijn gekoppeld. Meestal draaien die zinnen rond een halve toon, wat ze gevoelvol maakt. In het begin zijn de stemmen twee per twee aan de beurt, de twee hoge tegenover de twee lage, tamelijk parallel, maar ze evolueren naar een grotere onafhankelijkheid en duidelijk contrast. Het ritmisch motiefje op “mille, mille” springt van de ene stem naar de andere, wat de polyfonie doet groeien naar een hoogtepunt om uit te deinen op “ritorno miei”.
De tekst is heel typisch voor die tijd: goochelend met het woordje “mille, mille” doet het verlangen naar een grote voldoening: de vreugde bij de terugkeer na de afwezigheid doet me verlangen om steeds maar weg te gaan én terug te keren. E cosi mille e mille volte il giorno partir da voi vorrei: Tanto son dolci gli ritorni miei.
Vergelijk Il bianco e dolce cigno van Jacob Arcadelt uit diezelfde periode. Dezelfde gedachte: De dood vervult me met vreugde en verlangen en daarom zou ik iedere dag wel duizend keren willen sterven. Morte, che nel morire m'empie di gioa tutto e di desire. Se nel morir altro dolor non sento di mille mort'il di sarei contento. In beide gezangen wordt het woordje “mille, mille” als gepreveld tussen gevoelige lippen.
Denken we ook aan het evenzeer populaire chanson van Josquin des Prez, vele jaren vroeger gecomponeerd, die hetzelfde woordje uitwerkte in zijn “Mille regretz”: Mille regretz de vous abandonner… “
Het gedicht roept in ieder van die liederen gevoelens op die voor ons te kunstmatig zijn, maar toch door de ietwat klagende melodie kunnen ontroeren.
Lees een meer musicologische ontleding van Anchor che col partire in de De Rore-website met commentaren door Jeremy Grimshaw (www.allmusic.com ), Jessie Ann Owens (The New Grove) en Alfred Einstein (The Italian Madrigal).


Anchor che col partire. Cipriano De Rore


Anchor che col partire
Io mio senta morire,
Partir vorrei ognior, ogni momento:
Tant' è il piacer ch’io sento
De la vita ch’acquisto nel ritorno.
E cosi mille e mille volte il giorno
Partir da voi vorrei:
Tanto son dolci gli ritorni miei.

Hoewel ik bij het weggaan
mij voel sterven,
zou ik elk uur, elk moment willen vertrekken:
zo groot is de vreugde die ik voel
van het leven dat ik krijg bij mijn terugkomst?
En daarom zou ik duizend en duizend maal per dag bij u willen weggaan:
zo zoet zijn de momenten van mijn terugkeer.

vertaling: Lineke Van Swigchem


Il bianco e dolce cigno . Jacob Arcadelt


Il bianco e dolce cigno cantando more,
Ed io, piangendo,
Giung'al fin del viver mio.
Stran'e diversa sorte!
Ch'ei more sconsolato
Ed io moro beato.
Morte, che nel morire m'empie
Di gioa tutto e di desire.
Se nel morir altro dolor non sento
Di mille mort'il di sarei contento.

De witte, lieflijke zwaan sterft zingend,
en ik ben wenend
aan het eind van mijn leven gekomen.
Vreemd en ongelijk lot:
Hij sterft ongetroost
en ik sterf in gelukzaligheid
een dood, die me bij het sterven vervult
van vreugde en verlangen.
Als ik bij het sterven geen andere smart voel,
dan zou ik wel duizend keer per dag willen sterven.

vertaling: Marten van Eijk

vergelijk:
De Rore:
Ik zou duizend en duizend maal per dag bij u willen weggaan:
Zo zoet zijn de momenten van mijn terugkeer.
Arcadelt:
Ik sterf in gelukzaligheid…
zo zou ik wel duizend keer per dag willen sterven
Bemerk in beide versies, de vele herhalingen op “mille, mille”
Bij een vluchtig overlopen in internet van de websites van de openbare bibliotheken blijkt dat bijna overal in Vlaanderen en Nederland verschillende cd’s met muziek van Cipriano De Rore aanwezig zijn! Van Ancor che col partire meestal zelfs verschillende versies.

Lees tenslotte de grote waardering van Catherine Moore in “American Record Guide” (Jan/Feb 2016): 52-56 vooreerst voor het madrigaal zelf maar verder ook voor de cd met dezelfde titel, waarin zeven versies zijn opgenomen. (Critic’s Choice 2015).

RORE: Ancor Che Col Partire
Cappella Mediterránea, Namur Chamber Choir, Doulce Memoire, Clematis, L'Acheron, Vox Luminis-Ricercar 355-67 minutes
To celebrate two anniversaries in 2015 the founder of the Ricercar label, Jerome Lejeune, gives us all a lovely gift by producing this excellent program. He called on artists who have been integral to the label's success-six ensembles and one soloist (organist Bernard Fouccroulle) as well as several top soloists (such as cornettist Jean Tubery and lutenist Miguel Henry)-to make new recordings to honor both Ricercar's 35th anniversary and the 400th and 350th anniversaries of Cipriano De Rore's birth and death.
Seven versions of Cipriano De Rore’s most famous madrigal ‘Ancor che col partire’ anchor the program. Six are instrumental, including one composed by Cabezón and played here with sad melancholy by Doulce memoire on four early bassoons. Another, composed by Bovicelli, is subtle, evocative, and as meaning-full as any sung version could be, exquisitely played on violin, harp, theorbo, and organ.
In an instrumental version by Bassano of the madrigal To Canterei D'Amore' Jean Tubery's superb cornetto playing is matched by three viols, lute, and organ from the Clematis ensemble. There are two versions of 'Non E Ch'Il Duol Me Scemi', one a very fine vocal interpretation of Rore by Cappella Mediterránea, the other composed by Phalese for solo lute, beautifully played by Miguel Henry. For their version of the secular motet 'Calami Sonum Ferentes' (originally composed for four bass voices), the Acheron ensemble chooses three bass viols and violone. Because the recording engineer (Mr Lejeune) is able to capture the soft power of large long strings set in motion in the instruments' lowest registers, the result is visceral and profoundly moving.
Rore's influence is impossible to over-estimate: "(his] madrigals were adapted, ornamented, and set as diminutions in almost every collection of instrumental music published in Italy, France, Spain, Germany, and the Netherlands for more than 50 years", writes Jerome Lejeune in the booklet essay. To end his essay, Lejeune thanks his artistic partners across the 35 years of Ricercar: "They, after the composers, are the true creators of these recordings; without their talent, their imagination and their passion, this music could neither delight our ears nor feed our soul."
Notes, texts, translations. Even given the composer's historical influence, there are not many recordings devoted just to Rore (only one of his secular music is in the ARG index, and four in total). That scarcity only makes this very fine disc all the more welcome. For Rore's masses and motets, two very fine recordings are by Paul Van Nevel's Huelgas Ensemble (HM 901760, M/J 2003, including a vocal version of the four-bass 'Calami' motet) and the Brabant Ensemble (Hyperion 67913, N/D 2013).
C MOORE

Voor de partituur, tik bij CPDL
http://www2.cpdl.org/wiki/index.php/Ancor_che_col_partire_(Cipriano_de_Rore)
of bij IMSLP
http://imslp.nl/imglnks/usimg/b/b1/IMSLP151751-WIMA.b8e0-rore-anc-tr.pdf
YouTube: versie van de Cappella Mediterranea (vier zangers met luit en strijkers)
https://www.youtube.com/watch?v=1HFLM--cmQA
Of YouTube: versie sopraansolo Roberta Invernissi met strijkers
https://www.youtube.com/watch?v=soM9ho9r-As

----------------------------------------------------------------------------------------------------

12de jg nr 1 - 31 jan. 2016

Il divino Cipriano
Symposium in Davis (USA) op 13 – 14 januari 2016 gewijd aan de Vlaamse renaissancepolyfonist Cipriano De Rore (1515/16 – 1565)
Verslag door de aanwezige Vlamingen:
Herman Kerkhove, Claudine Schrije en Wim Daeleman,
leden van de De Rorewerkgroep uit Ronse. 
Wim Daeleman was gevraagd te spreken over de werkgroep en de De Rorewebsite.

Het symposium was buitengewoon. Nu mogen we nog fierder zijn op Cypriaan.  Prof. David Crook, Orlandus Lassusonderzoeker  – hij verleende  verleden jaar zijn medewerking  aan het Cultureel jaar 2015 in Bergen en was in België tijdens de maand juli –  is even volmondig over Cypriaan als over Orlandus. Hij heeft een lezing gegeven over het Magnificat van Orlandus in vergelijking met het Magnificat van Cypriaan: No Sacre - No profano.
Onze Wim zijn uiteenzetting van zijn website heeft een groot succes gehad bij alle aanwezige profs en op het laatste van zijn uiteenzetting heeft hij de Adriaen Willaert Foundation een geweldige promotie gegeven en zijn samenwerking met de werkgroep Cypriaan de Rore in de bloemetjes gezet.

Jessie haar enthousiasme is in ieder geval zeer aanstekelijk geweest. Ook haar gastvrijheid en haar rondleiding in de Universiteit van Davis.
Ze heeft gans het symposium op haar eentje georganiseerd en had hele goede medewerkers voor de praktische uitwerking.

 

We hebben een concert bijgewoond van het Orlandus Consort (uit Engeland) op 13/1. Ik weet niet of het te maken had met het cijfer 13 maar deze groep heeft Cypriaan De Rore niet tot zijn volle glorie gebracht! Zij waren beter de dag nadien bij de live-begeleiding van de zwart-wit film uit 1928 over het proces van Jeanne d'Arc. De muziek uit de 12de-13de eeuw ligt hen beter!

Over Giaches De Wert (die Cipriano toch een paar keer heeft ontmoet) werd er niet gesproken, maar eerder over de Vlaamse polyfonisten in het algemeen. 

Claudine en Herman

De ongrijpbare essentie

Een kort verslag van het symposium “Il divino Cipriano”
(13-14 januari 2016) in UC Davis, CA (US),

 

We kunnen de muziek van grote componisten tot in de kleinste details analyseren, maar dat brengt ons daarom nog niet tot wat er zich echt in hun meesterwerken afspeelt. Hun grootsheid ontsnapt ten slotte aan elke analyse en de essentie ervan blijft ongrijpbaar.
Vragen van de musicologie zijn niet van die aard dat ze de kern kunnen bereiken die de grootsheid van deze of gene muziek bepaalt.  Dat kunnen ze ook niet.  En dat moeten ze ook niet. Musicologen onderzoeken datgene wat binnen het bereik van wetenschappelijke duiding kan onderzocht worden: het tijdskader, verbanden met tijdgenoten, muziek-technische eigenheden van een componist, zijn hanteren van de in zijn tijd gebruikelijke technieken, zijn omgaan met de teksten waarop hij zijn muziek zet. En nog veel meer.
Toch kan men ook nu en dan, bij het volgen van een lezing waarbij een muziekstuk tot in de details wordt geanalyseerd, niet anders dan ervaren dat de persoon die deze muziek schreef, uitzonderlijk begaafd moet zijn geweest, hoe hij m.a.w. elke noot zijn volle betekenis gaf in de context van de andere noten die deze omringen.

Beide gedachten  – toch elkaars tegengestelden –  kwamen bij me op tijdens bovengenoemd Symposium ‘Il Divino Cipriano’. De uitgenodigde sprekers onderzochten meerdere aspecten van de muziek van De Rore.  Op vele vragen die zij zich stelden, hadden ze dikwijls zelf geen antwoord (cf. Chr. Reynolds ).  Anderen voerden ons mee in hun microscopische reis tussen de muzieknoten van een stuk van De Rore en deden ons de schoonheid van De Rores muziek van zeer nabij aanvoelen (cf. A. Planchart ). Alle sprekers deden De Rore volop eer aan.  Zodanig zelfs dat we allen op het einde van het tweedaags symposium ervan overtuigd waren dat De Rore een van de waarlijk groten is. Maar tegelijkertijd blijven hij en zijn muziek nog steeds een mysterie. De essentie van zijn muziek is, hoe intens bestudeerd ook, in al haar schoonheid nog steeds ongrijpbaar.

Om dit symposium bij te wonen reisde ondergetekende, samen met Herman en Claudine Kerkhove-Schrije uit Ronse in januari 2016 tot in het verre Davis, een universiteitsstad niet ver van San Francisco aan de westkust van de Verenigde Staten. De bezielster van dit symposium, Jessie Ann Owens, is er professor musicologie en een belangrijke musicologe die reeds jaren De Rores muziek onderzoekt en intens liefheeft.

Het deed ons tevens heel veel plezier dat mijn lezing over de De Rore Website (www.cypriaanderore.be), die ik in 2007 gecreëerd heb en sindsdien regelmatig bijwerk, veel bijval mocht kennen bij de aanwezige musicologen.  J.A. Owens deelde bovendien mee dat zij deze website zeer regelmatig consulteert. Er werd besloten deze website in een nog te verschijnen publicatie te bespreken zodat deze meer bekendheid zou krijgen.

Ook voor en na het symposium hoorden we boeiende zaken. Zo wordt meer en meer met de gedachte gespeeld dat er een verband moet bestaan tussen Nicolas Gombert (ca. 1495-ca. 1560) en Cypriaan De Rore.  De musicoloog Anthony Newcomb heeft hieromtrent een sterk vermoeden, gebaseerd op zijn studie van de muziek van beide componisten. Dit werd ons de eerste dag al verteld door J.A. Owens, toen we samen bij haar thuis aan de dis zaten. Toen ik Anthony Newcomb, die me de dag na het symposium met de auto naar San Francisco terugvoerde, hierover een vraag stelde, bevestigde hij dit volmondig. Hij ziet veel verwantschap tussen deze componisten, zei hij me, en zo goed als geen tussen De Rore en Willaert. Dit, in tegenstelling tot wat nog regelmatig gezegd wordt, namelijk dat De Rore een leerling van Willaert zou geweest zijn, terwijl daar geen sluitend bewijs voor bestaat.

Verder vernamen we dat J.A. Owens momenteel een doorgedreven onderzoek doet rond het eerst madrigaalboek van De Rore uit 1542. Zij is hiervoor de laatste maanden van 2015 in Italië geweest. Dit madrigaalboek is omwille van zijn structuur en inspiratie erg uitzonderlijk en De Rore is niet lang na het verschijnen ervan plots erg beroemd geworden. Dit madrigaalboek is nog nooit in zijn geheel op cd uitgebracht.  Parallel met haar onderzoek heeft J.A. Owens samen met het Blue Heron Ensemble reële plannen om deze waardevolle muziek nu op te nemen.   Hiermee zal zeker een zeer grote lacune in de discografie van De Rore opgevuld worden.

Wim Daeleman
januari 2016

________________________________________________
i. http://arts.ucdavis.edu/music-department-cipriano-conference
ii. Christopher Reynolds: Is Cipriano’s Anchor che col partire Musically Gendered? (lecture)
iii. Alejandro Planchart: Cipriano De Rore’s Ovidian Madrigal: Da le belle contrade and the Dawn of the Seconda Prattica. (lecture)
iv. Wim Daeleman: The De Rore Website: An Overview. (lecture)
v. http://arts.ucdavis.edu/news-release/jessie-ann-owens-receives-greenberg-award

 

YouTube

1. Haine Van Ghizeghem, De tous bien plaine
en drie variaties op dit lied door Alexander Agricola door de Capela  Compostelana

https://youtu.be/o8LwLFJM3s0

 

2. Willaert, Madonna mia fa
gezongen door de St Olaf Early Music Singers
https://www.youtube.com/watch?v=RGFa6hcLIgg  

Herbeluisteren

 
1. Nederlandse Concertzender: Vlamingen in Venetië.

http://www.concertzender.nl/programmagids/?month=2&date=2008-08-21

“In het begin van de zestiende eeuw trokken veel componisten en muzikanten uit de Lage Landen over de Alpen om te werken in Italië. Een van hen was Adriaen Willaert. In 1527 kreeg hij een prestigieuze aanstelling aan de San Marco als kapelmeester. In deze functie werd hij de vader van de zogeheten Venetiaanse School. In deze aflevering van Entrata aandacht voor zijn wereldlijke muziek. Ook laten we muziek horen van Cipriano de Rore, eveneens uit Vlaanderen afkomstig, die Willaert opvolgde als kapelmeester na diens dood in 1562.”

 



Adriaen Willaert

1. Pater Noster
Nederlands Kamerkoor o.l.v. Paul van Nevel

2. Le vechie per invidia sono pazze

3. Vecchie Letrose 
Syntagma Musicum 

4. Liete e Penzose 
Doulce Mémoire o.l.v. Denis Raisin Dadre

Cipriano de Rore

5. Alla dolce ombra 
Quink Vocal Quintet

6. Hor che ‘l ciel e la terra e’l vento tace

7. Amor se così dolce 

8. O sonno, o della queta humida ombrosa
Musica Secreta

Adriaen Willaert 
9. Cingari simo

Giovanni Antonio Casteliono 
10. Saltarello chiamato ‘El mazolo’

Adriaen Willaert 
11. Sempre mi ride sta

Giovanni Antonio Casteliono
12. Saltarello chiamato ‘La torgia’

Giovan Giacomo Gastoldi
13. Gl’innamorato
                        Doulce Mémoire o.l.v. Denis Raisin Dadre. 



2. Radio Bayern Klassik: Cypriano De Rore (4’)



http://cdn-storage.br.de/MUJIuUOVBwQIbtCCBLzGiLC1uwQoNA4p_AOS/_-0S/5ybp52by/150830_1205_Tafel-Confect_Cipriano-de-Rore.mp3

 

3. Radio Australië ABC – Roland De Lassus - motet en mis: Vinum bonum
https://radio.abc.net.au/programitem/peOWD0Yo93?play=true

17 jan. 2016. 10pm (plaatselijke tijd)
For the God who sings – Miracles can happen.
Roland De Lassus.
1ste nummer: Vinum bonum.
8ste nummer: Missa Ad imitationem Vinum bonum.
Choir of King’s College. Cambridge o.l.v. Stephen Cleobury


NIEUWE CD MET WERK VAN WILLAERT



In the Footsteps of Petrus Alamire       

Deze cd-uitgave werd in 2015 gerealiseerd in het kader van de Petrus Alamire-herdenking in Antwerpen. Ze beslaat 5 cd’s met samen 66 tracks, waarvan 7 van Adriaen Willaert. De uitvoeringen zijn allemaal overnamen uit vroegere cd‘s. Daarom nemen wij die productie niet op in onze discografie. Wat niet wil zeggen dat ze niet de moeite waard is.

Waardering in LUISTER: 8


Werken van Willaert:


1. O crux splendidior  door Henry’s Eight o.l.v. Jonathan Brown
2. Pater noster (versie 1, a 4 ) door het Nederlands Kamerkoor o.l.v. Paul Van Nevel
3. Ave virgo sponsa*
4. Lauda Jerusalem (versie 2, a 8 )
5. Douleur me bat
6. Vecchie letrose
7. Quante volte diss’io

* vanaf 3 tot en met 7: door Currende en de Capella Sti Michaelis o.l.v. Eric Van Nevel.

https://www.muziekweb.nl/Link/DBX11623/In-the-footsteps-of-Petrus-Alamire?WorkID=U00000594435

 

NIEUWE CD MET CIPRIANO DE RORE

Magnificat. Die Singphoniker
EAN: 0761203795727

1             Cipriano de Rore  (1515/16-1565): Da le belle contrade (à 5)      
2             O. di Lasso (1530/32-1594): Magnificat Sexti Toni, Da le belle contrade (à 5)      
3             Giachet de Berchem  (ca. 1505-1567): O s'io potessi donna (à 4)             
4             O. di Lasso: Magnificat Secundi Toni, O s'io potessi donna (à 4)
5             Josquin des Prez  (1450/55-1521): Praeter rerum seriem (à 6)  
6             O. di Lasso: Magnificat Secundi Toni, Praeter rerum seriem (à 6)            
7             Claudin de Sermisy  (ca. 1490-1562): Il est jour (à 4)       
8             O. die Lasso: Magnificat Secundi Toni, Il est jour (à 4)   
9             Anselmo de Reulx  (1524-1557): S'io credessi per morte essere scarco (à 4)      
10           O. di Lasso: Magnificat Tertii Toni, S'io credessi per morte essere scarco (à 4)   
11           Philippe Verdelot  (ca. 1480/85-1530/32): Ultimi miei sospiri (à 6)           
12           O. di Lasso: Magnificat Secundi Toni, Ultimi miei sospiri (à 6)     


 Nach der erfolgreichen CD mit Hymnen von Orlando di Lasso gibt es jetzt die neue CD mit dem Titel „Magnificat“. Auf dieser CD sind 6 Magnificat-Vertonungen des großen Meisters zu hören, die allesamt Parodien sind, das heißt, die auf musikalischem Material von Madrigalen und Hymnen anderer Komponisten basieren. Wir haben jeweils das zugrunde liegende Stück dem korrespondierenden Magnificat vorangestellt und finden, dass dies eine wunderbare Synthese ergibt.


KOSTBARE MUZIEKHANDSCHRIFTEN ONLINE

Uit het archief van de Illustre Lieve Vrouwe Broederschap
te ’s Hertogenbosch

De manuscripten van het archief van de Illustre Lieve Vrouwe Broederschap zijn nu gemakkelijk online te downloaden en te bekijken. Drie manuscripten bevatten werk van Adriaen Willaert: ’s HerAB 72A, 72C en 75. De eerste twee zijn van 1530-1531 en komen uit het atelier van Alamire. Ze zijn te bereiken via DIAMM. De derde  (1540-1542) is voor de illustraties niet te downloaden via DIAMM, maar via de website van het museum: BHIC.NL.

’s HerAB 72A

http://www.diamm.ac.uk/jsp/Descriptions?op=SOURCE&sourceKey=1038

* ff. 2v – 19v: Willaert, Missa sex vocum super ‘Benedicta’
(ook toegeschreven aan Nicolle des Celliers de Hesdin)

a 5 (cantus, contratenor, tenor I en II, bassus), behalve. 

- Crucifixus: a 4 (cantus, contratenor, tenor I & II) 
- Pleni sunt: a 2 (cantus en contratenor) 
- Benedictus: a 3 (cantus, contratenor, bassus) 
- Agnus Dei II: a 2 (tenor, bassus) 
- Agnus Dei III: a 6 (tenor: canon in diapenthe)

* ff. 20v – 39r: Willaert, Missa ‘mi-ut-mi-sol’ of Missa ‘sine nomine’

a 5 (cantus, contratenor, tenor I met cantus firmus, tenor II, barricanor), behalve:

- Pleni sunt coeli: a 3(contratenor, tenor, barricanor)
- Benedictus: (cantus, contratenor, tenor, barricanor)


’s HerAB 72C
http://www.diamm.ac.uk/jsp/Descriptions?op=SOURCE&sourceKey=1813

* ff. 46c – 47: Willaert, Salva nos Domine vigilantes, versie 2, a 6
(ook toegeschreven aan Jean Mouton en Josquin des Prez)

* ff. 152v – 153: Willaert, Infirmitatem nostram (a 5)
(ook toegeschreven aan Philippe Verdelot)

 


‘s HerAB 75 
https://www.bhic.nl/memorix/genealogy/search?serviceUrl=%2Fregisters%2Ftrefwoord%2Fregister_type%2FILVB%2528~%2529register%3Ftemplate%3Dxhtml%26apikey%3D0ea60280-55ad-11e2-bcfd-0800200c9a66%26sort%3Dregister_naam%26direction%3Dasc (zoekpad: zie verder)

Zoekpad:

Tik:  ‘koorboek 1540-1542 – 1232 – 157 – 02’; tik daarna: ‘inzien register’
- voor de illustraties van de Missa Benedicta es: scan 264 (131v) tot scan 309 (154r) 
- voor de Missa Gaude Barbara: scan 362 (180v) tot  scan 403 (201r)



* ff. 131v – 154r: Willaert, Missa ‘Benedicta es regina coelorum’

a 5 (cantus, contratenor, tenor I en II, bassus), behalve: 

- Crucifixus: a 4 (cantus, contratenor, tenor I & II) 
- Pleni sunt: a 2 (cantus & contratenor) 
- Benedictus: a 3 (cantus, contratenor, bassus) 
- Agnus Dei II:  a 2 (tenor, bassus) 
- Agnus Dei III: a 6 (tenor: canon in diapenthe)


*ff. 180v-201r: Willaert, Missa ‘Gaude Barbara’ 

a 4 (cantus, contratenor, tenor, bassus), behalve:


- Credo, op de tekst ‘Crucifixus / Finis’: altus, tenor, bassus
- Sanctus op de tekst ‘Pleni sunt’: altus, bassus
- op de tekst ‘Benedictus est’: cantus, altus, tenor
- Agnus Dei II: cantus, tenor
- Agnus Dei III: cantus, contratenor, tenor I & II, bassus

 

 

DI CIPRIANO DE RORE IL QUINTO LIBRO DI MADRIGALI A CINQUE VOCI; INSIEME ALCUNI DE DIVERSI AUTORI
Novamente per Antonio Gardano stampato & dato in luce 1566.

      

Margaretha van Parma  & Ottavio Farnese


(bron: wikipedia)

 

Fragment uit de opdrachttekst bij deze postume uitgave.

“All’ Illustrissimo et eccellentissimo Signore, il signor Ottavio Farnese, duca di Parma & Piacenza.
Mio Signore osservandissimo.
(...)
[C]ome veramente quello cha ha hauto li rarissimi doni da i cieli solo, che a diversi erano soliti di concedere, percioche si come i piu periti di questa arte musicale, hano giudicato essere veramente stati tre soli, che hano dato vero essempio di qualche parte di perfettione in questa professione, attribuendo a Josquino la delettevole inventione della modulatione & il ben cantare, a Moutone la vera arte della variatione de contrapunti, & as Adriano VVillaert la continuatione della dolce harmonia, pare che i cieli habbiano voluto dotare l’unico Cipriano di tutte tre queste virtu unitamente insieme, conciosa cosa che nelle sue compositioni si trova e l’uno e l’altro, tanto ven osservato, & con tanta arte posto, che avanti di lui, non sia stato alcuno, & che per l’avenire si dubita che alcuno vi possa arrivare. (...)”

Di Vostra Eccellenza effettionatissimo servitore
Antonio Gardano.

Aan de zeer doorluchtige en uitmuntende Heer, de Heer Octavius Farnese, Hertog van Parma en Piacenza.

Mijn allergestrengste Heer.
(…)
Hij (Cipriano) was inderdaad begaafd met de meest zeldzame hemelse gaven, gaven die doorgaans slechts per uitzondering aan iemand worden geschonken. De beste kunstkenners zijn namelijk van oordeel dat er slechts drie (componisten) geweest zijn die deze uitzonderlijke volmaaktheid hadden.

In de eerste plaats Josquin, die zo prachtig de modulatie en de mooie zangmelodie uitwerkte. Ook Mouton, die de ware kunst van het variëren in het contrapunt bezat. En Adriano Willaert, bij wie de zoete harmonie zo mooi vloeide. Nu blijkt dat de hemel deze drie buitengewone talenten aan één en dezelfde persoon heeft willen schenken, nl. aan Cipriano. Het is inderdaad duidelijk dat in zijn composities elk van die kwaliteiten aanwezig is. Daarenboven zijn die door de stevige structuur en de fijne kunstzin zo goed aangebracht, dat er vóór hem niemand is geweest die daar zo perfect is in geslaagd en er in de toekomst ongetwijfeld ook niemand zal zijn die dat zal kunnen evenaren. (…)”

overgenomen uit Albert Cambier: Annalen, 1983, p. 238.
(Zijn vertaling werd licht aangepast.)

Het eerste madrigaal uit die bundel ‘Mentre’l lume’ heeft als ondertitel ook nog een eigen opdrachttekst van Cipriano.
Het madrigaal zelf maakt allusie op de vredebrengende aanwezigheid van beide vorsten in onze streken:

 

A gl’illustrissimi principi Duca e Ducessa di Parma
Cipriano De Rore

Mentre'l lume maggior del secol nostro
Sotto'l belgico ciel porge la luce
Al carro ch'a l'oprar e al sonno induce,
Nova Delia et Apollo splendor vostro;

O schitterendste licht van onze eeuw.
Uw luister bracht onder de Belgische hemel
zo’n uitstraling, als de hemelwagen van een nieuwe Delia en Apollo,
die werk en rust (in het land) hebben gebracht.


In Vlaanderen waren Marghareta en haar man Ottavio geliefd, behalve door de adel, de Staten Generaal en de Calvinisten. In de ogen van Koning Filips II waren ze niet kordaat genoeg om de troebele situatie te keren. Hij stuurde daarom Alva met een grote groep soldaten. Margaretha en haar echtgenoot zijn dan ontgoocheld naar Italië teruggekeerd.

“Tot groot verdriet”, zegt Cipriano in zijn laatste strofe “van de nimfen (de Vlamingen? de kunstenaars? de musici?), die nu zitten te wenen en voortdurend de namen Ottavio en Margherita laten klinken.”

Et colme di desir vaghe di pianto
Tra mestissimi accenti et gli antri e l’onde,
Fan risonar Ottavio et Margherita.

Wim Daeleman geeft aan deze tekst een andere betekenis (waarbij hij verwijst naar Meier. 1969). Het madrigaal zou veel vroeger geschreven zijn en bedoeld als een soort sollicitatiebrief. Cipriaen is afgedankt in Ferrara, zit thuis in Ronse zonder werk en zou graag opgenomen worden in Parma bij Ottavio en Marghareta. Het madrigaal Mentre, lumi maggior schreef De Rore toen Ottavio in 1560 bij Margaretha in Brussel op bezoek was om met haar de huwelijksplannen te bespreken van hun zoon Alessandro Farnese, op dat moment 15 jaar oud, met Lucrezia d’Este, zus van hertog Alfonso van Ferrara.  Plannen, tussen haakjes, waar niets van in huis kwam: koning Filips II zag een vereniging van de huizen van Parma en Ferrara helemaal niet zitten.  (Meier, 1969)
Het is mogelijk dat tijdens dat bezoek De Rore met Ottavio overeenkwam dat hij in Parma in dienst zou treden. Inderdaad was De Rore vanaf 1561 in Parma aan het hof van Ottavio."

Deze bundel vind je online op de website van British Library. Londen
https://repository.royalholloway.ac.uk/items/834da133-3022-129c-8e7f-148f4422d769/1/treenav.jsp?tempwn.b=close

Voor de bovenstaande teksten, schuif naar A70v_003.jpg

 


CITAAT I: Willaert-deemstering in de 16de eeuw

“Qui veut étudier la réception de Willaert au xvie siècle vient rapidement à la conclusion qu'il existe un hiatus entre la façon dont le compositeur et son œuvre ont été reçus de son vivant et après sa mort. Les éloges dont Willaert a été gratifié durant sa carrière sont exceptionnellement nombreux: tant en vers qu'en prose, tant dans les traités théoriques que dans les compositions musicales, le caractère novateur et la perfection de son style sont constamment soulignés et appréciés. La série est longue de compositeurs qui se glorifient d'avoir été disciples d' il divino Adriano, ce qui rend évidemment témoignage en premier lieu de l'enseignement qu'il a dispensé durant trente-cinq années (1527-1562) de sa carrière comme maestro di cappella de la basilique San Marco à Venise.

Par comparaison, la réputation posthume de Willaert, de manière générale en tout cas, est bien moins impressionnante. Si son nom apparaît régulièrement dans les traités théoriques, c'est en particulier grâce aux Istitutioni harmoniche de GioseffoZarlino (Venise, 1558) : en appuyant abondamment sa théorie du contrepoint et de la modalité sur des exemples du répertoire de Willaert, il a confirmé la réputation de celui-ci comme compositeur phare de sa génération. Il est néanmoins révélateur que l'intérêt pour la musique de Willaert décline fortement à partir des années soixante-dix du Cinquecento. Dix ans à peine après sa mort, ses ouvrages ne sont plus réimprimés que sporadiquement et disparaissent bientôt complètement du marché de l'édition.

Diverses raisons historiques et musicales peuvent être avancées pour expliquer ce désintérêt progressif pour la musique de Willaert et la différence entre la réputation dont il a joui de son vivant et sa reconnaissance posthume.”

Katelijne Schiltz: Giunto Adrian fra l’anime beate. Une quintuple déploration sur la mort d’Adrien Willaert. In: Musurgia, 10, 1 (2003), pp. 7-8.

CITAAT II: enharmonische en chromatische escapades

“L'audacieuse mise en œuvre par Willaert des genres chromatique et enharmonique dans le motet ‘Quid non ebrietas’, basé sur des vers des Epistolae d'Horace, est un cas isolé dans sa production; pourtant, la part des tournures chromatiques dans son répertoire s'est accrue au cours des années, probablement en conséquence du passage progressif d'une pensée horizontale, mélodique, à une conception compositionnelle de plus en plus verticale et harmonique.”
Katelijne Schiltz. Ibid., p. 27.


CITAAT III: de vriendschap tussen Cipriano en Giaches

“Giaches de Wert rencontra le Flamand Cyprien de Rore à Ferrara, qui y était maître de chapelle et dont les madrigaux influencèrent durablement notre compositeur. … Peu après 1560, il entre en contact avec Ottavio Farnese, le duc de Parme, qui avait engagé Cyprien de Rore entre temps; les liens étroits entre le jeune Wert et son célèbre compatriote se vérifient ainsi une fois de plus.”
Guide de la Musique de la renaissance. Éd. par Françoise Ferrand, Les Indispensables de la musique, Fayard, Paris, 2011, p. 422.

 


Willaert Nieuwsbrief - 11de Jaargang nr 11 - 24 december 2015

‘IL DIVINO CIPRIANO’

NEW PERSPECTIVES ON THE MUSIC OF CIPRIANO DE RORE

Conference at UC Davis (University of California), January 13–14

 

UC Davis(University of California) will host a conference on January 13–14, 2016, to celebrate the 500th anniversary of the birth of Flemish composer Cipriano de Rore (1515/1516–1565). De Rore composed sophisticated settings of Italian and Latin texts that were sung by highly trained musicians. The repertory invites an interdisciplinary approach, involving musicologists, literary scholars and performers.
The conference, ‘Il divino Cipriano: New Perspectives on the Music of Cipriano de Rore’, places performance at the center, with a concert by the highly-regarded Orlando Consort, in a performanceof madrigals by Cipriano. This same repertory will be discussed by a distinguished group of musicologists and literary scholars. The Orlando Consort will also collaborate with musicologists on a session devoted to performance practice.
At the heart of research on the music of Cipriano de Rore is the relationship between text and music. To which features of the text does he give priority, and do his habits in setting texts change over time? What does the selection of particular texts tell us about his compositional agenda?

http://arts.ucdavis.edu/pod/who-was-cipriano-de-rore

Tijdens deze conferentie komen meerdere eminente musicologen aan het woord die  verschillende aspecten van de muziek van De Rore zullen belichten.  Het programma kunt u vinden op: http://arts.ucdavis.edu/music-department-cipriano-conference .
Prof. Jessie Ann Owens heeft Herman Kerkhove en zijn vrouw Claudine Schrije, twee drijvende krachten achter het De Rore Festival in Ronse, uitgenodigd om deze conferentie bij te wonen.  Zo ook Wim Daeleman, de creator van de website www.cypriaanderore.be.  Deze laatste zal tijdens de conferentie deze website voorstellen aan een uniek publiek van musicologen.
Meer info:

CD’s met muziek van De Rore verschenen in 2015:

 

Cipriano De Rore - Sacred Sounds, door Currende o.l.v. Erik Van Nevel, een uitgave van Klara (Warner Classics - 5054196535858 (2015))

 

Cipriano de Rore - Doulce Mémoire, door Laudantes Consort onder leiding van Guy Janssens, een uitgave van Sonamusica (Sonamusica - Sona1504 (2015))

 

Cipriano de Rore - Ancor che col partire, een uitgave van Ricercar onder leiding van Leonardo García Alarcón (Ricercar - RIC355 (2015))

CONCERTEN, FESTIVALS, LITURGIE en CULTUURREIZEN


Do. 7 jan. 2016 te 19.30u, St Mary’s Rotherhithe, Londen (GB)
Clare College Choir, Cambridge o.l.v. Graham Ross
programma: ‘Mater ora filium’
muziek voor Epifanie, met werk van o.m. Jean Mouton (Nesciens mater a 8), Roland De Lassus (Omnes de Saba a 8) en Clemens non Papa (Magi veniunt ab  oriente)
zelfde concert:

- Vrij. 8 jan. te 13.00u, Clare College Chapel, Cambridge
- Do. 14 jan. te 19.45u, Bedford Music Club, Bedford

www.clarecollegechoir.com

Zo. 10 jan. 2016 te 11.00u, Kapel Elzenveld, Antwerpen
Currende o.l.v. Erik Van Nevel
programma: ‘Muziek uit Wenen, Praag, München, Innsbruck en Constanz’, magistrale polyfonievanJohannes De Cleve, Philippus De Monte, Orlandus Lassus en Alexander Utendal
zelfde concert: zelfde dag, te 16.00u, Sint Margaretakerk, Tielen.

www.currende.be

Zo. 10 jan. 2016 te 15.00u, Het Klokhuis, Lange Nieuwstraat 81, Antwerpen
Campanus Guitar Trio (IT)
programma: werk van o.a. Adriaen Willaert (Napolitaanse Villanellen)

www.vlaamsfruit.be

Zo. 10 jan. te 11.00u, St Ignatius of Antioch Episcopal Church, New York City (V.S.)
eucharistieviering, verzorgd door het Choir of Saint Ignatius of Antioch
programma: o.a. Philippus De Monte, Missa ‘Ultimi miei sospiri’

http://www.saintignatiusnyc.org/Music_Schedule.html#jan

Zo. 17 januari 2016 te 10.00u, St.-Pieterskerk, Leuven
eucharistieviering, verzorgd door Currende o.l.v. Erik Van Nevel
programma: o.a. Missa Caput van Guillaume Dufay

www.currende.be

Zo. 17 jan. van 14.00u tot 15.00u, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam (NL)
Het Retorisch Kwartet (NL)
programma: ‘Madrigals from Bosch to Breughel’ met werk van o.m. Mattheus Pipelare, Pierre de la Rue, Cipriano De Rore, Adriaen Willaert en Jan Pieterszoon Sweelinck

www.retorisch.com

Zo. 17 jan. 2016 te 19.10, Grote Kerk. Apeldoorn (NL)
Gelders Bach Collegium o.l.v. Wolfgang Lange
programma: o.m. werk van Adriaen Willaert ‘O Crux splendidior’ (onder voorbehoud)

www.geldersbachcollegium.nl

Van 22 t.e.m. 29 januari 2016, cultuurreis van Londen naar Venetië
organisatie: Peter Medhurst en Thomas Abbott (Tailored-Travel)
programma: ‘Music & Art in Secret Venice’, kunstreis naar Venetië
vijfde dag: bezoek aan het Palazzo Ducale en de San Marco Basiliek, waar Willaert, Cipriano De Rore, Andrea en Giovanni Gabrieli, Giovanni Croce, Antonio Lotti en Claudio Monteverdi (begraven in een van de kerken aldaar). We zien ook de beroemde mozaïeken, gemaakt in de 12de eeuw door Oosterse kunstenaars en ‘s avonds heel sfeervol belicht.

www.petermedhurst.com/tours/venice-22-29-january-2016

Vr. 22 jan. 2016 te 20.15u, Grote Kerk, Breda (NL) – uitverkocht
Kerstconcert door Capella Pratensiso.l.v.Stratton Bull
programma: ‘Kerst voor de Keizer’ metwerk van Antoine Brumel, Sebastiaan De Porta, Pierre de la Rue, Gheerkin de Hondt, Thomas Crecquillon en Nicolaas Gombert.

www.cappellapratensis.nl

Zat. 30 jan. 2016 te 18.00u, Maison de la Radio. Parijs
Doulce Mémoire o.l.v. Denis Raisin Dadre
programma: ‘Pour un plaisir – Bruges au XVIe siècle’, met werk van o.m. Cipriano De Rore, Thomas Crécquillon en Nicolas Gombert

Bruges connaît au XVème siècle et au début du XVIème siècle un âge d’or dû à son commerce florissant, plaque tournante du commerce européen. La puissance de la cité favorise le développement des arts et le goût de la musique se développe dans la bourgeoisie, une classe sociale alors en pleine expansion. En dehors de la musique religieuse bien représentée par les compositeurs Obrecht et Haynes, on trouve un grand nombre de chansons en Flamand ou en Français écrites par Gilles Binchois, Clemens non Papa, Jean Richafort ainsi que de la musique de danse éditée par Pierre Phalèse. Les passemezes, gaillardes, allemandes, saltarelli et bransles sont autant d’invitations à la danse et à la pratique amateur, dans la ville de Bruges où la musique fait partie intégrante d’un véritable art de vivre.

www.doulcememoire.com

RADIOPROGRAMMA’S

Zolang KLARA geen Vlaamse polyfonisten meer uitzendt, gaan we dan maar naar de andere kant van de aardbol: naar Australië: Radio ABC Classic
http://www.abc.net.au/classic/music-listings/

21 dec. te
22.00u (onze tijd)
Vaet, Jacobus
Salve Regina, for 5-part chorus
The Song Company, Tommie Andersson (lute), Roland Peelman (conductor)
For Emperor and Pope: Music for a Renaissance Court

24 dec. te 7.00u (onze tijd)
7de nummer: Lassus, Orlando di
Ich sprach wan ich nit leuge, lied for 5 voices, S. xviii/159
The Song Company, Tommie Andersson (lute), Roland Peelman (conductor)
For Emperor and Pope: Music for a Renaissance Court

29 dec. te 23.00u (onze tijd)
Isaac, Heinrich
Virgo Prudentissima
The Song Company, Roland Peelman (conductor)
For Emperor and Pope: Music for a Renaissance Court

4 jan. te 8.00u (onze tijd)
Lassus, Orlande de
Quam pulchra es
La Fenice, Choeur de Chambre de Namur, Jean Tubéry (conductor)
en te 22.00u (onze tijd)
Des Prez, Josquin
Ave Maria... virgo serena, motet for 4 parts
Sydney Chamber Choir, Nicholas Routley (conductor)

5 jan. te 20.00u (onze tijd)
Des Prez, Josquin
Scaramella va alla guerra, song for 4 parts
Early Music Consort of London

6 jan. 6.00u (onze tijd)
de Wert, Giaches
Sorgi, et rischiara
The Song Company, Roland Peelman (conductor)
I Fiamminghi in Italia
Op de Italiaanse radio RAI

NIEUWE CD MET WERK VAN WILLAERT

‘Quinta vox’
Madrigale des 16. Jahrhunderts
met diminuties van Miyoko Ito (viola da gamba) en Martin Erhard (zang, blokfluit, orgel, klavecimbel)
verder: Anne Schneider, Marijke Meerwik & Bram Verheijen (zang)
TIRANDO 830170812
2014

van Adriaen Willaert: O dolce vita mia

verder: werk van Cipriano De Rore (Ancor che col partire, O notte, Come havran fin), Jacob Arcadelt (Il bianco e dolce cigno) ,Jhan Gero, Thomas Crecquillon, Pierre Sandrin, Roland De Lassus, Luca Marenzio, Maddalena Casulana, Vincenzo Ruffo, Bartolomeo Tromboncino, Giovanni Pierluigi da Palestrina, Perissone Cambio en Luca Marenzio

In YouTube een van de nummers: Jacob Arcadelt, Il bianco e dolce cigno

https://www.youtube.com/watch?v=if33OyQniGQ

WILLAERT ONLINE TE BELUISTEREN VIA: www.123savemp3.net/mp3/willaert

 1. Cinquecento, Hyperion CDA67749 (2010)

                - Missa Mente tota
- Laus tibi, sacra rubens
- Creator omnium Deus
- O iubar, nostrae specimen salutis
- Verbum bonum et suave
- Quid non ebrietas?

 2. Capilla Flamenca, NAXOS 8.554744 (1999)
Missa super ‘Benedicta es’ (Agnus Dei)

3. Capella Sancti Michaelis, Currende Consoort o.l.v. Erik Van Nevel, De Vlaamse Polyfonie, EUFODA 1160 (1993)
                Adriaan Willaert en Italië

-Ave virgo sponsa
-Lauda Jerusalem (versie 2)
- Douleur me bat
- Vecchie letrose
- Quante volte diss’io

 4. Landini Consort, HARMONIA MUNDI, Ligia Digital-Lidi 030111202

La rousée du moys de may

5. Hille Perl, HARMONIA MUNDI, D 05472 77502 2 (2000)

                Jouissance vous donneray

 6. Ricardo Villani (klavecimbel) en Giuseppe Azzarelli (orgel), STRADIVARIUS 33355

- Ricercare VI (onze nummering: A4 a 4 – toegeschreven aan Julio Da Modena)
-
Ricercare X (onze nummering: A2 a 4)
-
Ricercare XIV (onze nummering: A3 a 4)

 7. Le Concert Brisé, , CARPE DIEM, 16254 (1998)
Girolamo dalla Casa, Jouissance vous donneray

 8. Hespèrion XX, VIRGIN CLASSICS 61875 (2001)

                Vecchie letrose

 9. The King’s Singers, EMI CLASSICS CDC 7 54191 2 (1991)

                Vecchie letrose


10. Weber/ La Gamba, ARS MUSICI, AM 1168 2

- Ricercar nr. 1 (onze nummering: C1 a 3)
- Fantasie, recercari contrapunti

11. Oxford Camerata, Shirley Rumsey, Bruegel: Music of His Time, NAXOS 8.558147

- Magnificat sexti toni (versie 1)
- Vecchie letrose

ook op Spotify: https://play.spotify.com/album/57iES9fmLleDIFNhiUZINI


Cipriano De Rore te beluisteren via
http://www.123savemp3.net/mp3/De+Rore


op deze website verder ook: Johannes Ockeghem, Josquin des Prez, Roland De Lassus,
Jacob Clemens non Papa, Jacobus De Kerle en vele anderen

 

WILLAERT & De Rore via spotify

1. Mariavespers van Adriaen Willaert door de Capilla Flamenca o.l.v. Dirk Snellings, cd uit 2012
http://www.outhere-music.com/en/albums/vespro-della-beata-vergine-ric-325/tracks

Ook andere cd’s met Willaert zijn daar te vinden. Verder kan je op de Nederlandse CONCERTZENDER dit programma opnieuw beluisteren van 14/01/2013 te 18.00u.

2. Diverse mooie uitvoeringen van Cipriano De Rore
O.a.: O sonno door het Hilliard Ensemble en delen uit de Missa ‘Praeter rerum seriem’ door het Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel.

Johannes Ockeghem (1420/1425 – 1497)
geboren in Saint-Ghislain (Henegouwen) en gestorven in Tours (?)

Het Amerikaans Blue Heron, gevestigd in Boston, is gespecialiseerd in de polyfonie van de middeleeuwen en de vroegrenaissance. Het ensemble kijkt nu al vooruit naar de 600ste verjaardag van de geboorte van Johannes Ockeghem, “one of the very greatest composers of the Western tradition”. In een meerjarenproject, dat de naam draagt ‘Ockeghem@600’, wil het zijn volledig oeuvre uitvoeren. Het betreft 13 programma’s, gespreid over 7 concertseizoenen. De musici zijn al in de lente van dit jaar gestart om te kunnen eindigen in 2020/2021. Professor Sean Gallagher van het New England Conservatorium is als “one of the world’s leading experts on Ockeghem and his contemporaries” aangesteld tot adviseur van het globale project. Koorleider is Scott Metcalfe.
“Besides concerts, the project demands and will include a significant component of research into the many questions of fifteenth-century performance practice which remain unsolved puzzles – questions as basic as pitch level, voice types, and scoring.
By the end we expect to have a better understanding of such issues. We will also have created a new complete edition of the music of Ockeghem, scrupulously based on the original sources and rigorously tested in practice.
Along the way we will also explore music of Ockeghem’s predecessors, contemporaries, and followers, developing and sharing with our audiences a sense of the entire fifteenth-century repertoire. Succeeding our series of recordings of Music from the Peterhouse Partbooks, the fifth and final volume of which will be released in 2016, a new series of five CDs is being planned, including a 2-CD set of all of Ockeghem’s songs.”

Een maand geleden bracht Blue Heron in eigen beheer een nieuwe cd op de markt met hoofdzakelijk werk van Guillaume Du Fay, al staan er ook al 3 Maria-motetten van Johannes Ockeghem op en een chanson van Hugo Lantins.

http://www.prestoclassical.co.uk/r/Blue%2BHeron%2BRenaissance%2BChoir/BHCD1001

Tien toeristische projecten rond ‘Vlaamse Meesterschap’

‘Te weinig mensen in binnen- en buitenland weten dat Vlaanderen de bakermat is van heel wat Europese kunst en cultuur’, zegt Vlaams minister van Toerisme Ben Weyts (N-VA). Daarom lanceert hij de actie ‘Vlaamse Meesters’, met een oproep om toeristische projecten uit te werken rond de Vlaamse Primitieven, polyfonisten of hedendaagse koks en modeontwerpers. Van de 78 voorstellen zijn er tien overgehouden.
Een van die projecten is een nieuw bezoekerscentrum voor Het Lam Gods in de Sint-Baafskathedraal. Vlaamse Meesters in situ wil zestig sites met schilderijen bundelen. Antwerpen focust in zijn voorstel op Rubens, het Pajottenland op 450 jaar Bruegel. Het Museum voor Schone Kunst Gent plant een expositie over Jan van Eyck.
Mogelijk worden alle projecten gerealiseerd. Op basis van de dossiers komen er subsidies. De Vlaamse regering trok tien miljoen uit in haar begroting.
________
Dit bericht verscheen op 14 december 2015 (blz D3) in De Standaard.
Het rood is van ons.
Een oproep die wel heel laat komt, want blijkbaar zijn de fondsen al verdeeld.
Toch belangrijk het initiatief van de minister mee te delen, hopend dat het niet een eenmalige regeling betreft.

HET KOORBOEK VAN MÜELICH - DE RORE OP INTERNET
Om het Koorboek van Müelich - De Rore op het internet te vinden, tik: bsb 00103729 (met dus een ruimte na de derde letter). Klik daarna op ‘Chorbücher und Handschriften in chorbuchartiger Notierung’. De allereerste afbeelding onder de inleidende tekst is dan het bewuste boek. Het portret van Cipriano De Rore staat op de laatste bladzijde, nl. p. 323.
'Albrecht V [of Bavaria] gave his admiration for Rore a further and monumental expression by ordering the preparation, during the following two years, of the magnificent Munich codex containing twenty-six of Rore's motets: 153 parchment leaves, among them 83 with miniatures by the Munich court painter Hans Muelich, and on p. 304 a half-portrait of the master. The codex was completed in December 1559; five years later there was added an equally magnificent commentary, the text of which was the work of the humanist Samuel Quickelberg, a learned younger compatriot of Rore's. The codex contains not only sacred motets but also five secular compositions to Latin texts : the great tripartite scène of Dido's death from the fourth book of the Aeneid 'Dissimulare etiam sperasti', Horace's ode 'Donec gratus eram tibi', a hymn of praise for five voices in honor of Duke Ercole, another in honor of Duke Albrecht V, also for five voices, and finally an epigram on the force of destiny, by Caelius Firmianus Simphosius 'O fortuna potens tantum iuris', Of these compositions, the only one printed by Rore himself is that for the Duke of Bavaria; not one has been reprinted. Rore was able to sit in person for the painter of the Munich miniature, in March or April 1558.'
Einstein, Alfred. The Italian Madrigal,Princeton University Press, New Jersey, 1949, pp.385-386.
zie ook: http://www.cypriaanderore.be/NL/index.htm

Op deze website ook meer uitleg: zoek achtereenvolgens: “libraries” “Germany” “Munchen” “Bayerische Staatsbibliothek” “ 6. MunBS B’ ”

ALAMIRE FOUNDATION & CMME: ONLINE-MANUSCRIPTEN

In een eerdere nieuwsbrief hadden wij het over het digitaliseringsproject van de Alamire Foundation. Acht manuscripten zijn nu online te bezichtigen. Het betreft die documenten die dit jaar op de Alamire-tentoonstelling te Antwerpen getoond werden.

meer info: http://www.alamirefoundation.org/
downloaden: http://idemdatabase.org/

Uit de Kon. Bibliotheek van België volgende handschriften
met telkens de verwijzing naar CMME voor de titellijst:


B-Br-ms-215-216
koorboek, met werk van Pierre de La Rue, Josquin des Prez en Matthaeus Pipelare
http://www.cmme.org/database/sources/2

B-Br-ms-228
liedboek van Margaretha van Oostenrijk, met werk van Alexander Agricola, Antoine Brumel, Loyset Compère, Josquin des Prez, Hayne van Ghizeghem, Pierre de La Rue, Claudin de Sermisy, Jacob Obrecht, Johannes Ockeghem, Marbrianus de Orto, Matthaeus Pipelare, Johannes Prioris, Franciscus Strus, Philippe Verdelot en Gaspar van Weerbeke
http://www.cmme.org/database/sources/3

B-Br-ms-6428

koorboek, met missen van Pierre de La Rue en Heinrich Isaac
http://www.cmme.org/database/sources/7

B-Br-ms-9126

koorboek, met werk van Josquin des Prez, Pierre de la Rue, Alexander Agricola, Marbrianus de Orto en Jacobus Barbireau
http://www.cmme.org/database/sources/8

B-Br-ms-15075

Een koorboek met missen van Pierre de la Rue
http://www.cmme.org/database/sources/9

B-Br-ms-IV-922

De zogenaamde ‘Occo-codex’, een koorboek met werk van Gaspar van Weerbeke, Pierre de La Rue, Hotinet Barra, Josquin des Prez, Jean Mouton, Mathieu Gascongne, Mathurin Forestier, Henricus Isaac, Laurentius de Vourda, Antonius Divitis en Antoine de Févin
http://www.cmme.org/database/sources/10

B-Br-ms-11239
liedboek van Margaretha van Oostenrijk, met werk van Hayne van Ghizeghem, Loyset Compère, Antoine Brumel, Pierre de la Rue, Alexander Agricola, Josquin des Prez, Antoine Bruhier, Heinrich Isaac, Johannes Ockeghem en Ninot le Petit
http://www.cmme.org/database/sources/87

Uit het Stadsarchief van Mechelen: B-MEa-ms-ss
het zogenaamde ‘Mechels Koorboek’ met missen van Pierre de la Rue en Mattheaus Pipelare
http://www.cmme.org/database/sources/44


Critics’ Choice 2015
de mooiste cd’s met Vlaams-Franse renaissancepolyfonie
volgens Gramophon

Lassus. Missa super Dixit Joseph & motets
Cinquecento
Hyperion CDA68064
juli 2015

Loyset Compère
The Orlando Consort
Hyperion CDA68069
augustus 2015

Cantate Domino
met werk van o.m. Orlando di Lasso (Magnificat octavi toni)
Koor van de Sixtijnse Kapel te Rome
o.l.v. Massimo Palombella
Deutsche Grammophon
479 5300 GH DDD CD
2015

A Wondrous Mystery
Stile Antico
met o.m. van Jacob Clemens non Papa ‘Pastores quidnam vidistis’ (motet & mis)
HARMONIA MUNDI HMU807575
ook te beluisteren op Spotify: https://play.spotify.com/album/2W9gDNXTBlJ0JJsG122RAr

L’Héritage de Petrus Alamire
Huelgas Ensemble
CYPRES CYP1673
september 2015

In De Standaard – Annemarie Peeters: 10de onder de beste cd’s klassieke muziek:

Prophetiae Sybillarum
Roland de Lassus
Vocalconsort Berlin o.l.v. Daniel Reuss
ACCENT ACC24307
november 2015

CITAAT I: under-studied and under-performed

Adrian Willaert held a prestigious musical post at the Basilica of St. Mark in Venice for decades in the early and mid-sixteenth century, and his students included several of the most important musical minds of the next generation. With a few notable exceptions, however, his music remains under-studied and under-performed today.

Jonathan Harvey, The Secular Latin-Texted Works of Adrian Willaert,
University of Connecticut – Storrs (diss.), 2015, p. 1.

CITAAT II: maniërisme?

“The fusion of theory and practice already enabled composers before Monteverdi such as Cipriano de Rore, Giaches de Wert, and Orlando di Lasso to give precedence to the expression of extreme passions and spiritual depth over mathematical techniques, as can be heard in, e.g., the harmonic coloring in de Wert's Non è sì denso velo (1586). If the ars perfecta is the representation of the mathematical unity and perfection embodied in nature (the sounding number), then these early ‘radical’ mannerists created sounds that depart from numerical ratios and that are not necessarily pleasing to the ear.”

                Ceciel Meiborg & Sjoerd Van Tuinen, Brewing dissonance: conceptualizing mannerism and     baroque in music with Deleuze. In: Diacritics 42, 3 (2014), p. 54.

----------------------------------------------------------------------------------------------

Willaert Nieuwsbrief
11de Jaargang nr 10
4 december 2015

herbeluisteren online:
De Nederlandse CONCERTZENDER: componist van de maand november: Heinrich Isaac.

do. 12 nov. te 10.00u
ma. 16 nov. te 9.00u
woe. 18 nov. te 9.00u
ma. 23 nov. te 9.00u
woe. 25 nov. te 9.00u
http://www.concertzender.nl/programmagids/

JESSIE ANN OWENS KRIJGT DE ‘NOAH GREENBERG’ AWARD

De Amerikaanse musicologe Jessie Ann Owens is dé specialiste inzake het oeuvre van Cipriano De Rore. Ze was in april dit jaar nauw betrokken bij ons De Rore Festival. Zij verbleef toen een hele week in Ronse, gaf een voordracht aan de KULeuven en woonde meerdere concerten bij.

Een jaar voordien, in maart 2014, had ze in München samen met Katelijne Schiltz een tweedaags musicologisch congres over De Rore georganiseerd: ‘Cipriano de Rore at the Crossroads’.
Op 13-14 januari 2016 zal ze hetzelfde doen in Davis (CA), onder de titel ‘Il divino
Cipriano: New Perspectives on the Music of Cipriano de Rore.
Zie:
http://arts.ucdavis.edu/music-department-cipriano-conference. Momenteel werkt ze mee
aan de eerste cd-opname van de Rores 1ste madrigalenboek (1542).

Haar inspanningen en expertise bleven niet onopgemerkt. We mogen haar bij deze
feliciteren voor ‘Noah Greenberg Award’ die zij zopas, op 15 november, mocht ontvangen.
Zie: http://arts.ucdavis.edu/news-release/jessie-ann-owens-receives-greenberg-award
Wens haar heel oprecht proficiat: jaowens@ucdavis.edu


DOCTORAATSVERDEDIGING ONLINE (integraal)
SINGING THE REPUBLIC: POLYCHORAL CULTURE AT SAN MARCO IN VENICE (1550-1615)
Masataka Yoshioka, B.A., M.A.

Dissertation Prepared for the Degree of DOCTOR OF PHILOSOPHY
UNIVERSITY OF NORTH TEXAS
December 2010

http://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc33220/m2/1/high_res_d/dissertation.pdf
The musical analysis in this study focuses on the Venetian sacred repertory from the later
sixteenth and early seventeenth centuries written by Adrian Willaert, Andrea Gabrieli, Giovanni Gabrieli, and Giovanni Bassano.

IMSLP

Wat en waar?

IMSLP staat voor International Music Score Library Project. Het is een organisatie die via de  ‘PETRUCCI MUSIC LIBRARY’ gratis een zogenaamde ‘virtuele bibliotheek’ van partituren ter beschikking stelt. Het betreft partituren die zich in het publieke domein bevinden, t.t.z. waaraan geen auteursrechten verbonden zijn.

Ons interesseert wat IMSLP al ingescand heeft aan oude handschriften en aan oude en nieuwe drukken van Franco-Vlaamse renaissancepolyfonisten. Meestal zijn die ook te downloaden via de website van de bibliotheek, waar ze bewaard worden. Maar, via de Petrucci Music Library zijn ze toch gemakkelijker en dus sneller te vinden.

Neem volgend zoekpad. Tik eerst de website in: ‘www.IMSLP.org’ en daarna, in het dialoogvenster: ‘composers’. Klik vervolgens in het kadertje ‘Content’ op ‘Wil’ en kies ‘Willaert’ in de namenlijst die verschijnt. Selecteer ten slotte ‘collections’ en klaar is kees.

Pas op!

De volledige lijst met werken van Adriaen Willaert die IMSLP aanbiedt, vind je hieronder.
Let wel: er zijn enkele foutjes in de databank geslopen:

1. Op de openingspagina van de werken van Adriaen Willaert staat een afbeelding, die niet van Willaert is, maar van hertog Abrecht van Beieren, geschilderd door Mielich in het handschrift met werken van Cipriano De Rore.

2. Cantiones septem… 15453. Hier ontbreekt de discantus van het motet Venator lepores

3. Cantiones septem… 15465. Hier ontbreekt de discantus van het motet Obsecro Domine.

De ontbrekende discanten zijn wel te vinden op de website van de Bayerische Staatsbibliothek,
resp. bsb00071950 en bsb00084895.*

* Het betreft de uitgave Cantiones septem, sex et quinque vocum. Van deze bundel bestaan er twee drukken: een van 1545 en een van 1546. De Bayerische Staatsbibliothek bezit van beide drukken een exemplaar, die allebei online te bekijken zijn.

- nr. 5 is van Willaert: Venator lepores mittet tibi
                met als tweede deel: Ad Franciscae Ducum
- nr. 6 is eveneens van Willaert: Obsecro Domine mitte quem misurus
                met als tweede deel: Qui regis Israel intende

Zoekpad:

1545: google ‘bsb00071950’ en zoek dan ‘Cantiones septem…’;
1546: tik in google: ‘bsb00084895’ en zoek eveneens ‘Cantiones septem…’
Er zijn telkens vier stemboeken. In dat van de Discantus tref je in beide boeken de twee werken met hun beide delen als nr. 5 en nr. 6.


NIEUWE CD’S MET WERK VAN WILLAERT



“Nuptiae factae sunt”
Musica ad Urbino al tempo di Raffaello
Motetten uit de Medici Codex. 1518
Ensemble Bella Gerit
Label: BELLA GERIT
2007

Werken op een paar na uit de Medici Codex, nl. van Elimot, Johannes de la Fage, Marco Antonio Cavazzoni, Josquin des Prez (Nymphes des Bois), Andreas De Silva, Jean Richafort, Antoine Brumel, Pierre Moulu, Jacotin, Brunet, Lupus en Jean Mouton (Nesciens Mater Virgo Virum)

en van Adriaen Willaert: Virgo gloriosa Christi Margareta preciosa

www.bellagerit.it



‘Voce mea ad Dominum’
de Cappella Marciana o.l.v. Marco Gemmani
RIVO ALTO
2009

werken van G. Croce, Andrea en Giovanni  Gabrieli en G. Bassano

en van Adriaen Willaert:

-O magnum mysterium a 4
-Ave Maria
 a 4

www.cappellamarciana.it

 

 

 

 ‘Adrian Willaert. Canzone’
Noël Akchoté, gitaar
Label: Noël Akchoté Downloads – AWC-1
2015

alles van Willaert:

 1. Questa anima gentil
 2. Quando fra l’altre donne
 3. J’ayme bien mon amy
 4. Irons-nous toujours coucher
 5. Vecchie letrose
 6. A la fontaine
 7. Mon cueur, mon corps
 8. De retourner mon amy
 9. Faulte d’argent, c’est douleur
10. Qianto piu m’arde
11. Qui a beau ne beuvra
12.  Sempre mi ride
13. Un giorno mi prego


www.discogs.com

 


UIT DE VERGEETHOEK: LEONARD MELDERT (°ca. 1535)




“Leonard Meldert’s Primo libro de madrigali a cinque voci (Venice, 1578) has an interest and musical quality far beyond what one might guess from the modest facts of the author’s life and works. The book partly reflects the musical tastes of the court of Urbino in the final years of Duke Guidobaldo II Della Rovere (1514–74) and of the private household of his brother, Cardinal Giulio Della Rovere (1533–78). But its structure and contents display some unusual features that can be linked to the circumstances of Meldert’s life and to his own initiative in projecting and assembling his book of madrigals. Moreover, it offers the first settings of then-recent poems by Torquato Tasso, Giovanni Battista Guarini, and Giuliano Goselini, the result of the composer’s personal contacts in the court of Ferrara and his ties to the literary and musical circle of Antonio Londonio, a Milan-based Spanish diplomat. This edition presents the Primo libro for the first time in a modern edition, examining Meldert’s textual choices and musical style within the contexts of courtly life, his personal biography, and the nascent seconda prattica.”
De Engelse tekst hierboven komt van de nieuwste editie (2014) van de Amerikaanse uitgever A-R Editions als nr. 161 in de reeks RRMR (Recent Rechearches of the Music of the Renaissance). Het is een heruitgave van de bundel ‘Il primo libro de madrigali a cinque voci’ van de nauwelijks bekende Vlaamse polyfonist Leonard Meldert, gedrukt in Venetië in 1578 door de erfgenaam van Girolamo Scotto. Prof. Franco Piperno, musicoloog aan de Sapienza-universiteit in Rome, verzorgde de uitgave.

‘Fiamengo’: zo staat het, heel trots, op de titelbladzijde van die oorspronkelijke druk. Maar, is hij wel bekend in Vlaanderen? Zijn naam komt niet voor in de gekende muziekencyclopedieën, noch in MGG Personenteil, noch in Grove, hoewel deze naslagwerken een lijst van meer dan 500 Vlaamse renaisssancepolyfonisten bevatten. We treffen hem ook niet aan in Thierry Levaux, Dictionnaire des compositeurs de Belgique du Moyen Âge à nos jours, Ohain-Lasne, 2006.
Over de geboorteplaats van Meldert is niets bekend. Het zou Meldert kunnen zijn, het dorp in de omgeving van Aalst. Maar, ook Luik wordt genoemd. Mogelijk werd hij geboren ca. 1535. Het staat in ieder geval vast dat hij in 1568 in dienst was van hertog Albert V van Beieren te München. In die periode was ook Roland de Lassus daar werkzaam. Meldert was er aanvankelijk enkel als blazer en zanger, maar heel snel ging hij ook componeren. Zijn madrigalen, canzoni en motetten werden opgenomen in gedrukte uitgaven naast die van Lassus en andere toondichters van de Beierse Kapel.
In 1573 duikt hij op in Pesaro, aan het hof van Guidobaldo II della Rovere, hertog van Urbino (Italië) als cornetto-speler. Na de dood van Guidobaldo worden alle muzikanten door diens zoon en opvolger ontslagen. Hij vindt nu een onderkomen in dienst van de broer van Guidobaldo: Giulio, kardinaal in Urbino. Daar zijn verschillende musici in dienst, o.m. Olivier Brassart uit Luik. Zij mogen de kardinaal vergezellen op zijn vele reizen (Rome, Loreto, Ravenna enz.). Zo komt Meldert in Venetië in contact met de drukkerij Scotto, die zijn eerste madrigalenbundel zal drukken. Door bemiddeling van de kardinaal krijgt Meldert in 1580 de functie van kapelmeester aan de kathedraal van Urbino. Het is bekend dat hij in die periode contacten had met Lucrezia d’Este in Ferrara. In 1590 verhuist hij naar de kathedraal van Orvieto waar hij sterft in 1610.

Online is volgende muziek van Leonard Meldert te vinden:

1. De partituur van het 5-stemmige madrigaal Tirsi morir volea bij IMSLP
2. Een mooie uitvoering zang en luit op YouTube door Simone Sorini van het madrigaal Quando la donna mia.
3. Ook op YouTube: Il piu leggiadro viso door het Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel


En er is 1 CD




Italia Mia. Musical imagination of the Renaissance
Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel
SONY CLASSICAL ESSENTIAL CLASSICS #SK-48065

met van Leonard Meldert Fiamengo: Il piu leggiadro viso.
Alle madrigalen hierboven genoemd komen uit de ‘Il primo libro de madrigali a cinque voci’ van 1578.
info: http://www.areditions.com/catalogsearch/result/?q=Meldert

CITAAT: DE CAPILLA FLAMENCA ONDER KAREL V

The musical establishment thus assembled by Charles in the early years of his reign would become among the most prestigious and impressive of the period. Only the most eminent composers, singers, and instrumentalists were recruited for service in his chapel and household, and this distinguished retinue of well-paid musicians contributed to the image of Charles as wealthy and powerful. As a music-loving patron of the arts, Charles chose to include them on his travels, and the imperial chapel of singers, instrumentalists and composers accompanied him on virtually all his journeys throughout his 41-year reign. They were essential for the daily celebration of the mass and office, as well as for the imperial image. The prestige and size of the emperor’s chapel was emulated but rarely matched in this period, and was described in 1551 by Marin Cavalli, the Venetian ambassador at Charles’s court, as ‘the most respected and most excellent chapel in the whole of Christendom”. (... ) “Charles arrived in Spain (September 1517) with a chapel designed to impress as well as reflect his newly acquired status as heir presumptive to the thrones of Castile, Leon, and Aragon. A playlist drawn up on 1 December 1517 at Valladolid, a few months after his arrival, shows 39 singers and chaplains as well as seven trumpeters and five instrumentalists.”

Mary Tiffany Ferer, Music and Ceremony at the Court of Charles V. The Capilla Flamenca and the Art of Political Promotion, Suffolk, 2013. pp. 62 & 67.

 

IMSLP

Wat en waar?

IMSLP staat voor International Music Score Library Project. Het is een organisatie die via de  ‘PETRUCCI MUSIC LIBRARY’ gratis een zogenaamde ‘virtuele bibliotheek’ van partituren ter beschikking stelt. Het betreft partituren die zich in het publieke domein bevinden, t.t.z. waaraan geen auteursrechten verbonden zijn.

Ons interesseert wat IMSLP al ingescand heeft aan oude handschriften en aan oude en nieuwe drukken van Franco-Vlaamse renaissancepolyfonisten. Meestal zijn die ook te downloaden via de website van de bibliotheek, waar ze bewaard worden. Maar, via de Petrucci Music Library zijn ze toch gemakkelijker en dus sneller te vinden.

Neem volgend zoekpad. Tik eerst de website in: ‘www.IMSLP.org’ en daarna, in het dialoogvenster: ‘composers’. Klik vervolgens in het kadertje ‘Content’ op ‘Wil’ en kies ‘Willaert’ in de namenlijst die verschijnt. Selecteer ten slotte ‘collections’ en klaar is kees.

Pas op!

De volledige lijst met werken van Adriaen Willaert die IMSLP aanbiedt, vind je hieronder.
Let wel: er zijn enkele foutjes in hun databank geslopen:

1. Op de openingspagina van de werken van Adriaen Willaert staat een afbeelding, die niet van Willaert is, maar van hertog Abrecht van Beieren, geschilderd door Mielich in het handschrift met werken van Cipriano De Rore.

2. Cantiones septem… 15453. Hier ontbreekt de discantus van het motet Venator lepores

3. Cantiones septem… 15465. Hier ontbreekt de discantus van het motet Obsecro Domine.

De ontbrekende discanten zijn wel te vinden op de website van de Bayerische Staatsbibliothek, resp. bsb00071950 en bsb00084895.*

* Het betreft de uitgave Cantiones septem, sex et quinque vocum. Van deze bundel bestaan er twee drukken: een van 1545 en een van 1546. De Bayerische Staatsbibliothek bezit van beide drukken een exemplaar, die allebei online te bekijken zijn.

- nr. 5 is van Willaert: Venator lepores mittet tibi
                met als tweede deel: Ad Franciscae Ducum
- nr. 6 is eveneens van Willaert: Obsecro Domine mitte quem misurus
                met als tweede deel: Qui regis Israel intende

Zoekpad:

1545: google ‘bsb00071950’ en zoek dan ‘Cantiones septem…’;
1546: tik in google: ‘bsb00084895’ en zoek eveneens ‘Cantiones septem…’
Er zijn telkens vier stemboeken. In dat van de Discantus tref je in beide boeken de twee werken met hun beide delen als nr. 5 en nr. 6.

 

Andere online-bronnen van Willaerts oeuvre

- CPDL (Choral Public Domain Library):
http://www2.cpdl.org/wiki/index.php/Adrian_Willaert - Werner Icking Music Archive:
http://icking-music-archive.org/ByComposer1/Willaert.php

 

A. IN DE REEKS ‘COLLECTIONS’

1. Online: gescande oude drukken 

(ii = secunda pars; iii = tertia pars)

1. Motetti de la Corona. Libro quarto (zwart/wit)
Ottaviano Petrucci
Fossombrone, 15193
enkel sopr – alt I – alt II

In boek vier: 1 motet van Willaert:
nr. 2: Verbum bonum et soave a 6 (c1 – c3 – c3 – c4 – F4 – F3)
ii. Ave solem genuisti

2. Motetti libro secondo
Andrea Antico
Venetië, 15214
enkel de altus

15 motetten, waaronder 2 van Willaert:
- nr. 6: Intercessio quaesumus
- nr. 13: Regina coeli laetare (versie 2 a 4)
                ii. Resurrexit sicut dixit

3. Motetti et carmina gallica
Andrea Antico
Rome, 15217
enkel de altus

1 werk van Willaert:
nr. 24: Je l’aymee bien

4. Motetti de la Corona. Libro quarto (2de uitgave)
Giovanni Giacomo Pasoti & Valerio Dorico
Rome, 15264, herdruk van 15193
enkel alt, tenor, 1ste en 2de bas

1 werk van Willaert:
nr. 2: Verbum bonum et soave a 6
ii. Ave solum genuisti

5. Libro primo de la Fortuna
Giovan Maria Giunta
15301
enkel de cantus

24 nummers, waaronder 3 van Willaert:
ff. 2v-3: in tua patientia (beeld 5)
f. 3: Nigra sum sed formosa (beeld 5 en 6)
f. 4r – 4v: Quid non ebrietas (beeld 6 en 7)

6. 25 Chansons musicales reduictes en la tabulature (zwart/wit)
Pierre Attaingnant
Parijs, 15317

1 werk van Willaert:
nr. 9: Dessus le marché d’Arras (tabulatuur) - (beeld 15)

7. Liber primus quinque et viginti musicales quatuor vocum motetos complectitur
Pierre Attaingnant
Parijs, 15343

bevat 25 motetten, waaronder 3 van Willaert:
- nr. 9: Beatus Stephanus, preciosus Dei prothomartyr
             ii. Et videntes vultum eius tamquam vultum angeli
- nr. 16: Intercessio, quaesumus Domine, beate Barbare
- nr. 24: Salva crux sancta, arbor digna
              ii. Causa etiam vitae foret cunctis

8. Liber secundus: quatuor et viginti musicales quatuor vocum motetos habet
Pierre Attaingnant
Parijs, 15344

24 motetten, waaronder 5 van Willaert:
- nr. 1: Pater noster (versie 1 a 4)
- nr. 5: Congratulamini mihi omnes qui diligitis Dominum
             ii. Recedentibus discipulis non recedebam
- nr. 13: Omnipotens sempiterne Deus qui huius diei
- nr. 18: Ave regina coeloru, ave domina
             ii. Gaude gloriosa, super omnes speciosa
- nr. 21:  Patefactae sunt januae coeli
             ii. Mortem enim quam Salvator noster dignatus est

9. Liber quartus XXIX. musicales quatuor vel quinque parium vocum modulos habet
Pierre Attaingnant
Parijs, 15346

29 motetten, waaronder 1 van Willaert:
nr. 1: Precatus est Moyses in conspectu [Domini] Dei sui (a 5)
            ii. Memento Abraham, Ysaac et Jacob

10. Liber septimus XXIIII. trium, quatuor, quinque, sex ve vocum modulos
dominici…

Pierre Attaingnant
Parijs, 15349

24 motetten waaronder 1 van Willaert:
nr. 3: Ecce Dominus veniet et omnes sancti eius a 5
(De adventu domini – superius in canon)

11. Liber octavus XX. musicales motetos quatuor, quinque vel sex vocum modulos habet
Pierre Attaingnant
Parijs, 153410

20 motetten, waaronder 4 van Willaert:
- nr. 3: Hac Clara die turma festiva dat praeconia
             ii. Cui contra Maria haec reddit famina
- nr. 8: Verbum bonum et suave
ii. Ave, solem genuisti, ave, prolem protulisti
- nr. 14: Beata viscera Mariae virginis
- nr. 18: Sancta Maria, regina coelorum
ii. O pia domina, per illud gaudium

12. Lib. undecimus XXVI. Musicales habet modulos quatuor et quinque vocibus editos
Pierre Attaingnant
Parijs, 15353

26 motetten, waaronder 1 van Willaert:
nr. 21: Videns Dominus flentes sorores Lazari

13. Lib. duodecimus : XVII. musicales ad virginem Christiparam salutationes habet
Pierre Attaingnant
Parijs, 15354

17 Maria-antifonen waaronder 1 van Willaert:
nr. 6: Regina coeli (versie 3 a 5)

14. Novum et insigne opus musicum, sex, quinque, et quatuor vocum
Hieronymous Formschneider
Nürenberg, 15371
zonder de zesde stem

57 nummers, waaronder 1 van Willaert:
nr. 23: In diebus illis erat vir Babyloniae (a 5)
            ii. Susanna aliquando ingrediebatur
iii. Deus qui absconditorum

15. Famosissimi Adriani Willaert,… musica quatuor vocum (quae vulgo motecta nuncunpatur)… Liber primus
Girolamo Scotto
Venetië, W1106 (1539)

26 vierstemmige motetten, alle van Willaert:

1. Ave Maria, gratia plena (versie 1)
2. Videns Dominus
3. Quasi unus de paradisi
        ii. Deus qui beatum
4. Antoni pastor inclyte
5. Omnipotens sempiterne Deus
6. Angelus Domini descendit
7. Ave dulcissime Domine
8. Natale sanctae Euphemiae
        ii. Tu Domine
9. O gemma clarissima
10. O Thoma laus et gloria
11. Veni Sancte Spiritus
        ii. Sine tuo numine (versie 2)
12. Benedicta es
        ii. Per illud ave (versie 1)
13. Beata Dei genitrix
        ii. Et beata
14. O Domine Jesu Christe (versie 1)
15. Mirabile mysterium
16. Magne martyr Adriane
17. Ave Regina coelorum
       ii.Gaude gloriosa (versie 1)
18. Domine Jesu Christe, fili Dei vivi, qui de coelis
19. Armorum fortissime
        ii. Te igitur
20. In illo tempore stabant
21. Joannes Apostolus
        ii. Ecclesiam
22. Ad te Domine
23. Tota pulchra es
24. Patefactae sunt januae
        ii. Mortem
25. Surgit Christus
        ii. Dic Maria
        iii. Dic Maria
26. Magnum haereditatis mysterium

16. Famosissimi Adriani Willaert,… musica quinque vocum (quae vulgo motecta nuncunpatur)… Liber primus
Girolamo Scotto
Venetië, W1110 (1539)
enkel de cantus

23 motetten, alle van Willaert:

1. Verbum iniquum 2. Duo rogavi
2. Salva nos ab excidio
3. Christus resurgens
ii. Dicant nunc
4. Prolongati sunt
ii. Inveterata
iii. Sit ergo
5. Si rore Aonio
ii. At desueta diu
6. Domine Jesu Christe Fili Dei vivi, qui frigestente
7. Adriacos numero
ii. Nobis dum
8. Laetare sancta mater Ecclesiae
ii. Augustine lux
9. Inclite dux
ii. Sanguine tam multo
10. Sacerdotum diadema
ii. O Gratiane
11. Regina coeli laetare (versie 3)
ii. Resurrexit sicut dixit
12. Peccavi super numerum
ii. Quoniam
13. O crux splendidior
ii. Dulce lignum
14. Ecce lignum crucis
ii. Crux fidelis
15. Inclite Sfortiadum princeps
16. Locuti sunt
ii. Et posuerunt
17. Haud aliter pugnans
18. Victor io, salve
ii. Quis curare neget
19. Precatus est Moyses
ii. Memento
20. Congratulamini (versie 3)
ii. Et dum flerem
21. Ave maris stella (versie 1)
ii. Monstra te esse
22. Ave Maria, ancilla sanctae Trinitatis
ii. Ave Maria, fons
23. Ne projicias nos, Domine

17. Canzone villanesche alla Napolitana
Antonio Gardano
Venetië, W1115  (1545)

15 nummers a 4, waaronder 10 van Willaert:

1. Sempre mi ride sta
2. O dolce vita mia
3. Madonn'io non lo so
4. Cingari simo
5. Vecchie letrose
6. Madonna mia fa
7. Se mille volte (Fran. Silvestrino)
8. O dio si vede chiaro cha per te moro (Fran. Silvestrino)
9. Un giorno mi prego
10. Si come bella sei (Fran. Silvestrino)
11. A quand'a quand'haveva
12. O bene mio
13. Madonn'io t'heggi'amato (Fran. Corteccia)
14. Madonna mia io son un poverello
15. Sospiri miei
16. Le Vecchie per invidia (Francesco Corteccia)

18. Cantiones septem, sex et quinque vocum
Melchior Kriesstein
Augsburg, 15453

1 werk van Willaert:
nr. 5: Venator lepores (discantus ontbreekt bij Petrucci)
ii. At Francisce Ducum

19. Cantiones septem, sex et quinque vocum
Melchior Kriesstein
Augsburg, 15465

2 werken van Willaert:
- nr. 5: Venator lepores
ii.At Francisce Ducum
- nr. 6: Obsecro Domine mitte quem missurus es a 6 (discantus ontbreekt bij Petrucci)
ii. Qui regis Israel intende

20. Carminum quae Chely vel Testudine canuntur, duarum, trium, et quatuor partium. Liber Primus
Pierre Phalèse
Leuven, 154719
(zwart/wit)

1 werk van Willaert, in luittabulatuur:
C’est donc par moy.

21. Libro secondo de li motetti a tre voce
Girolamo Scotto
Venetië, 154914

30 motetten, waaronder 6 van Willaert:

- nr. 21: Iam pascha nostrum Christus est
- nr. 22: Tu septiformis munere
- nr. 25: Sicut sydus radium
- nr. 27: Equalis eterno patri
- nr. 29: Quorum precepto subditur
- nr. 30: Ceduntur gladiis more bidentium

22. Diphona amoena et florida selectore Erasmo Rotenburcho, boiaro...
Johann vom Berg & Ulrich Neuber
Neurenberg, 154916

1 nummer van Willaert:
pp. 6-7: Vix alia poteras a 2 (sopr en tenor)
slechts de onderste stem

23. Fantasie et recerchari a tre voci. Giuliano Tiburtino
Hieronimus Scotto
Venetië, 154934
(zwart/wit)

1 madrigaal, 1 chanson en 8 ricercars van Willaert:

- nr. 16: Se'l veder voi m'ancide
- nr. 19: Sur le joly, joly jonc ma doulce amye
- nr. 22: ricercar a 3 - C5
- nr. 23: ricercar a 3 - C6
- nr. 24: ricercar a 3 - C4
- nr. 25: ricercar a 3 - C8
- nr. 26: ricercar a 3 - C3
- nr. 27: ricercar a 3 - C2
- nr. 28: ricercar a 3 - C7
- nr. 29: ricercar a 3 - C10

24. Musicque de joye
Jacques Moderne
Lyon, 155024
(zwart/wit)

7 ricercars van Willaert of aan hem toegeschreven:

- nr. 3: Ricercar A-01
- nr. 4: Ricercar A-02
- nr. 7: Ricercar A-06 (misschien van Julio de Modena alias Guilio Segni)
- nr. 8: Ricercar A-04 (misschien van Julio de Modena alias Guilio Segni)
- nr.17: Ricercar A-05 (misschien van Julio de Modena alias Guilio Segni)
- nr.20: zelfde als 17
- nr.21: Ricercar A-03
- nr.22: Ricercar A-07 (misschien van Gabriel Coste)

25. Madrigali a 5 voci insieme alcuni di M. Adriano et altri autori. Libro 2. Cipriano de Rore
Antonio Gardano
Venetië, 155115

3 madrigalen van Willaert:

- nr. 3: Sciocco fu’l tuo desire
- nr. 13: Qual anima ignorante
- nr. 38: Qual vista sara mai

26. Libro de música de Vihuea
Diego Pisador
Salamanca, 155235
(soms zwart/wit, soms in kleuren)

7 werken van Willaert in luittabulatuur:

- Ave Maria (versie 3 a 4) (f.76)                                                                                              (beelden 163 – 165)
- Pater noster (versie 1 a 4) (f.77) (beelden 165 – 167)
- O dolce vita mia (f. 87) (beeld 185)
- A quand’a quand’haveva (f.89) - (zang en begeleiding) (beelden 189 – 190)
- Lagrime mesti (f.89v-90) - (zang en begeleiding)  (beeld 190)
- Madonna mia fa (f.90 – 90v) - (zang en begeleiding) (beelden 191 – 192)
- O bene mio fa famm’uno favore (f.90v-91) - (zang en begeleiding) (beelden 192 – 193)

27. Fantasie, Recercari, Contrapunti a 3 voci. Libro primo
Antonio Gardano
W1121 (1559)
herdruk van W1120 (1551)

- 15 ricercars, waaronder 9 van Willaert
- 1 motet van Willaert (Regina coeli), samen met 1 motet van Cipriano De Rore op dezelfde tekst én op dezelfde cantus firmus

28. Musica Nova di Adriano Willaert
Antonio Gardano
Venetië, W1126 (1559)

* 27 motetten, alle van Willaert:

1. Domine, quid multiplicati sunt
ii. Ego dormivi
2. Dilexi, quoniam exaudiet
ii. O Domine libera
3. Confitebor tibi Domine
4. Recordare Domine
5. O admirabile commercium
6. Miserere nostri
7. Sub tuum praesidium
8. Beati pauperes spiritu
ii. Beati qui persecutionem
9. Sustinuimus pacem et non venit
10. Omnia quae fecisti
11. Veni Sancte Spiritus
12. Avertatur obsecro
ii. Inclina Deus
13. Alma Redemptoris Mater
ii. Tu quae genuisti
14. Peccata mea
15. Salve Sancta Parens
16. Auditae insulae
ii. Et posuit
17. Aspice Domine quia facta est
ii. Plorans ploravit in nocte
18. Pater, peccavi
19. Victimae paschali laudes
20. Mittit ad Virginem
21. Haec est domus Domini
ii. Fundavit eam
22. Huc me sidero
23. Praeter rerum seriem
24. Inviolata, integra et casta
ii. Tua per precata
25. Benedicta es coelorum Regina
ii. Per illud ave
26. Verbum supernum
27. Te Deum Patrem
ii. Laus Deo Patri

* 25 madrigalen, alle van Willaert:

1. Io amai sempre
ii. Ma chi pensò veder
2. Amor, Fortuna
ii. Ne spero I dolci di
3. Quest' anima gentil
ii. Se si posasse sotto
4. Lasso, ch'i ardo
ii. Quest' ardir mio
5. O invidia nemica
ii. Ne però con atti acerbi
6. Piu volte gia
ii. Ond'io non potè mai
7. Quando fra l'altre donne
ii. Da lei ti vien
8. L'aura mia sacra
ii. Ella si tace
9. Mentre che'l cor
ii. Quel foco è morto
10. Onde tolse Amor
ii. Da quali angeli
11. Giunto m'ha amor
ii. Nulla posso levar
12. I begli occhi
ii. Questi son
13. Io mi rivolgo
ii. Talhor m'assale
14. Aspro core e selvaggio
ii. Vivo sol di speranza
15. Passa la nave mia
ii. Pioggia di lagrimar
16. I piansi, hor canto
ii. Si profund'era
17. Cantai, hor piango
ii. Tengan dunque ver
18. In qual parte del ciel
ii. Per divina bellezza
19. I vidi in terra
ii. Amor, senno, valor
20. Ove ch'i posi gliocchi
ii. Amor e'l ver fur meco
21. Pien d'un vago pensier
ii. Ben, s'io non erro
22. Quando nascesti, Amor (P. Sasso)
23. Liete e pensose
24. Che fai alma? Che pensi?
25. Occhi piangete

29. Das erste Buch newerlessner fleissiger etllicher viel schöner Lautenstück… mit vier und fünff Stimmen…
Bernhard Jobin
Straatsburg, 157212

1 nummer van Willaert:
nr. 6: Joyssance vous donnerez (tabulatuur) - (beeld 26)

 

2. ONLINE: GEDIGITALISEERDE HANDSCHRIFTEN

1. Chansonnier de Zeghere van Male
manuscript 125, 126, 127 en 128 in
Bibliothèque Municipale de Cambrai, 1542
Zie: PETRUCCI, www.Imslp.nl/imglnks/usimg/

7 nummers van Willaert:

- nr. 9: Missa Gaude Barbara
- nr. 20: Cest doncq par moy que je suis fortune
- nr. 77: Missa Christus resurgens
- nr. 92: Mon petit cueur nest pas a moy
- nr. 163: Da pacem Domine in diebus nostris
- nr. 182: A vous me rens comme celle du monde
- nr. 192: Dulces exuvie dum fata deusque

Een meer volledige weergave dan IMSLP is de bibliotheek van Cambrai zelf, via:  http://bvmm.irht.cnrs.fr/consult/consult.php?reproductionId=9973

 

3. ONLINE: LATERE GEDRUKTE UITGAVEN

1. La Couronne et Fleur des Chansons a troys
- oude druk: Andrea Antico, Venetië, 15361
- moderne druk (in hedendaagse notenbeeld): Daniel Van Gilst, 2015

13 van de 40 chansons van Willaert:

1. Baisés moy tant, fringués moy tant                 (versie 2 a 3)
2. Hé Dieu, Hé l'ayne, la laine m'y fault
3. J'aime par amours
4. Jan, Jan, Quand tu t'en iras
5. Je ne sçaroys chanter ne rire                                                (versie 1)
6. La rousé du moys de may                                     (versie 1)
7. Or suis je bien                                                            (versie 1)
8. Perot, Perot, viendras tu aux noces?
9. Quand le joli robinet
10. Qui la dira                                                                  (versie 1)
11. Qui veult aymer                                                       (versie 1)
12. Sire, don Dieu, tout ils sontayes                        (versie 1)
13. Vous marchez du bout du pied

2. A Collection of Italian Lute trios. Intavolation in french Lute-tabulatur for 3 lutes
Anton Höger (2012)
(unisono)

6 ricercars en 1 chanson van Willaert:

- ricercars: nrs 1, 2, 3, 4, 5, 9.
- Qui veult aimer

3. Das Chorwerk, Heft 5: Italienische Madrigale zu 4 – 5 Stimmen
Möseler, Wolfenbüttel, 1930

2 madrigalen van Willaert:

- p. 5: Mentre che’l cor
- p. 12: O bene mio

4. Das Chorwerk, Heft 54: Fünf Vergil-Motetten
Helmuth Osthoff
Möseler, Wolfenbüttel, 1956

1 motet van Willaert:
nr. 3: Dulces exuviae

5. Das Chorwerk. Heft 59: Adrian Willaert. Drei Motetten a 5
Walter Gerstenber
Möseler. Wolfenbüttel, 1957

3 motetten van Willaert:

- Sacro fonte regenerata
- La
us tibi, sacra rubens
- Benedictus redemptor omnium

6. Motetti, madigali et canzone francese
Giovanni Bassano
15912
handgeschreven kopie naar het origineel van Chrysander uit 1890

2 chansons van Willaert:

- nr. 47: A la fontana
- nr. 48: Le Rose

7. Polyphonies vocales de la Renaissance en italien

Daniel Van Gilst
2015

2 madrigalen Willaert:

- Cantai or piango a 6
- Amor mi fa morire
a 4

 

8. Adrian Willaert. IX ricercari a 3 voci
Hermann Zenck
B. Schott’s Söhne, Mainz, 1933
versie in partituur & versie met afzonderlijke partijen (viool, altviool, bas)

ricercars nrs C1, C2, C3, C4, C5, C6, C7, C8, C9.
(meer uitleg over die nummering op onze website: www.adriaenwillaert.be)

9. Motetta trium vocum
Antonio Gardano
Venetië., 1543
omgezet in moderne partituur door Arnold den Teuling, 2011

4 ricercars van Willaert:
-ricercar in re
-ricercar in mi
-ricercar in fa
-ricercar in sol

10. Sammlung ausgezeichneter Kompositionen für die Kirche

Stephan
Regensburg, 1907

van Willaert
:
- Magnificat VI. toni a 4  

11. Tiers livre de chansons, composées a trois parties par bons et excellent musiciens...

Adrian Le Roy & Robert Ballard Parijs, 155322
heruitgegeven in moderne notendruk door Daniel Van Gilst (2014)

3 chansons van Willaert:
- nr. 3: Allons, allons gay - nr. 8: La rousée de moys de mai
-nr. 26: Si je ne voy m’amie    

12. Adrian Willaert und andere Meister. Volkstümliche Italienische Lieder zu 3 – 4 Stimmen

Erich Hertzmann
Möseler Verlag, Wolfenbüttel, 1930

van Willaert: selectie uit Canzone Villanesche alla Napolitana
, W1115 (1545) en W1116 (1548) - nr. 2: Un giorno mi prego
- nr. 3: Zoia zentil
- nr. 9: O dolce vita mia
- nr. 10: Madonn’io non lo so


 

WILLAERT NIEUWSBRIEF - 11de jaargang nr 9 - 31 OKTOBER 2015

NIEUWE CD met werk van Willaert

http://www.atmaclassique.com/images/Photo/Big/f27e7501-bc13-4282-945e-78a9243fdc21.jpg

‘Scenes from the Gospels’.
Motetten van Josquin tot Palestrina
VivaVoce o.l.v. Peter Schubert.
Label: ATMA CLASSIQUE ACD22695
2014

werken van o.m. Josquin des Prez, Nicolas Gombert, Pierre de Manchicourt en Jacquet de Mantua

en van Adriaen Willaert:

- Angelus Domini descendit
- In Illo tempore stabant
- Videns Dominus flentes sorores Lazari


FOCUS OP Willaerts motet
‘Videns Dominus flentes sorores Lazari’

Nadat het al eerder gedrukt was te Parijs (bij Pierre Attaingnant, 1534) en te Wittenberg (bij Georg Rhaw, 1538), nam de Venetiaanse drukker-uitgever Girolamo Scotto dit prachtige werk in 1539 op in het eerste boek vierstemmige motetten met als titel: Famosissimi Adriani Willaert, chori divi Marci illustrissimae Reipublicae Venetiarum Magistri, musica quatuor vocum (quae vulgo motecta nuncupatur) noviter omni studio, ac diligentia in lucem edita. Liber primus. Quatuor vocum.
De Nationale Bibliotheek te Brussel bezit een exemplaar ervan.

Videns Dominus staat er als tweede nummer na het Ave Maria (versie 1). Het motet is gecomponeerd op de liturgische tekst voor de communie van de vrijdag in de 4de week van de vasten. De woorden zijn ontleend aan het evangelieverhaal van Johannes 11: het verhaal van de doodopwekking van Lazarus.

Voor zover we weten, bestaat er slechts een enkele cd-opname, m.n. in het hierboven vermelde:

‘Scenes from the Gospels’. Motetten van Josquin tot Palestrina
uitvoerder: VivaVoce o.l.v. Peter Schubert

label: ATMA CLASSIQUE ACD22695
uitgegeven in 2014 (zie hierboven )

Nochtans heeft het motet over de doodopwekking van Lazarus veel musicologen aan het studeren gezet. In de eerste plaats Joshua Rifkin. In Miracles, Motivicity and Mannerism, een bijdrage over het motet in Dolores Pesces essaycollectie Hearing the Motet (1997) bestempelt hij het als “long a favorite piece of mine.” Voorts noemt hij het, wijzend op de “continuously developing motivicity”, een “absolutely stunning example of varied repetition”. (resp. p. 11 & 243, cf. infra).

In Motive, Structure and Meaning in Willaert’s Motet Videns Dominus (2015) trekt Christopher Reynolds de lijn door, waar hij zijn bewondering uitschrijft voor “the construction and distribution of motives” in Willaerts polyfone tekstinterpretatie. (Citaat: abstract, cf. infra).

Beide musicologen vonden dit ene werk een volledig artikel waard. Als aanvulling citeren wij hieronder nog uit een doctoraatsverhandeling van Jonathan Harvey en besprekingen door Katelijne Schiltz en Ignace Bossuyt. Laten we echter eerst even kijken naar genoemde druk. Voor een moderne partituur verwijzen wij naar CMM 3-01, p. 71. Zij kan ook aangekocht worden bij Sheet Music: http://www.sheetmusicplus.com/title/videns-dominus-sheet-music/4369897






Joshua Rifkin

p. 8 "Willaert's musical art might find an analog in the mannerism of Italian visual arts around 1530. p. 10 "Willaert carried to a "distorting" extreme the very compositional techniques that served unifying functions in other contexts."
p. 243 "Videns Dominus contains what I have always regarded as an absolutely stunning example of varied repetition."
p. 245 "I would guess that Willaert composed Videns Dominus in the years immediately preceding his departure from Ferrara for Venice in 1527. The music strikes me as more evolved in style than that of the relatively few Willaert motets transmitted before 1520."

p.254. "It remains to me an inescapable fact that the traits conventionally described as typical of post-Raphaelite mannerist art - the compacting of structure, distortion of symmetry, distention of figures, and softening of outlines -  find a perfect analog in compositions like Videns Dominus."

p. 255. In our day, writing on Willaert has, it seems to me, too readily followed the agenda that Zarlino set toward the end of Willaert’s life. But looking at the Music of the younger Willaert, we see something other than the stern and austere figure to Musica Nova: we see a vibrant, energetic artist eagerly displaying his virtuosity, transforming the heritage of his biographical and spiritual teachers into a new kind of art – an art that, by all accounts, took Italy by storm. Properly heard, it can still do the same to us.

Joshua Rifkin. art. Miracles, Motivicity and Mannerism. Adrian Willaert’s Videns Dominus flentes sorores Lazari and Some Aspects of Motet Composition in the 1520s. in Dolores Pesce. Hearing the Motet: Essays on the Motet of the Middle Ages and Renaissance. OUP. 1988.

Christopher Reynolds

This study of Adrian Willaert's motet, Videns Dominus flentes sorores Lazari, demonstrates how the construction and distribution of motives indicate a particular reading of the text, the story of Jesus raising Lazarus from the dead. While this reading has important elements in common with artistic renderings of the story of Jesus resurrecting Lazarus, it also demonstrates the ability of music to express a kind of meaning unavailable to artists. Willaert created a symmetrical structure with the command of Jesus to Lazarus placed in the exact middle of the motet, with events on either side ordered concentrically to represent Lazarus's return to life. Key events in Willaert's motet recur in Jacobus Vaet's Videns Dominus (1562), and Hieronymus Praetorius's double-choir motet, Videns Dominus flentes sorores Lazari (1599).

Christopher Reynolds. Abstract van het artikel Motive, Structure and Meaning in Willaert's Motet Videns Dominus in The Journal of Musicology, vol. 32., summer 2015, p. 328

Jonathan Harvey

Willaert’s work is saturated with subtly changing and repeating rhythmic and pitch units. An example of this subtly shifting motivic permeation is the four-voice motet Videns Dominus, likely composed around 1526. In mm. 33-42 of this motet, Willaert sets the text “Lazare veni foras,” Each voice contains two statements of that poetic text, and each voice has a similar but distinct musical motive.
Each voice repeats its motive two times, but the varying rests between each repetition create a subtly shifting musical texture that is never repeated exactly, despite the fact that the motive is stated eight times in ten measures. The entire polyphonic fabric consists of nothing but the motive, shifting in relation to itself

Jonathan Harvey. The Seculars Latin-Texted Works of Adrian Willaert. Doctoraatsverdediging Universiteit van Connecticut. 2015. p. 7-8.


Katelijne Schiltz

p. 229: over het aanwenden van het motivicity-principe
p. 230 vn. 6: Joshua Rifkin wijst op het samenvallen van het motivicity-fenomeen met symbolisch geladen tekstdelen: hier op de woorden waarmee Jezus de dode Lazarus opwekt 'Lazare veni foras'

Schiltz, Katelijne. Adriaan Willaert en de Venetiaanse motetpraktijk. Een onderzoek naar stijlbepaling. Katholieke Universiteit Leuven, 2001


Ignace Bossuyt
p. 104 "Inzet met strenge imitatie, waarbij echter de stemmen ver uit elkaar zijn geplaatst."
Bossuyt, Ignace,
Adriaan Willaert, Leven en werk. Stijl en genres. Leuven 1985.

Hart&Ziel
is een programma van de Nederlandse radiozender RADIO4, waarbij ze de luisteraars vragen naar hun favoriete klassieke muziek. Ook KLARA heeft af en toe zo’n programma. Het resultaat is doorgaans hetzelfde: de eerste best geklasseerde werken zijn religieuze composities met J.S.Bach aan de top. Heel zelden worden nummers genoemd van vóór 1600.

In het programma van RADIO4 begin oktober was het evenwel anders, vooral wat die heel oude muziek betreft. Heel verrassend werden er dit jaar in RADIO 4 in de top 300 verschillende vocale en instrumentale stukken gekozen van vóór Monteverdi.

271: Josquin des Prez. Mille regrets
253: Jan Pieterszoon Sweelinck. Variaties over “Mein junges Leben hat ein End”
251: William Byrd. Vijfstemmige mis
[229: Caccini. Ave Maria] (niet authentiek)
216: gregoriaans. Stabat Mater
205: Palestrina. Missa Papae Marcelli
176: Tallis. If you love me
107: Hildegard von Bingen. Hymnen
80:  Tallis. Spem in alium
70:  Jan Pieterszoon Sweelinck. Psalmen

Om de volledige lijst met alle nominaties te vinden, tik: http://hartenziel.radio4.nl/

‘CIPRIANO DE RORE. DE HUMANIST’

Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel toert door Nederland en rondt af in Parijs

van dinsdag 27 oktober t.e.m. 5 november 2015

- vrijdag 30 oktober. 20.15u. Amsterdam. Muziekgebouw aan ’t IJ, Amsterdam
- zaterdag 31 oktober. 20.15u, Nieuwe Kerk, Groningen
- zondag 1 november. 15.30u. Vlissingen, Sint-Jacobskerk, Vlissingen
- dinsdag 3 november. 19.30u, Schouwburg, Almere
- woensdag 4 november. 20.30u, Kapel Zusters onder de Bogen, Maastricht
- donderdag 5 november. 20.30u, Temple de Pentemonte, Parijs


NIEUWE CD met Willaert


http://www.atmaclassique.com/images/Photo/Big/f27e7501-bc13-4282-945e-78a9243fdc21.jpg


Scenes from the Gospels.
Motetten van Josquin tot Palestrina
VivaVoce o.l.v. Peter Schubert.
Label: ATMA CLASSIQUE ACD22695
2014.

van Adriaen Willaert:
-Angelus Domini descendit
-In Illo tempore stabant
-Videns Dominus

Daarnaast werken van o.m. Josquin des Prez, Nicolas Gombert, Pierre de Manchicourt en Jacquet de Mantua.


Tuesday, April 26, 2016 at 7:30 p.m.
Salle Bourgie
1339 Sherbrooke Street West, Montreal
Cipriano de Rore was a rock star in his lifetime, and afterwards even the great Monteverdi admitted his debt to Rore’s experimental new style. This season Rore turns 500, and we still love the flowing lines, chromatic harmonies, thick counterpoint, and serious expression of his madrigals, masses, and motets. “In the sweet shade” (Alla dolce ombra) is his most famous piece.
http://www.vivavoce-montreal.com/en/schedule.html

CITAAT I: more fascinating

Willaert’s pieces are full of compositional subtlety and clever manipulation of counterpoint, rhythm, and textual declamation. It may take some time to become familiar with Willaert’s refined language, but the closer one looks and listens, the more fascinating it becomes.
Simon Van Damme. Journal of the Alamire Foundation. vol. 4 – number 1, spring 2012, p. 9.

CITAAT II: synthese
“Guillaume Dufay slaagde er als een van de eersten in de synthese tot stand te brengen tussen de welluidendheid van de Engelsen, de melodische rijkdom van de Italianen en het structureel vermogen van de Fransen.”
Ignace Bossuyt. art. “Ars perfecta – Noord-Frankrijk en de Nederlandse Polyfonie.”

Een correctie: dit artikel is niet verschenen in Ons Erfdeel, zoals vermeld in de vorige Willaert Nieuwsbrief, maar in het jaarboek De Franse Nederlanden. Les Pays-Bas Français, uitg. door Ons Erfdeel VZW, jg. 40, 2015, p. 61-66 (Franse vertaling: "Ars perfecta". La France du Nord et la polyphonie, p. 67-73).

Nieuwsbrief - 11de jg. nr 8 - 30 september 2015 (ingekort)

BREAKING NEWS

Festival Oude Muziek Utrecht 2016

kiest als thema

‘Venetië, Adriaen Willaert & Cypriaen De Rore’ !

concerten en festivals

di. 29 september 2015, 19.30u, New College Chapel Oxford (UK)
privaat optreden van Stile Antico
programma: Sacred or Profane?
met werk van o.a. Guillaume Dufay, Josquin des Prez, Nicolas Gombert en Orlando di Lasso
www.stileantico.co.uk

vr. 2 oktober 2015, 20.00u, Bibliotheek, Brakel
voordracht door Wim Daeleman
thema: ‘Cypriaen De Rore. Een van de belangrijkste componisten van de 16de eeuw’
www.triverius.be (zie ook: Facebook Lierde)

zat. 3 oktober 2015, 20.15u, Katelijnekerk, Mechelen – uitverkocht
Choeur de Chambre de Namur & Cappella Mediterranea o.l.v. Leonardo Garcia-Alarcón
programma: ‘Lassus. Prins der Musici’, met werk van o.a. De Monte en di Lasso (Magnificat sopra ‘Anchor che col partire’ en Missa ‘Suzanne un jour’)
www.musica-divina.be

zat. 3 oktober 2015, 20.30u, De Toonzaal, ’s-Hertogenbosch
Cappella Pratensis o.l.v. Stratton Bull
programma: Tous les regretz. Margaretha van Oostenrijk. A life in Music
www.cappellapratensis.nl

zat. 10 oktober 2015. Christuskirche Hamburg Eimsbüttel
Schola Cantorum St. Stephanus o.l.v. Friedemann Kannengießer
programma: oude muziek onder de titel ‘Credo’
met werk van o.a. Orlando di Lasso en Adriaen Willaert (Pater noster)
www.kirchenmusik-eimsbuettel.de

zo. 18 oktober 2015, 19.30u, Sint Michielskerk, Roeselare
Collegium De Dunis o.l.v. Ignace Thevelein
programma: ‘Canta et ambula!’, religieus themaconcert
met hedendaags werk, afgewisseld met oude muziek van o.a. Adriaen Willaert en Cypriaen De Rore
peter.malisse@skynet.be

woe. 21 oktober 2015 te 20.00u. Französische Friedrichstadtkirche. Berlijn
concert in het kader van Berliner Tage für Alte Musik
Cappella Pratensis o.l.v. Stratton Bull
programma: ‘Die polyphone Welt des Jheronimus Bosch’
met gregoriaans en werken van Pierre de la Rue (o.a. Missa Cum Jocunditate)
www.berlinaltemusik.com

zat. 24 oktober 2015, 14.30u, GC de Lijsterbes, Kraainem
Feest ‘60 jaar Davidsfonds’, voordracht door Ann Kelders (Koninklijke Bibliotheek van België, Brussel) thema: ‘De polyfonie rond 1500 in de Nederlanden’, over o.a. des Prez, de la Rue en Willaert
www.delijsterbes.be

zat. 24 okt. 2015, 20.00u, Kerk van de Minderbroeders-Kapucijnen, Boeveriestraat, Brugge Collegium De Dunis o.l.v. Ignace Thevelein
concert n.a.v. van 20 jaar bestaan van het koor
met hedendaags werk, afgewisseld met oude muziek van o.a. Adriaen Willaert en Cypriaen De Rore
www.collegiumdedunis.be

zo. 25 oktober 2015, 10.00u, Sint Pieterskerk, Leuven
eucharistieviering met Currende o.l.v. Erik Van Nevel
met o.a. Johannes de Cleve, Missa ‘Tribulatio et angustia invenerunt me’
www.currende.be

zo. 25 oktober 2015, 16.00u, Eglise du Couvent de Reineauvillé (F)
The Brabant Ensemble o.l.v. Stephen Rice
met Cypriaen De Rore, Missa Doulce Mémoire
https://musiqueancienneribeauville.eu

zo. 25 oktober 2015, 20.00u, St. Hedwigs-Kathedrale, Berlijn (D)
Ministriles de Marsias, Spaans blazersensemble
programma: ‘El Quijote en música – IV Centenario de la publicación de la segunda parte de El Quijote’ met werk van o.a. Adriaen Willaert.
www.berlinaltemusik.com

'CIPRIANO DE RORE. DE HUMANIST’

Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel toert door Nederland en rondt af in Parijs

van dinsdag 27 oktober t.e.m. 5 november 2015

- dinsdag 27 oktober, 21.00u, Amuz, Antwerpen
- woensdag 28 oktober. 20.15u, Catharinakerk, Eindhoven
- donderdag 29 oktober. 20.00u, Vredenburg, Utrecht
- vrijdag 30 oktober. 20.15u. Amsterdam. Muziekgebouw aan ’t IJ, Amsterdam
- zaterdag 31 oktober. 20.15u, Nieuwe Kerk, Groningen
- zondag 1 november. 15.30u. Vlissingen, Sint-Jacobskerk, Vlissingen
- dinsdag 3 november. 19.30u, Schouwburg, Almere
- woensdag 4 november. 20.30u, Kapel Zusters onder de Bogen, Maastricht
- donderdag 5 november. 20.30u, Temple de Pentemonte, Parijs

“If there is an entire body of work that truly deserves the title ‘Renaissance’, then it is surely the oeuvre of Cipriano de Rore. It is both his knowledge of ancient art and literature, his often spectacular, idiosyncratic, and ground-breaking compositions, as well as the ceremonial characteristics of his works that make de Rore the ‘Erasmus of music’ in the sixteenth century. Cipriano gave the singers of the sixteenth century a new mandate: a profound comprehension of, and empathy with texts - be they in Latin, Italian or French.”

www.huelgasensemble.be

Mons - Hommage Roland de Lassus - VTdJ.JPG

EEN WEEK MET ROLAND DE LASSUS IN BERGEN
van 3 tot 11 oktober 2015

in het kader van “Bergen 2015, Europese Hoofdstad van de Cultuur”

zaterdag 3 oktober, 16.00u, Sint-Niklaaskerk

- concert ‘Lassus pour tous’
- voordracht door Jean-Marc Onkelinx, musicoloog

zondag 4 oktober, 19.30u, op de trappen van en in de Heilige-Waldetrudiskerk

- op de trappen: concert met 500 zangers en 50 accordeonisten
in een gelegenheidscompositie van Jean-Paul Dessy

- 20.30u, in de kerk: ‘Sonic Lassus’ door het ensemble Musiques Nouvelles
muziek van Lassus in uiteenlopende interpretaties: authentiek door Vox Luminis, maar ook elektronisch, pop etc.

maandag 5 oktober, 12.15u, Chapelle des FUCaM

‘Barokke muziek uit Henegouwen’
Het Ensemble PhilidOr o.l.v. Mira Glodeanu brengt op authentieke instrumenten kamermuziekwerken van Henegouwse componisten uit de 18de eeuw:
Etienne Bernard, J. Barrière en Jacques-Philippe Lamoninary.

dinsdag 6 oktober, 20.00u, Sint-Nicolaaskerk van de Rue d’Havré

‘Splendeurs d’un répertoire oublié’
concert door Harmonia Sacra en PhilidOr o.l.v. Yannick Lemaire
met werken van de jezuïet Louis Le Quoynte en Philipp van Wichel.

woensdag 7 oktober, 20.00u, Sint-Nicolaaskerk van de Rue d’Havré

‘Lassus dans le Concert des Nations’
concert door Choeur de Chambre de Namur en Cappella Mediterranea
o.l.v. Leonardo Garcia-Alarcón met o.m. de Missa Susanne un jour

donderdag 8 oktober, 12.15u, Capelle du Silence d’Arsonic

Concert confidence door Jurgen de Bruyn (luit) en Zefiro Torna met werken van De Lassus (chansons, madrigalen en psalmen, soms in de oorspronkelijke luitbewerking)

donderdag 8 oktober, 13.30u en 18.30u, Sint-Nicolaaskerk van de Rue d’Havré.

‘Lassus, kind uit Bergen’.
Jeugdkoor van De Munt o.l.v. Aldo Platteau (orgel) creëert een werk van Aldo Platteau
voor kinderstemmen, orgel en elektronica, als hulde aan het wonderkind uit de 16de eeuw.

vrijdag 9 oktober, 20.00u, Sint-Nicolaaskerk van de Rue d’Havré

‘Lassus, de Europeaan’
concert door Vox Luminis o.l.v. Lionel Meunier,
presentatie van de 5de cd met werk van Roland De Lassus in de reeks ‘Musique en Wallonie’

zaterdag 10 oktober, van 14.00u tot 18.00.

‘Viva Orlando. Barathon Lassus’

- kroegentocht in de cafés en bars van Bergen door het ensemble Zefiro Torna,
Jurgen De Bruyn, het amateurskoor Mezza Voce en Aldo Platteau
(=hetzelfde programma als in Mechelen op zondag 20 september)

- Grand-Place van Bergen: de zes violisten van Les Sonadori brengen hulde aan de profane en religieuze muziek van Lassus.

zaterdag 10 oktober, 20.00u, Heilige-Waldetrudiskerk

Missa pro Defunctis van François-Joseph Gossec, het Requiem d’expiation de la mort de Louis XVI van François-Joseph Fétis en het Requiem in d van Wolfgang Amadeus Mozart
door het Chorale Ishango en het Orchestre Royal de Chambre de Wallonie o.l.v. Frank Braley

zondag 11 oktober, om 12.00u en om 17.00u, Chateau de Boussu

Lassus Kroegentocht met Zefiro Torna en het vocaal ensemble Mezza Voce.

zondag 11 oktober te 17.00u in de Heilige-Waldetrudiskerk

‘Vêpres de Sainte Waudru’ door Choeurs feminins Notre-Dame au Sablon & Stella Matutina, en Schola Montensis o.l.v. Alicia Scarcez & Eric Trekels; met Arnaud Van de Cauter (orgel) en solisten Yuhmi Iwamoto en Aldo Platteau

 

NIEUWE CD’S

The Spy’s Choirbook

* ‘The Spy’s Choirbook’
muziek uit de Alamire-handschriften
The English Cornett & Sackbut Ensemble o.l.v. David Skinner
bekroond met de Gramophone Classical Music Awards 2015. Early Music
label: Obsidian CD712 (1/15)
http://www.prestoclassical.co.uk/r/Obsidian%2BRecords/CD712

“Among the musical treasures in the British Library is MS Royal 8.g.vii, a sumptuous choirbook prepared for Henry VIII and his first queen Catherine of Aragon. It was produced by Petrus Alamire, who not only headed one of the finest musical scriptoriums of the age but acted as a spy for Henry against Richard de la Pole, a Plantagenet claimant to the English throne.

The choirbook, gifted to the royal couple in around 1516, contains 34 motets, many of them unique to this manuscript and includes masterworks by the leading French and Franco-Flemish composers of the age including Josquin Desprez, Jean Mouton, Heinrich Isaac, Antoine de Févin, and Pierre de la Rue.”

* ‘L’arte dei piffari’
Cornetts and Sackbuts in Early Baroque Italy.
met o.m. Cypriaen De Rore, Calami sonum ferentes gespeeld op 4 trombones
label: Pan Classics PC10332

“The distinct texture of four trombones produces a darker-hued solemnity in Cipriano de Rore’s secular motet Calami sonum ferentes… These expertly played interpretations are manna from heaven for those who adore Renaissance brass consorts”

David Vickers in Gramophone. sept. 2015, p.59-60

“William Dongois, Franck Poitrineau and Stefan Legée founded the Ensemble Ventosum in order to perform historically correct interpretations of the music for their instruments – cornetts and sackbuts (baroque trombones). An important concern of the ensemble is cooperation on equal terms between all the musicians without any fixed hierarchical structure; this enables them to play freely and creatively, combining musicological knowledge with a zest for improvisation.

Both instrumental groups existed in various sizes and ranges and were considered brass consorts – which is not actually correct, for cornetts were made out of wood, after all. These kinds of consorts were used in the areas of both secular and sacred music because their full, sustainable sound made them ideally suited for playing in churches, large spaces and outdoors.

The Ensemble Ventosum introduces Italian music from the ‘golden age’ of cornetts and sackbuts - which lasted from about 1580 to 1650 - on the CD L’Arte dei Piffari. It includes works for grand princely weddings and dances as well as instrumental motets and madrigals, providing a representative overview of the wide variety of applications of these instruments and the "art of the winds" (L’Arte dei Piffari) of this epoch.”
info: http://www.prestoclassical.co.uk/r/Pan%2BClassics/PC10332

De Rore Cipriano Doulce Memoire Laudantes Consort Guy Janssens Sonamusica

* Cipriano de Rore. “Doulce mémoire”
Laudantes Consort o.l.v. Guy Janssens
label: Sonamusica SONA1504

- Missa Doulce mémoire
- Parce mihi Domine / Peccavi, quid faciam tibi
- Agimus tibi gratias.
- Infelix ego / Ad te igitur

“Rore’s discography hardly reflects his stature, so the chance to hear one of his Masses in multiple interpretations is a rare treat. The Brabant Ensemble’s account of ‘Missa Doulce mémoire’ is recent but it is more than 20 years since The Tallis Scholars recorded the large-scale motets ‘Infelix ego’ and ‘Parce mihi’. Against this competition the Laudantes Consort more than hold their own.”

Fabrice Fitch, cd-bepsreking, Gramophone, september 2015, p. 83.

The Leiden Choirbooks - Vol. IV

* De Leidse Koorboeken. Vol. 6. (codex F)
Egidius kwartet en College
label: Etcetera KTC1415
www.leidsekoorboeken.nl

“How many record labels nowadays would commit to as specialised and ambitious a project as this?”

Fabrice Fitch, cd-bespreking, Gramophone september 2015 p. 88.

Zesde en laatste van een reeks opnamen met al de werken uit de Leidse Koorboeken

Inhoud van alle 6 volumes

vol. 1: o.m. Thomas Crecquillon, Johannes Cleeff, Johannes Richafort, Joachimus de
Monte, Benedictus Appenzeller, Christian Hollander, Nicolas Gombert en anonymus

vol. 2: Christian Hollander, Jacob Clemens non Papa, Johannes Lupi, Jean Richafort en Josquin Baston, Joachimus De Monte, Benedictus Appenzeller, Philippe Verdelot

vol. 3: Jacob Clemens non Papa, Pierre Moulu, Johannes Lupi, Jheronimus Vinders , Cornelius Canis en anonymus

vol. 4: Johannes Flamingus,Thomas Crecquillon, Nicolas Payen, Eustasius Barbion, Franciscus Ysenbaert, Johannes Lupi, Jacobus Clemens non Papa, Jean Richafort, Philippe Verdelot, Goessen Jonckers en Cypriano de Rore (Que est ista que processit a 4)

vol. 5
Benedictus Appenzeller, Johannes Flamingus, Claudius Potoletus, Jean L’héritier, Jean Richafort, Michiel Smeekers, Jacotin, Jacobus Clemens non Papa, Adriaen Willaert (Pater Noster. versie 1 a 4), Joachimus De Monte, Thomas Crecquillon, Heinrich Isaac, Nicolle de Hesdin

vol. 6: aantal anonymi, Lupus Hellinck, Pierre de Manchicourt, Johannes Flamingus, Franciscus Mergot De Novo Portu, Joachimus De Monte en Claudin De Sermisy

 

* Mynstrelles With Straunge Sounds
The Earliest Consort Music For Viols

Clare Wilkinson (mezzo-sopraan) en The Rose Consort of Viols
label: Delphian DCD34169.

werk van o.a. Busnois, Alexander Agricola, Hayne van Ghizeghem, Heinrich Isaac en Josquin des Prez.

“The results are fascinating, and much closer to a live encounter than a recording.”

Alexandra Cohlan, cd-bespreking, Gramophone, september 2015, p. 89.

* In the Footsteps of Alamire
boxmet 5 cd’s
http://www.etcetera-records.com/album/548/footsteps-alamire

van Adriaen Willaert:

- O crux splendidor. Henry’s Eight (9’47”)
- Pater Noster (versie 1 a 4). Nederlands Kamerkoor (4’00”)
- Ave Virgo. Capella Sancti Michaelis. Currende Consort o.l.v. Erik Van Nevel (5’49”)
- Lauda Ierusalem. Idem (4’53”)
- Douleur me bat. Idem (3’12”)
- Vecchie letrose. Idem (3’30”)
- Quante volte diss’io. Idem (3’05”)

Verder ook werken van Johannes Ockeghem, Pierre de la Rue, Heinrich Isaac, Jean Mouton, Alexander Agricola en Josquin des Prez

 

TENTOONSTELLING

La musique en Hainaut aux XVIIe et XVIIIe siècles– 07 au 25/10/2015 – Ateliers des FUCaM

Retrouvés par les chercheurs de l’UCL, de précieux documents d’archives montois et hennuyers seront exposés dans le haut lieu patrimonial de l’ancien couvent des Sœurs noires. En musique et à rebours: un voyage au cœur du temps.

Coproductie: UCL (Cermus et UCL Mons) – Festival Harmonia Sacra – Fondation Mons 2015
meer info: www.musiquesnouvelles.com

 

HET LAM GODS… MUZIKAAL

van do. 10 sept. 2015 tot 3 april 2016
Provinciaal Cultuurcentrum Caermersklooster, Vrouwebroersstraat 6, 9000 Gent

‘Mystieke Muziek’. Lam Godsexpo.

zo, di, woe, do, vrij, za van 10.00u tot 16.30u (ma gesloten).

“De twee muzikale panelen van het Lam Gods zitten in het collectieve geheugen van elke muzikant en muziekliefhebber. Ze treffen door hun verbluffend realisme en intrigeren door de verborgen symboliek. In deze expo toont instrumentenbouwer Andrzej Perz het orgel minutieus en het vocaal ensemble Psallentes van Hendrik Vanden Abeele brengt het muzikaal universum van het Lam Gods opnieuw tot klinken.”

http://vlaamseprimitieven.vlaamsekunstcollectie.be/nl/collectie/de-aanbidding-van-het-lam-gods-musicerende-engelen

 

NIEUWE EDITIES

* Le Hainaut et la musique de la Renaissance. Uitg. dr. Cavicchi, Camilla & Marie-Alexis Colin Coll. Épitome musical, Brépols, Turnhout, 2015, 450pp.

“Les plus illustres musiciens de la Renaissance sont hennuyers et les cours étrangères les recrutent sans vergogne. Des traditions populaires aux pratiques musicales savantes, ce livre magnifiquement illustré témoigne de notre vivant patrimoine.”

Coproductie: Brepols Publ., Collection Epitome musical (Turnhout) – ULB, FNRS – Fondation Mons 2015 - Centre d’études supérieures de la Renaissance (CESR)

* Hainaut, terre musicale (XVIIe-XVIIIe siècles). Uitg. dr Brigitte van Wymeersch, Coll. Épitome musical, Brépols, Turnhout, 2015,

“Les musicologues de l’UCL retrouvent les inédits de talentueux musiciens montois et hennuyers oubliés dans l’ombre de Lassus. Un vif éclairage sur le dynamisme musical de l’ère baroque où naissent l’Académie de musique et le Concert bourgeois.”

Coproductie: BREPOLS Publ., Collection Epitome musical (Turnhout) – UCL (Cermus), FNRS, Festival Harmonia Sacra – Fondation Mons 2015 – Centre d’études supérieures de la Renaissance (CESR)

* Lassus l’Européen – Ensemble Vox Luminis, dir. Lionel Meunier – Label Musique en Wallonie – 09/10/2015

“Vox Luminis offre le dernier opus d’une anthologie de 5 CD consacrée au portrait musical biographique inédit du ‘Divin Orlande’. Les précédents volumes reviennent à Ludus Modalis (FR), Singer Pur (DE), Egidius (NL) et Odhecaton (IT).”

Coproductie: Musique en Wallonie – Fondation Mons 2015

AANBEVOLEN PUBLICATIE

Ignace Bossuyt, Ars perfecta – Noord-Frankrijk en de Nederlandse Polyfonie. Art. In: Ons Erfeel, 40 (2015), pp. 61-73.

http://www.onserfdeel.be/nl/publicaties/artikels/ars-perfecta-.-noord-frankrijk-en-de-polyfonie-ars-perfecta-.-la-france-du-nord-et-la-polyphonie

AANBEVOLEN BOEKEN OVER DE MUZIEK IN DE RENAISSANCE

Deze lijst werd een maand geleden door prof. em. Ignace Bossuyt speciaal voor onze lezers samengesteld, af en toe voorzien van een woordje deskundige commentaar. Van harte bedankt, professor! We voegen er dan ook graag uw standaardboek De Vlaamse polyfonie bij, dat volgens ons ontbrak op uw lijst.

Dit werk van Ignace Bossuyt, dat in 1994 door het Davidsfonds werd uitgegeven samen met een
cd-box van 10 mooie cd’s, gezongen door Currende o.l.v. Erik Van Nevel, is ongetwijfeld in de meeste gemeentebibliotheken te vinden. En in de boekenkast van heel wat muziekliefhebbers!

Eerst even toelichten waar alle boeken te raadplegen zijn.

1. KBR – Koninklijke Bibliotheek van België, Keizerslaan 4, 1000 Brussel

Raadpleeg de openingsuren: info@kbr.be.
vrije toegang mits u zich eerst een lezerskaart aanschaft.
dagkaart: €2,50. weekkaart: €5. jaarkaart: €20.
De leeszaal ‘muziek’ bevindt zich op niveau +4.
Er is WiFi in iedere leeszaal.

- veel boeken van algemene informatie, encyclopedieën en tijdschriften staan in de open rekken van de leeszaal, die aangeduid zijn met A,B,C,D enz.
- boeken die niet in de rekken staan moeten ter plaatse aangevraagd worden met een bestelformulier.
- er worden geen boeken uitgeleend, tenzij in afspraak met de directie (bijv. voor een tentoonstelling).

2. KU Leuven. Bibliotheek Letteren – Erasmushuis, Blijde Inkomststraat, 21, 3000 Leuven

contact: baliebib@arts.KU Leuven.be (tel. 016 32 49 00)
Raadpleeg de openingsuren: http://bib.KU Leuven.be/bib
vrije toegang mits u zich eerst een lezerskaart aanschaft
dagkaart: €2,50 + €5 waarborg, jaarkaart: €25
Alle boeken zijn toegankelijk in de rekken van de leeszaal.
Er is draadloze internetverbinding.

3. KU Leuven. Centrale Bibliotheek.
Een boek uit het magazijn best vooraf (45 minuten) online aanvragen.
http://bib.kuleuven.be/bibc/toegang-en-gebruik/magazijnaanvragen/e-aanvraag.pdf

4.Ugent – Universiteit van Gent, LWBIB. Rozier 44 (vleugel Loveling), Gent
raadpleeg: http://lib.ugent.be/nl/info
weekkaart: €5, jaarkaart: €10

5. Lemmensinstituut Leuven, Lemmensberg 3, Leuven
bibliotheek: https://bib.kuleuven.be/luca/bibliotheeklemmens

6. UAntwerpen – Bibliotheek Stadscampus, Prinsstraat 13, 2000 Antwerpen
Info: tel. +32 3 265 44 34
bibliotheek: helpdesk@library.uantwerpen.be

7. Ebay
Wie een van die boeken wenst te kopen, kan best even kijken naar ‘ebay’, waar ze vaak tweedehands worden aangeboden.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
* Handbuch der Musik der Renaissance
Uitg. dr. Andrea Lindmayr-Brandl, Elisabeth Schmierer & Joshua Rifkin, 6 Bände, Laaber Verlag, 2012.
Daarin 6de deel :
* Lexikon der Musik der Renaissance
2 banden met samen 1.408 bladzijden, 113 afbeeldingen en 30 notenvoorbeelden

enkel deel 6, Lexikon:
- KU Leuven, Centrale Bibliotheek. Grote leeszaal 78 gal. 1
- UAntwerpen. Bibliotheek Stadscampus. T&L 78 G-SCHM 2012

Prof. Bossuyt: “een soort encyclopedie in 1100 termen”

* Guide de la musique de la Renaissance
Uitg. dr. Françoise Ferrand, Parijs. 2011
met bijdragen van o.m. Ignace Bossuyt, Gabrielle Bouley en Philippe Canguilhem

KBR. 9 A/2013/10.066 Mus. In de leeszaal onder D.

Prof. Bossuyt: “1235 pagina’s over Willaert, o.a. mijn artikel p. 402-404 en verder een aparte bijdrage over Musica nova door Philippe Canguilhem (pp. 404-406). Er staan nog een 70-tal referenties aan Willaert, die in het boek ook wel eens 'le Brugeois' genoemd wordt....”

* Musik der Renaissance. Imagination und Wirklichkeit einer kulturellen Praxis
Laurenz Lütteken. Kassel-Stuttgart, 2011

EBAY. Momenteel te koop bij ebay.
Tik: www.ebay.de

Prof. Bossuyt: “Niet zo vlot leesbaar maar wel interessant, best goed Duits kennen! - 13 referenties aan Willaert.”

* Josquin des Prez en zijn muzikale nalatenschap.
Willem Elders, Hilversum, 2011.

KBR. 56.249 R 133 (magazijn - algemene leeszaal)
UAntwerpen – Bibliotheek Stadscampus – MAG-OW-B 82514

Prof. Bossuyt: Over Josquin, warm aanbevolen en zeer vlot leesbaar.

* Josquin des Prez and His Musical Legacy: An Introductory Guide
Willem Elders, Leuven. 2013.
Engelse versie van het voorgaande

KU Leuven. Centrale Bibliotheek. MAGA6: Magazijn 2A36758

* The Oxford History of Western Music
Richard Taruskin, 6 dln, Oxford, 2005-2010.

Deel 1: Music from the Earliest Notations to the Sixteenth Century.

Ugent. LWBIB.L66.31.C.0045.01

* Music of the Renaissance
Giulio Ongaro, Wesport, Connecticut, 2003.

- KBR. 9 A/2004/2.917 Mus.
- KU Leuven. 78.034 ONGA 2003

* Music in the Age of the Renaissance
Leeman L. Perkins, New York, 1999.

KBR. 9 A/1999/4.815 Mus.
KU Leuven. 78.034.PERK.1999
UGent. LWBIB. L66.31.D.0099

Prof. Bossuyt: “Sterk aanbevolen!”

* Music in the Renaissance
Howard Mayer Brown, Englewood Cliffs, 1999.

- KBR. 9 A/2002/1.343 Mus.
- KU Leuven. 7803 PREN2

* Renaissance Music: Music in Western Europe, 1400-1600
Allan W. Atlas, New York-Londen, 1998.

- KBR. 9 A 1998/4.829 Mus.
- KU Leuven. 78.034 ATLA 1998
- UGent. LWBIB.L66.31.D.0096

* Strunk’s Source Reading in Music History
Leo Treitler, 1998.

naar een boek van Oliver Strunk in 1950

- KBR. 9 A/1999/1.926 Mus
- KU Leuven. 780.7 SOUR 1998
- UGent. LWBIB.L66.30.I.0053

* Companion to Medieval & Renaissance Music
Uitg. dr. Tess Knighton & David Fallows, Berkeley-Los Angeles, 1997

- KBR. 9 A/2002/1.981 Mus.
- KU Leuven (uitgave 1992): 78.034 COMP 1992

Prof. Bossuyt: “Allemaal losse bijdragen

* De Vlaamse polyfonie
Ignace Bossuyt, uitgave Davidsfonds 1994, incl. 10 cd’s.

In bijna alle gemeentebibliotheken aanwezig.

* Symbolic scores. Studies in the Music of the Renaissance. The Conception of Musica celestis and Musical Composition
Willem Elders, Leiden-New York-Keulen, 1994.

- KBR. DS 2.189/192/1 Mus.
- KU Leuven. 3de (!) verdieping, EMBL 6 ELDE 1994
- UGent. Boekentoren, Rozier 9, BIB.V.014213/5

Prof. Bossuyt: “Interessant, met aandacht voor een tiental werken van Willaert: Inviolata, Peccavi supra numerum, Preter rerum seriem, Te Deum patrem en Verbum supernum.”

* The Rise of European Music, 1380-1500
Reinhard Strohm, Cambridge, 1993.

- KBR. 9 B/1994/21/Mus.
- KU Leuven. 78.033 STRO 1993
- UGent. LWBIB.L66.31.D.0085

Prof. Bossuyt: “Een uitstekend boek over de vroege periode, zeer grondig gedocumenteerd, sterk musicologisch.”

* Die Musik des 15. und 16. Jahrhunderts in Handbuch der Musikwissenschaft (2 Bände)
Uitg. dr. Ludwig Finscher, Laaber, 1989-1990.

- KBR. 7B 10.475/03 Mus. Leeszaal (E)
- KU Leuven. 78.03 NHMW 3/1 en 3/2
- Leuven, Lemmensinstituut

Prof. Bossuyt: “Zeer goed!”

* Music in the Renaissance
Richard Freedman, W.W. Norton & Co., 2012.

Momenteel te koop bij ebay.
Tik: www.ebay.ie

Prof. Bossuyt: “Beknopt, maar degelijk overzicht.”

* Music in the Renaissance
Gustave Reese, New York-Londen, 1977.

- KBR. VI 72100 A (magazijn - algemene leeszaal – oude uitgave 1959)
- KU Leuven, Centrale Bibl.(oude uitgave: 1959) BTAB: Tabularium – open kast 78: 264 SCHNEY 0042
- Ugent (oude uitgave. 1954). LWBIB.L66.31.D.0016

* Studien zur Symbolik in der Musik der alten Niederländer.
Willem Elders, Bilthoven, 1968.

- KBR. vol.4. - 28.806 R 4 Mus
- KU Leuven. 78(492/3) ELDE 1968
- UAntwerpen – Bibliotheek Stadscampus. MAG-C 7304

 

CITAAT I: Het altijddurende ‘Alleluia’

‘Gelukkig zij die wonen in uw huis’ (Ps. 84 (83), 5). Waarom zijn zij gelukkig? Wat zullen zij bezitten? Wat zullen ze doen? (…) Hier zal heel onze bezigheid uit bestaan, het altijddurende ‘Alleluia’.
Ge moet nu niet denken dat het daar eentonig zal zijn, want als ge hier lang achter elkaar ‘Alleluia’ zegt, houdt ge het niet uit. Laten we gerust zijn; we zullen niet genoeg krijgen van de lof Gods en de liefde Gods. Die liefde zal eeuwig zijn, omdat die schoonheid onuitputtelijk is. Vrees niet dat ge niet eeuwig de lof kunt zingen van Hem die gij wel altijd kunt liefhebben.
Sint Augustinus van Hippo (354-430). Commentaar op palm 84 (83).

CITAAT II: Singing polyphony

The controlling of the ego-driven solo mentality in good polyphonic singing is the single aspect in all of the above which we will find most difficult to realise. We are told from birth to be ourselves, to go for the thing we want to do and be, and if possible make money out of it. No doubt the religious men and women of the past were not entirely devoid of self-interest, but their training was towards being modest. This was reflected in every aspect of their daily lives, but none more so than in their singing where — to judge from the music they sang — their job was to blend with others in an almost constant hymn of praise to their maker. In this there was no place for the ego; and if this is true for chant it is true for polyphony too. Nothing is more destructive to the polyphonic web than a singer who wants to express him or herself by singing out too far or, worse, by pulling the rhythm around. Polyphony is at its most effective when it is sung perfectly in time, all the notes exactly in their place like a clock ticking, which is the result of all the parts of its complicated mechanism being in perfect synchrony. Any individual singer who believes that rubato from him or her alone is going to have a desirable interpretative result is thinking for themselves, and not for the group as a whole.
But thinking like that is how the best singers of today have grown up. And being proud of what they do, and confident of their abilities, is surely part of what makes them good performers in the modern context, since singers who want to hide behind others, as the monks and nuns of the past could do, are not going to make the grade — one or two voices to a part — in those symphony halls without amplification. There lies the challenge for professional choirs singing polyphony around the world today; and there the difficulty.

Peter Phillips. Singing polyphony.
art. in The Musical Times. Winter 2014, p. 18.

 

 


NIEUWSBRIEF - 11de jg. nr. 7 – 31 augustus 2015

 

PETRUS ALAMIRE – MEERSTEMMIGHEID IN BEELD

Tentoonstelling in de Onze-Lieve-Vrouwkathedraal te Antwerpen
19 augustus tot 22 november 2015

* Algemeen

In de late middeleeuwen, toen er nog geen gedrukte boeken bestonden, diende alles wat een scanner en een printer vandaag kunnen met de hand te gebeuren. Dat doorgedreven monnikenwerk maakt elk van die boeken uniek. Daarenboven werden ze nog eens op magistrale wijze van miniaturen en motieven voorzien. Ook nadat, in de vroege renaissance, de boekdrukkunst haar intrede gedaan had, bleef deze praktijk voortbestaan, wat tot een artistieke kruisbestuiving leidde tussen beide disciplines.

Deze afbeeldingen illustreren een politiek of religieus thema of verwijzen naar de vorst, een machtige opdrachtgever of de ontvanger van het handschrift. In heel wat lied-, koor- en stemboeken zijn de openingspagina’s rijkelijk versierd met randen vol bloemen en dieren. Nog talrijker zijn de sierlijke kalligrafische initialen die het begin van een muziekstuk inluiden of aanduiden waar een stem (sopraan, alt, tenor, bas) moet aanvangen.

http://cobra.be/cm/cobra/muziek/1.2377080 (bewerkt)
De beroemdste muziekkalligraaf uit de Nederlanden is ongetwijfeld Petrus Imhof / van de Hove (ca. 1470/1475 – na 1534), beter bekend als Petrus Alamire, die gedurende 25 jaar actief was aan het hof van Margaretha van Oostenrijk en aartshertog Karel (de latere keizer Karel V) in Mechelen en Brussel. Hij vervulde bovendien diplomatieke opdrachten en trad zelfs op als spion voor Hendrik VIII van Engeland… Hij werkte met zekerheid mee aan een vijftigtal handschriften, sommige op papier en sommige op perkament, waarvan het merendeel bewaard bleef.

Ignace Bossuyt, De Vlaamse polyfonie, Davidsfonds, Leuven, 1994, p. 69.
* De Alamire Foundation

Curator van Laus Polyphoniae 2015, het festival waarin de expo kadert, is prof. David Burn (KULeuven). Mede-organisator is de Alamire Foundation (°1991), een samenwerkingsverband tussen de onderzoekseenheid musicologie (afdeling Oude Muziek) van Leuvense universiteit en de non-profit organisatie Musica (Impulscentrum voor muziek). De Alamire Foundation, geleid door Bart Demuyt, zal niet rusten voor het gehele oeuvre van het atelier van Petrus Alamire ontsloten en gedigitaliseerd is. Vandaag is dat een verzameling van 51 handschriften, verspreid over heel Europa en door het Alamire Digital Labverzameld in zo’n 15.500 beelden. Daartoe trok het ook naar de prestigieuze Vaticaanse Bibliotheek om er onder meer de befaamde Chigi Codex te fotograferen.

Deze koor-,lied- en stemboeken  – er worden er ook bewaard in de Koninklijke Bibliotheek van Brussel en het Stadsarchief in Mechelen –  zijn uniek studiemateriaal om Vlaanderen en Europa in die tijd beter te begrijpen. De manuscripten bieden een authentieke kijk van de muziekproductie in de Lage Landen en Noord-Frankrijk. Ze bevatten zowel religieuze als profane muziek die gedurende een 70-tal jaar gecomponeerd werd, d.i. het oeuvre van drie generaties componisten: van Johannes Ockeghem (1410-1497) en Johannes Regis (1425-1496), over Josquin des Prez (1450/1455-1521) en Pierre de la Rue (1452-1518) tot Jean Richafort (1480-1550) en Adriaen Willaert (1490-1562).

Het digitale vergrootglas levert heel wat boeiend materiaal op. We zien niet alleen hoe machthebbers, componisten en musici naar de kunst en naar de wereld keken, we krijgen ook een beter inzicht in de wijze waarop die boeken tot stand kwamen en hoe ze gebruikt werden. Somsq wordt zelfs duidelijk hoe de 'mise en page' het zingen zou kunnen beïnvloed hebben.

http://cobra.be/cm/cobra/muziek/1.2377080 (bewerkt)

 

__________________

 

Petrus Alamire (ca. 1470-1536) heette dus eigenlijk Petrus Imhof. Hij behoorde tot een koopmansfamilie uit Neurenberg die fortuin maakte in de specerijhandel. Zelf werd hij muzikant en muziekkopiist. Op het einde van de 15de eeuw belandde hij in de Nederlanden, waar hij muziekhandschriften begon te maken voor broederschappen en voor het Bourgondisch-Habsburgse Hof. De uitvalsbasis van zijn internationale activiteiten was de as Antwerpen – Mechelen – Brussel.

De faam van Alamire moet snel gegroeid zijn. Tot zijn klanten behoorden zowel de Fuggers, een bankiersfamilie uit Augsburg, als een rijke koopman uit Amsterdam. Zijn handschriften bevatten muziek van belangrijke polyfonisten zoals Johannes Ockeghem en Josquin des Prez. Sommige werken, waaronder nogal wat van Pierre de la Rue, zijn nergens anders te vinden dan bij hem.

“Alamire moet vooral een knappe ondernemer geweest zijn,” zegt Bart Demuyt, directeur van de Alamire Foundation. “Voor zijn uitgaven wist hij zowel de beste componisten als de beste verluchters en kopiisten van zijn tijd bij elkaar te brengen. Op zijn atelier werkten wel een twintigtal vaklui. De 51 handschriften die bewaard bleven, vormen slechts een deel van zijn productie. In verscheidene bibliotheken bewaart men fragmenten die ook duidelijk uit zijn atelier afkomstig zijn.”

Alamire was een avontuurlijk man. Als muzikant en kopiist kreeg hij gemakkelijk toegang tot vorstelijke hoven. Daardoor werkte hij af en toe als spion, onder meer voor Hendrik VIII van Engeland. Hij deed ook dienst als koerier voor humanisten als Erasmus. Al grapte die ooit tot een pennenvriend: “Wil je dat je brief onbeschadigd zijn bestemming bereikt? Vertrouw die dan toe aan Alamire. Wil je echter dat je brief op tijd zijn bestemmeling bereikt? Zoek dan een andere koerier.”

De polyfone of meerstemmige muziek waar de man zich op toelegde, kwam tot bloei in de middeleeuwen. Het is een complexe muziekvorm waarbij verscheidene stemmen, die meestal elk hun eigen melodie zingen, tot een perfect geheel samensmelten. Polyfone missen, motetten, chansons en motet-chansons spreken zowel tot het hoofd als tot het hart. Ze zijn technisch halsbrekend, maar ook bijzonder expressief.

“De Vlaamse polyfonisten hadden in de tijd van Alamire een hoog niveau bereikt,” vervolgt Demuyt. “Zij waren in de muziek wat de Vlaamse primitieven waren in de beeldende kunst. Daarom is het zo jammer dat hun werk slechts bij een beperkt publiek bekend is. Dat komt onder meer door het muziekonderwijs, waarin dit erfgoed nauwelijks aandacht krijgt.”

 

Toch werd de jongste jaren vooruitgang geboekt. Het festival Laus Polyphoniae kent een toenemend succes. Het Mechels Koorboek, een meesterwerk van Alamire, werd als Vlaams topstuk erkend. En vooral werden alle handschriften van Alamire, die over heel Europa verspreid raakten, gedigitaliseerd en virtueel verzameld in 15.500 beelden. Zelfs 48 reusachtige koorboeken uit de Vaticaanse bibliotheek mochten voor dit project worden gefotografeerd. Voor de studie en de ontsluiting van deze muziek biedt de digitalisering ongekende mogelijkheden.

Op de tentoonstelling in de Antwerpse kathedraal kan de bezoeker de wereld van Alamire verkennen in beeld en klank. De hoofdmoot bestaat uit de zeven Alamire-handschriften die in ons land bewaard gearchiveerd: zes uit de Koninklijke Bibliotheek en het Mechels Koorboek uit het Mechelse Stadsarchief. De boeken liggen open op de mooist verluchte bladzijden. De muziekhandschriften van Alamire werden gemaakt voor de upper class die ze kon betalen. Ze werden als diplomatiek relatiegeschenk gegeven aan vorsten en zelfs aan de paus. Met hun frisse kleuren, uitbundige versieringen en grappige figuurtjes zijn ze nog steeds een lust voor het oog.

Maar, dankzij de digitalisering krijg je veel meer te zien dan die enkele authentieke bladzijden. In het prachtig gerestaureerde koor van de kathedraal worden foto’s geprojecteerd met illustraties uit alle handschriften van Alamire. Zo ontstaat een veel breder beeld. Bovendien zijn bij de handschriften schilderijen van Vlaamse meesters opgehangen die dezelfde thema’s behandelen als de muziek. Zo zie je bijvoorbeeld een ingetogen Maria-voorstelling van Gerard David en een werk van Bernard van Orley. En dankzij een originele beeld- en klankinstallatie kan de bezoeker de muziek uit de handschriften ook beluisteren.

‘Petrus Alamire – Meerstemmigheid in beeld’ is nog tot 22 november te bezoeken in de Antwerpse kathedraal.

Jan Van Hove in De Standaard (14 augustus 2015 – bewerkt)

 

willaert en Alamire: VIJF WERKEN IN DRIE HANDSCHRIFTEN

1. VatP 1976 – 1979
Vaticaanstad. Biblioteca Apostolica Vaticana. MSS Palatini Latini 1976-79

bevat: Pater noster [versie 1 a 4] (nr 1, ff. 2v – 4v)
online (enkel cantus):
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/bav_pal_lat_1976/0008/image?sid=6f2e50c05894dd15218cd91c081331f5

Het betreft vier perkamenten stemboeken voor sopraan, alt, tenor en bas. De randversiering is in de voor Alamire typische Gents-Brugse stijl. Op fol. 2v van ieder boek bevindt zich het wapenschild van een land dat tot de Bourgondisch-Habsburgse dynastie behoorde. Sopraan: Hongaars; alt: Bourgondisch; tenor: Boheems; bas: Oostenrijks.

Het manuscript dateert van de periode 1528-1532 (?) en werd vervaardigd voor Anna, dochter van Lodewijk I van Bohemen-Hongarije en haar echtgenoot Ferdinand, aartshertog van Oostenrijk en broer van Karel V (zie echter verderop). Zij werden in 1527 tot koning en koningin van Bohemen-Hongarije gekroond. Kenmerkend aan de collectie is dat zij geen originele composities bevat en dat de keuze nogal verwijst naar de relaties met het Franse Hof.

Tijdens de internationale conferentie ‘Petrus Alamire – New Perspectives on Polyphony’ (18-23 augustus) in het raam van Laus Polyphoniae 2015, zette de Amerikaanse scholar Michael Alan Anderson de traditionele opvatting op losse schroeven als zou Maria van Hongarije de opdrachtgeefster geweest zijn. O.a. op basis van tekstkritisch onderzoek rond emendaties van eigennamen en tekstloze (lees: vrij in te vullen) passages, toonde hij aan dat het politieke programma achter de motettenverzameling wel eens de kroning zou kunnen geweest zijn van aartshertog Ferdinand tot keizer van het H. Roomse Rijk. De sponsor van het manuscript zou dan moeten gezocht worden in de Oostenrijkse tak van de Habsburgers, meer bepaald bij Margareta van Oostenrijk.

De bundel bevat 38 motetten gegroepeerd in drie secties. In de eerste staat de heilige Anna centraal, in de tweede Maria, in de derde (de kruisiging van) Christus. Het geheel opent met het Pater Noster (versie 1, a 4) van Adriaen Willaert (ff. 2v-4v). Het valt op dat deze drie bladzijden een fysieke eenheid (katern) vormen met de inhoudstafel (f. 1r) en wellicht vooraan toegevoegd zijn na de voltooiing van (een groot deel van) het manuscript.

Waarom nu een motet van Willaert? Waarom het Pater Noster? Waarom als allereerste nummer?

Herbert Kellman, de onbetwiste peetvader van het Alamire-onderzoek, neemt aan dat de gevierde kopiist de muziek van Willaert in 1529 leerde kennen, m.n. toen de Bourgondisch-Habsburgse en de Franse Hofkapel elkaar ontmoetten in Kamerijk. Verder leert Lewis Lockwoods studie (1985) over Willaerts vroege carrière in Italië, dat de Vlaamse componist in Hongarije verbleef van 1517 tot 1519, de eerste regeringsjaren van Louis II, broer van Anna van Bohemen, de latere koningin.

Waarom het Pater Noster als openingsmotet? Het Onzevader was in die tijd sowieso voor alle gelegenheden het gebed bij uitstek. Bovendien opende het de rozenkrans en markeerde het de opeenvolgende tientjes. Willaerts werk biedt derhalve tekstueel én door zijn plaats in het manuscript een devotionele eenheid aan de zo al thematische opeenvolging van de zangen en de zo al uitgebalanceerde verhouding tussen gebeden rond Jezus en Maria, en ter ere van de H. Anna en andere heiligen.

VatP 1976 – 1979, stemboek van de Altus, fol. 2v

Meer info: The Treasury of Petrus Alamire. Music and Art in Flemish Court Manuscripts 1500-1535. Ed. by Herbert Kellman, Ludion, Gent – Amsterdam, 1999, pp. 130-131.



2. 's-Hertogenbosch. Archief van de Illustre Lieve Vrouwe Broederschap, MS 72A & MS 72C

In de archieven van de Illustre Lieve Vrouwe Broederschap te ’s-Hertogenbosch (°1318) bevinden zich drie papieren koorboeken uit het atelier van Petrus Alamire. Zij zijn zeker na 1520 vervaardigd en corresponderen hoogst waarschijnlijk met een min of meer conforme bestelling, genotuleerd in de boekhouding van de periode 1530-1531. Het 1ste koorboek (MS 72A) bevat 7 missen en 1 onvolledig en tekstloos werk; het 2de (72B) bevat 8 missen en 1 motet; het 3de (8 missen en 8 motetten, grotendeels van Johannes Mouton). Qua verluchting is de 3de bundel het soberst. Waar alle drie de koorboeken kalligrafische kapitalen bevatten, heeft deze slechts twee gefigureerde. De andere twee bevatten meerdere hoofdletters die tot groteske en/of karikaturale tafereeltjes uitgewerkt zijn.

Tijdens de hierboven vermelde conferentie lichtte de Nederlandse doctoranda Véronique Roelvink de relatie toe tussen enerzijds Alamire en de Broederschap en anderzijds de relatie tussen de koorboeken en de liturgie. Er is immers nogal wat indirecte informatie over de aanschaf en het gebruik van de drie verzamelingen. Alamire moet  – wellicht mede om commerciële redenen –  buitenlid (= extern lid) geweest zijn van de Broederschap. Al aan het einde van de 15de eeuw verkocht hij er koorboeken met missen en motetten, maar deze zijn niet bewaard. Samen met voorliggende exemplaren dienden zij voor de opluistering van de eredienst (Mis en Vespers, tweemaal per week) in de eigen kapel van de St.-Janskerk.

Roelvink deelt het liturgische materiaal van het archief op in drie formele categorieën: bescheiden kopieën (voor liturgisch gebruik), zgn. ‘betere boeken’ (voor visitaties e.d.) en luxewerken, besteld door de zgn. Zwanenbroeders, de kapitaalkrachtige en notabele leden van de Broederschap. Alamires producten behoren tot de laatste twee. Wat het gebruik van de werken betreft, maakt zij een onderscheid tussen ‘algemeen gebruik’, ‘Mariadevotie’, ‘Mariale feesten’, ‘Heiligenfeesten’. Tot welke groep zij de werken van Willaert rekent, wordt hieronder ad locum aangestipt.

* 's-HerAB 72A, nu: ’s-Hertogenbosch, BHIC 1232, Inv. nr. 153

bevat:
-Missa sex vocum super ‘Benedicta’
(Enkel het Agnus Dei is zesstemmig, de overige delen zijn twee-, drie-, vier- of vijfstemmig.)
Bestemd voor Maria- en Heiligenfeesten.
- Missa sine nomine, ook wel: Missa (mi-ut-mi-sol)
Bestemd voor algemeen gebruik.

online (tijdelijk niet beschikbaar):
http://beeldbank.bhic.nl/?option=com_genealogie&task=register_result&jaar
methode=jaar&Itemid=11&registertype_ilvb=ilvb&periode_begin=&periode_eind

Procedure
*tik: koorboek 1530 - 1232 - 153 - 02
* daarna:
- voor de Missa sex vocum super ‘Benedicta’: 000v (2 – 310) tot 018r (38 – 310)
- voor de Missa (mi – ut – mi - sol): 018v (39 – 310) tot 037r (76 – 310)

 

* 's-HerAB 72C, nu: ’s-Hertogenbosch, BHIC 1232, Inv. nr. 155

bevat:
-Salva nos domine vigilantes (versie 2 a 6). Genaamtekend: Johannes Mouton.
Bestemd voor algemeen gebruik.
-Infirmitatem nostram (a 5)
Bestemd voor algemeen gebruik.

online (tijdelijk niet beschikbaar)
http://beeldbank.bhic.nl/?option=com_genealogie&task=register_result&jaar
methode=jaar&Itemid=11&registertype_ilvb=ilvb&periode_begin=&periode_eind


Procedure:
* tik: koorboek 1530 - 1232 – 155 – 02 
* daarna:
- voor Salva nos Domine: 045v (90 – 337) en 047r (93 – 337)
- voor Infirmitatem nostrum: 153v (298 – 337) en 154r (299 – 337)

 

verdere info: The Treasury of Petrus Alamire. Music and Art in Flemish Court Manuscripts 1500-1535. Ed. by Herbert Kellman, Ludion, Gent – Amsterdam, 1999, resp. pp. 80-83.

WILLAERT-CD’S BELUISTEREN OP DE WEBSITE van
‘Saturday Chorale / A Site for Lovers of Music‘

Tik: http://saturdaychorale.com/?s=Willaert

1. Adriaen Willaert. Saluto te sancta virgo. Cappella Pratensis o.l.v. Joshua Rifkin
2. Adriaen Willaert. Verbum bonum et suave. Cinquecento
3. Adriaen Willaert. Pater Noster (versie 1 a 4). Magdala o.l.v. David Skinner
4. Adriaen Willaert. O magnum mysterium. Cappella Marciana

DOCTORAATSVERDEDIGING ONLINE (integraal)

Jonathan Harvey (University of Connecticut, 2015),
The Secular Latin-Texted Works of Adrian Willaert

http://digitalcommons.uconn.edu/dissertations

Abstract

In addition to a large body of extant works including masses, hymns, psalm settings, motets, chansons, madrigals, canzone villanesche, and instrumental ricercares, sixteenth-century composer Adrian Willaert (1490 – 1562) also wrote nine settings of secular Latin texts.

These nine works can be divided into three categories: five civic motets (Adriacos numero, Haud aliter, Inclite Sfortiadum princeps, Si rore Aonio, and Victor io salve); three settings of excerpts from Virgil’s Aeneid (O socii and two settings of ‘Dulces exuviae’); and one unique, enigmatic outlier (Flete oculi).

These pieces are rarely considered in the existing literature, and many scholars conflate the two ‘Dulces exuviae’ settings as a single work. The texts of six of the nine pieces have never been translated into English before. This study examines these nine pieces through their text, musical material, and cultural-political background in order to determine their function and context.

The first chapter of this study consists of a brief summary of Willaert’s life and an examination of the extant sources of his work. In the next chapter, I discuss the genre of the civic motet and examine Willaert’s five contributions to it. Chapter 3 consists of an exploration of the Aeneid's place in the Renaissance and an analysis of Willaert’s three settings. The fourth chapter is a musical analysis of Flete oculi and an exploration of its enigmatic text. The concluding section explores some connections between these nine pieces and places them within the context of Willaert’s entire output.



CITAAT

While Italian city-states were persistently under threat throughout the Renaissance, few conflicts could rival the devastating outcomes of the 1527 Sack of Rome and the collapse of the Florentine Republic in 1530. Facing the added misery of plague and famine, Florentines and Romans found solace in their faith and musical devotion.

In this paper I argue that educated elite turned to the motet as a particular source of spiritual healing. Motets by composers such as Verdelot and Willaert were gathered into several manuscripts commissioned by prominent families and institutions of the time (the Pucci in Florence, the Massimo in Rome, the government of Florence, and the Cappella Giulia).(…)

Beyond a single function in the liturgical year, motets compiled during this turbulent period assumed the role of spiritual counselor and were used as readily for private purposes as for ritual experiences.”

Mary Ellen Ryan(University of Indiana), abstract van haar voordracht
‘Motets and Spiritual Healing after the Sack of Rome’
op de Annual International Medieval and Renaissance Music Conference te Brussel
(Med-Ren 2015: Brussels, July 6-9, 2015).


NIEUWSBRIEF - 11de jg. nr. 6 – 31 juli 2015

 


concerten en festivalS


zo. 2 augustus 2015, te 22.00u: Kasamintori, Vaasa (Finland)
Una nuova maniera. Het ‘Cipriano Project’ in het kader van het Korsholm Muziekfestival
Uitoerders: Hanna Järveläinen (sopraan), Jarno Lehtola (tenor), Mats Lillhannus (tenor), Jussi Lehtipuu (bariton), Mikko Ikäheimo (luit)
Werken van o.m. Jacques Brumel, Josquin des Prez, Cypriaen De Rore en Verdelot
tik: http://www.korsholmmusicfestival.fi/?main=Ohjelma&sub=Konserttipaikat&page=Ortodoxa+kyrka

di. 4 augustus 2015. 20.00u: Augustinuskirche. Schwäbisch Gmünd (D).
in het kader van het Festival Europäische Kirchenmusik Schwäbisch Gmünd.
Ensemble Graindelavoix met hun programma “Infinite mourning” waarin werken van o.m. pierre de la rue, nicolas champion, alexander agricola en josquin des prez.
(18.30u: gesprek met Björn Schmelzer in Prediger – Refektorium)
tik: www.graindelavoix.be

 

zat. 8 augustus 2015: Sint-Hubertuskerk, Tollebeek (NL)
Encantar met Cypriaen De Rore, Quatuor vocum parium (1563), en tijdgenoten
Drie optredens: 1ste te 11.45u, 2de te 14u, 3de te 16.15u.
tik: www.encantar.be

woe. 12 augustus 2015 te 20.00u: Sidney Sussex College, Cambridge (UK)
The Intrepid Academy. themaconcert ‘Il divino e sacro Collegio’
met o.m. werk van Adriaen Willaert
Aankondiging

The 'divine and sacred college' is a description in 1544 of the group of musicians, poets and philosophers who met regularly in a Venetian Palazzo. The great Adrian Willaert, maestro di cappella at St Mark's, directed performances at these meetings, often including viols, lute, and the great Venetian soprano Polissena Peccorina. The Intrepid Academy captures the intimate spirit of the 'collegio' with a varied programme of sacred and secular music for voice and instruments, culminating in a powerful sequence in which settings of Dido's farewell to life alternate with instrumental ricercari by Willaert, masterpieces of wordless contemplation.
tik: http://www.cambridgeearlymusic.org/Concert-2015-Summer-IntrepidAcademy.php


zat. 15 augustus 2015, 17.00u: Sainte-Antoine-l’Abbaye in Saint-Antoine (FR)
= Festival Voce & Organo, zo. 19 aug. te 20.00u, Kerk van O.L.V.-ter Kapelle, Brussel
Cappella Pratensis met Pierre de la Rue, Missa Cum Jocunditate

Aankondiging

Het aantreden, op het einde van de 15de eeuw, van misschien wel de meest briljante generatie van Vlaamse polyfonisten ooit (Josquin, Obrecht, de la Rue, Isaac…) viel precies samen met een absoluut hoogtepunt in de verering van de Maagd Maria overal in Noord-Europa. Wellicht een van de schitterendste syntheses tussen deze twee bijzondere fenomenen werd bereikt in de vieringen van de Illustre Lieve Vrouwe Broederschap te ’s-Hertogenbosch, waarin het centrale gegeven, de aanbidding van Maria, steeds opnieuw bekrachtigd werd door een adembenemende muzikale vormgeving.

Cappella Pratensis reconstrueert de muziek van deze Marialiturgie in een cd-programma dat opgebouwd werd rond de Missa Cum Iocunditate van één van de allergrootsten uit deze generatie: Pierre de la Rue. In dit meesterwerk, dat de componist vermoedelijk schreef toen hij zelf nog als zanger aan de kapel van de Broederschap verbonden was, is tot op vandaag bewaard in een schitterend manuscript, dat destijds door de zangers aldaar gebruikt werd. Het basismotief, de aanhef van een antifoon voor de geboorte van Maria, wordt daarin tot 98 keer herhaald en verwerkt als ostinato. Deze schitterende mis groeide dan ook terecht uit tot een van de la Rues meest populaire composities. Ze werd ettelijke malen gekopieerd, tot ver in de 16de eeuw en vormde zelfs de inspiratie voor een motet en een mis van niemand minder dan Palestrina.

Het programma zal worden aangevuld met gregoriaanse gezangen en polyfone werken uit de rijke archieven van de Broederschap.
tik: http://www.cappellapratensis.nl/events/event/missa-cum-jocunditate-abdij-van-saint-antoine/

zo. 16 augustus 2015 te 13.00u: AF – Olav V’s hall te Oslo
in het kader van het Oslo kammermusikkfestival.
Gallicantus o.l.v. Rolf Lisveland met het programma “Hollandsk musikk fra 1400-1500 tallet” (sic)waarin o.m. werk van philippe verdelot, josquin des prez en cypriano de rore.
tik: http://oslokammermusikkfestival.no/?konserter=3
do. 27 augustus 2015 te 13.00u: Zaal AMUZ, Kammenstraat 81, Antwerpen (B)
New York Polyphony met Adriaen Willaert, ‘Pater noster’ (versie 1?) en Pierre de la Rue, Missa ‘Pourquoy non’ en ‘O salutaris hostia’

Aankondiging

Het jonge mannelijke vocale kwartet New York Polyphony, dat wordt geroemd voor zijn rijke, natuurlijke klank die groter en complexer is dan de som van de delen, maakt furore op alle Amerikaanse podia en verovert stilaan maar zeker Europa. Hun eigenzinnige kijk op het muzikale erfgoed van de Lage Landen heeft oude muziek een plaats gegeven in de Amerikaanse klassiekemuziekwereld. Ook voor het vertrouwde publiek van Laus Polyphoniae hebben ze een aantal mooie verrassingen in petto, zoals het vierstemmige juweel van Adriaen Willaert: ‘Pater noster’ en de Missa ‘Pourquoy non’, wellicht Pierre de la Rues eerste mis.
Uitvoerders: Geoffrey Williams (contratenor), Steven Caldicott Wilson ( tenor), Christopher Dylan Herbert (bariton), Craig Phillips (bas)
tik: http://www.amuz.be/nl/concert/new-york-polyphony-2/



PETRUS ALAMIRE – MEERSTEMMIGHEID IN BEELD

Het jaarlijkse festival oude muziek Laus Polyphoniae te Antwerpen heeft dit jaar plaats van 19 tot 30 augustus en staat in het teken van Petrus Alamire. Het zeer uitgebreid programma kan hier niet weergegeven worden, zelfs niet samengevat worden. Men is aangewezen op de rijkversierde website: www.amuz.be. Heel belangrijk is de tentoonstelling van 19 augustus tem. 22 november 2015 in de Onze Lieve Vrouwkathedraal te Antwerpen.

Kijk naar de lange lijst concerten, studiedagen en workshops waaraan de beste ensembles en de voornaamste musicologen hun medewerking verlenen. Sommige initiatieven zijn afgestemd op gevorderde musici, andere op de doorsnee muziekliefhebber en zelfs op kinderniveau (vanaf 8 maanden tot 16 jaar!). Een belangrijke inbreng komt van de Vlaamse Alamire Foundation (www.petrusalamire.com).

Het geheel zal afgesloten worden op zondag 30 augustus met een gezamenlijk optreden van het Collegium Vocale Gent en Bl!ndman waarbij de creatie gebracht wordt van een opdrachtwerk door Salvatore Sciarrino.

Alamire heeft drie manuscripten gemaakt met o.m. werk van Adriaen Willaert.

1. ’s-HerAB72c

                * Infirmitatem nostram
* Salva nos domine vigilantes

2. ’s-HerAB72A

                * Missa
* Missa ‘Benedicta es regina’

3. VatP1976-79

                * Pater noster qui es in celis


De Alamire Foundation ontleent haar naam aan de muziekkopiist en -entrepreneur Petrus Alamire (Nürnberg, ca. 1470 - Mechelen, 1536). Geboren in de Zuid-Duitse koopmansfamilie Imhoff, was hij vooral actief in de Lage Landen, waar hij faam verwierf door zijn rol in de productie van muziekhandschriften. Hij koos voor een pseudoniem dat verwijst naar de toonhoogte A en de noten la-mi-re, en gaf hiermee uitdrukking aan zijn werk als muziekkopiist en kalligraaf. Alamire leidde een atelier van kopiisten en miniaturisten, gespecialiseerd in het vervaardigen van rijk geïllustreerde koor- en stemboeken. Sommige handschriften waren bestemd voor het Bourgondisch-Habsburgse hof rond Filips de Schone, Karel V en Margaretha van Oostenrijk, met wie Alamire nauwe banden had. Andere kwamen terecht bij vorsten als Hendrik VIII en paus Leo X, of bij welvarende burgers, zoals de bankiersfamilie Fugger in Augsburg.

Verspreid over Europa zijn ongeveer zestig boeken en fragmenten bewaard gebleven. Samen bevatten ze een aanzienlijk deel van de Franco-Vlaamse polyfonie uit de vijftiende en zestiende eeuw, met namen als Josquin des Prez, Pierre de la Rue en Adriaen Willaert. Van de ca. 670 composities in de collecties van Alamire, bevinden zich ook 125 anonieme werken. Missen en misdelen maken samen ca. 60% uit van het repertoire, de overige 40% betreffen motetten, Magnificats en chansons, het merendeel Franse profane liederen  –  er zijn enkele Nederlandse liederen bij. Met zijn uitgaven speelde Alamire in meerdere opzichten een belangrijke rol in de overlevering van het muziekerfgoed uit een periode waarin de Lage Landen op muzikaal vlak de toon aangaven.

Voor meer informatie over de Petrus Alamire en zijn werk, neem contact op met de Alamire Foundation:
klaartje.proesmans@kuleuven.be


nieuwe cd’S met muziek van Willaert

1. FROTTOLE. Popular Songs of Renaissance Italy
Ring Around Quartet & Consort
NAXOS 8573320 (2015)

track 3: Adriaen Willaert, Vecchie letrose




Set to vernacular texts dealing mainly with the theme of love, frottole were short, improvisatory polyphonic songs with instrumental accompaniment that flourished in the Renaissance courts of Italy for some forty years between c. 1480 and 1520. Despite its apparent simplicity, this completely new genre of song inspired some of Europe's greatest vocal and instrumental musicians. The recent invention of movable type added further to its popularity. This recording explores a representative selection, including work published by the historically pivotal figure of Ottaviano Petrucci.

2. WATER MUSIC. Tales of Nymphs and Sirens
Capella de la Torre o.l.v. Katharina Bäuml
DEUTSCHE HARMONIA MUNDI

track 2: Adriaen Willaert, Passa la Nave
Op dezelfde cd ook werk van Josquin des Prez en Roland de Lassus.


For the ancient Greeks, the water did not come simply from the ground; No, it had divine beings – the water nymphs. These legendary nymphs inhabit also in Renaissance and Baroque arts as mythical remnants of a lost world where all natural phenomena always had a divine nature.
Musical “stories of nymphs and sirens” presents the Capella de la Torre on their new CD “Water Music” – a panorama of water beyond Handel: there are countless other great water music, from all eras and from all over Europe. The issue of water lit the Capella de la Torre in all facets of: As the home of mythical animals like the swan, as a poetic picture full of erotic allusions in the myths about nymphs and sirens, or as a metaphor for the uncertainties of life
An impressive breadth of perspectives from which the Capella de la Torre the theme “Water” considered – it finds its reflection in the complexity of interpretations: dances with great timbre palette and percussive accents contrast with the elaborate program of vocal works; wild improvisation encounters spiritual retreats; and in the vocals create the soprano Cécile Kampenaers and Altus Benno Schachtner the great balancing act, at the same time to shine as soloists and to integrate into the ensemble sound. A CD that draws in the music as the mermaids their victims into the water.

 

 

3. MASTERWORKS AND MINIATURES
Richard Lester, orgel en klavecimbel
met werken uit de renaissance van Venetië.
NIMBUS NMP1015: partituur, 2 cd’s en dvd
2015

track 20: adriaen willaert: ricercar a 3 (versie?)


4. zie ook hieronder: De Leidse Koorboeken, cd 4 en cd 5

DE LEIDSE KOORBOEKEN

In de 16de eeuw werd door het College van Zeven Getijdenmeesters van de Pieterskerk te Leiden een achttal koorboeken samengesteld. Deze boeken vormen vandaag een uniek getuigenis van de rijke muziektraditie van de toenmalige katholieke Lage Landen. Meer nog, ze zijn Europa’s grootste op zichzelf staande en voor één kerk geschreven verzameling van religieuze polyfonie. Er waren wel meer kerken met een zevengetijdencollege, maar enkel de boeken van de Pieterskerk zijn nagenoeg compleet (zes stuks) bewaard gebleven.
In 2010 werd deze bijzondere schat gedigitaliseerd, maar zij wordt ook op andere wijze in leven gehouden. Zo heeft het Egidiuskwartet de koorboeken een voor een uitgevoerd en het resultaat op zes cd’s laten zetten.

De werken op zes cd’s
cd 1

  • Thomas Crecquillon (1505/15-1557)
  • Benedictus Appenzeller (c.1480-after 1558)
  • Joachimus De Monte (fl.1550-1555)
  • Johannes Cleeff (1528-1582)
  • Christian Hollander (c.1510-c.1568)
  • Johannes Richafort (c.1480-c.1547)
  • Nicolaas Gombert (c.1495-1560)

cd 2

  • Anonymus
  • Christian Hollander (c.1510-c.1568)
  • Clemens non Papa (c.1510-1555/56)
  • Josquin Baston (fl.1542-1563)
  • Joachimus De Monte (fl.1550-1555)
  • Clemens Non Papa (c.1510-1555/56)
  • Johannes Lupi (c.1506-1539)
  • Benedictus Appenzeller (c.1480-after 1558)
  • Philippe Verdelot (c.1475-c.1552)

cd 3

  • Jacobus Clemens Non Papa (c.1510-1556)
  • Pierre Moulu (c.1484-c.1550)
  • Johannes Lupi (c.1506-1539)
  • Anonymus
  • Jheronimus Vinders (fl.1510-1550)

cd 4

  • Thomas Crecquillon (1505/15-1557)
  • Johannes Lupi (c.1506-1539)
  • Jacobus Clemens Non Papa (c.1510-1556)
  • Johannes Richafort (c.1480-c.1547)
  • Philippe Verdelot (c.1475-c.1552)
  • Goessen Jonckers (fl.1520-1565)
  • Nicolas Payen (c.1512-1559)
  • Cypriano de Rore (c.1515-1565)
  • Johannes Flamingus (fl.1565-1573)
  • Eustacius Barbion (fl.1527-1556)

 cd 5

  • Benedictus Appenzeller (c.1480-after 1558)
  • Johannes Flamingus (fl.1565-1573)
  • Claudius Potoletus (fl 1565-1567)
  • Jean Lhéritier (c.1480-c.1551)
  • Johannes Richafort (c.1480-c.1547)
  • Michiel Smeekers (fl 1544-1552)
  • Jacotin (fl 1515-1555)
  • Jacobus Clemens Non Papa (c.1510-1556)
  • Adriaen Willaert (c.1490-1562)
  • Joachimus De Monte (fl.1550-1555)
  • Thomas Crecquillon (1505/15-1557)
  • Heinrich Isaac (c.1450-1517)

cd 6

  • Johannes Flamingus (Fl 1565-1573)
  • Lupus Hellinck (C1494-1541)
  • Pierre de Manchicourt (c.1510-1564)
  • Franciscus Mergot De Novo Portu (Fl 1560-1576)
  • Claudin De Sermisy (C1490-1562)

Bekijk online

https://www.erfgoedleiden.nl/schatkamer/koorboeken-pieterskerk/bladeren-in-koorboeken
Drie werken zijn van Adriaen Willaert, een van Cypriaen De Rore
Tik in de lijst ofwel ‘componist’ op ‘Adrianus Willaert’ en daarna op de gewenste bladzijde, ofwel op ‘Ciprianus de Rore’:

koorboek D, p. 72 (cd 4)

                Quae est ista quae processit (Cypriaen De Rore)

koorboek D, p. 207 (cd 4)

                Infirmitatem nostram quesumus domine / Fors seulement

koorboek E, p. 102 (cd 5)

                Pater noster
koorboek E, p. 206 (cd 5)

Magnificat quarti toni

 

RECENTE STUDIE OVER RAADSELS IN RENAISSANCEMUZIEK



Throughout the Renaissance, composers often expressed themselves in a language of riddles and puzzles, which they embedded within the music and lyrics of their compositions. This is the first book on the theory, practice and cultural context of musical riddles during the period. Katelijne Schiltz focuses on the compositional, notational, practical, social and theoretical aspects of musical riddle culture c.1450–1620, from the works of Antoine Busnoys, Jacob Obrecht and Josquin des Prez to Lodovico Zacconi's manuscript collection of Canoni musicali. Schiltz reveals how the riddle both invites and resists interpretation, the ways in which riddles imply a process of transformation and the consequences of these aspects for the riddle's conception, performance and reception. Lavishly illustrated and including a comprehensive catalogue by Bonnie J. Blackburn of enigmatic inscriptions, this book will be of interest to scholars of music, literature, art history, theology and the history of ideas.

* The first study to cover all aspects of musical riddles in the Renaissance, including their notation, production, reception and performance
* Situates musical riddles in their broader historical and cultural context, reflecting the larger intellectual and cultural concerns of the period
* Contains numerous illustrations and examples gathered from a wide range of sources and representing many kinds of musical riddles

tik: http://www.cambridge.org/ar/academic/subjects/music/medieval-and-renaissance-music/music-and-riddle-culture-renaissance

WILLAERT-UITGAVEN BIJ ‘I FAGIOLINI EDITIONS’

I Fagiolini, het vocaal ensemble o.l.v. Robert Hollingworth, publiceert de muziekpartituren van werken die ze in de loop der jaren uitgevoerd hebben.

Ze hebben daarbij bijzondere aandacht voor:

* clear and readable parts for singers uncluttered with phrasing marks
                * full text and line by line translatio
                * original part names, clefs, keys shown (before the modern transcription)
                * musica recta and ficta added
                * clear indications to explain important duple and triple time relationships.

Van Adriaen Willaert bevat hun collectie volgende twee werken:

* Quasi unus de paradisi (SATB) – vierstemmig motet ter ere van Sint Marcus

                * Tota pulchra es (SAAT)– vierstemmig motet op een tekst uit het Hooglied

ONLINE LUISTEREN NAAR WILLAERT EN DE RORE

Tal van werken zijn beschikbaar om naar MP3 te downloaden op:
http://mp3sait.com/search.php?q=Adrian%20Willaert%20(c.1490-1562)

Bijvoorbeeld (met uitvoerders tussen haakjes):

                * Vecchie letrose (Romanesque?)
* O bene mio (Renata Fusco)
* Gaillarde Napolitana – pseudo-Willaert?
* Vous donneray  –  Girolama dalla Casa naar Willaert (Le Concert brisé)
* Missa ‘Mente tota’ (Cinquecento)
* Ave virgo sponsa (The King’s Singers)
* Vecchie letrose (Jordi Savall?)
* Missa super ‘Benedicta es’ – Agnus Dei (Capilla Flamenca)
* Verbum bonum et soave (Cinquecento)
* O iubar (Cinquecento)
* Missa ‘Praeter rerum seriem’ (Parmigianino, en ook Huelgas)

(...)

ONZE CHRONOLOGISCHE EN ALFABETISCHE NAMENLIJST
VAN DE FRANCO-VLAAMSE SCHOOL

De 15de en 16de eeuw  – we weten het –  was voor onze streken op gebied van de muziek een uitzonderlijk belangrijke periode. Iedereen kan zo uit het hoofd wel 10 à 20 namen noemen van de grootste musici uit de toenmalige Nederlandse Provinciën. Minder bekend is echter dat er in die tijd een veelvoud aan polyfonisten actief was. Meer dan 500 waren er! Opvallend daarbij is, dat al die componisten wel in onze streken geboren, opgegroeid zijn en gevormd zijn, maar meestal carrière gemaakt hebben in het buitenland.

Om dit aan te tonen is er in onze website een zo volledig mogelijke namenlijst opgenomen. De laatste maanden is er terug druk aan gewerkt en het resultaat is verbluffend: 542 namen, allemaal componisten uit onze streken die leefden in de 15de of de 16de eeuw!

In een tweede bijlage bij deze nieuwsbrief vind je bij wijze van voorbeeld een deel van de alfabetische lijst en van de chronologische lijst. In deze laatste is ook aangeduid waar die polyfonisten werkzaam geweest zijn: in het Vaticaan, aan kathedralen en collegiale kerken, aan de Hoven van hertogen en keizers overal rond in Europa! De belangrijkste centra stuurden brieven, soms met een delegatie, naar Doornik, Antwerpen, Kamerijk enz. om zowel componisten als zangers te rekruteren. Niet zelden vonden jongens van nog geen 10 jaar hun weg naar Rome of Madrid om er in de liturgische vieringen die rijke Vlaamse polyfonie te zingen.
tik: http://www.adriaenwillaert.be/ned/polyfonisten/polyfonisten_volledige_namenlijst.htm

CITAAT I

“In the Low Countries, the roots of the classical tradition go deep. Renaissance composers of the Franco-Flemish School--including Dufay, Ockeghem, Isaac, Willaert and Lassus, all of whom seem to have been born within Belgium's present borders--perfected the art of sacred polyphony, creating works that were large in scale and intricate in design. Building on ideas from England and France, they might be said to have inaugurated composing in the grand manner, setting the stage not only for the masses and passions of Bach but also for the symphonies of Beethoven--who, natives will remind you, was partially of Flemish descent.”

Alex Ross, art. in The New Yorker, 27 april 2015.

 

CITAAT II

“The authors suggest that the introduction of printed music made it possible to transcend the problematic acoustics of S. Marco and further the dissemination of polyphony. The music Willaert wrote for S. Marco could spread widely outside the precincts of the doge's church. Perhaps this is why the acoustically much drier interiors of parish churches and the chapels of the ospedali grandi took advantage of the primed music and became centers in the experiments and development of coro spezzata polyphony. The relationship between Willaert and Sansovino also might have resulted in the less reverberant architecture of die latter. His dry interiors, S. Zulian offering an extreme case, are better suited for music exacting clarity of vocal articulation.”

Bissera V. Pentcheva in Proquest. Review van:
Howard, Deborah & Laura Moretti: Sound and Space in Renaissance Venice: Architecture, Music, Acoustics New Haven, Yale University Press, 2010.


Om de volledige lijst van de Nederlandse olyfonistennte zien, tik:
http://www.adriaenwillaert.be/ned/polyfonisten/polyfonisten_volledige_namenlijst.htm

 Willaert Nieuwsbrief - 11de Jaargang - nr 5 - 21 mei 2015

Willaert verhuist naar ARhus

Het collectie van de Adriaen Willaert Stichting vzw (= AWS/AWF) bevindt zich voortaan in:

Open Kenniscentrum ARhus,
De Munt 8,
8800 Roeselare
Tel. 051/69 18 00.

* Raadpleging van het collectiebestand

De volledige lijst, zoals die op onze website staat, kan nu ook geraadpleegd worden via de website van ARhus.
Ga naar de website catalogus van ARhus: http://roeselare.bibliotheek.be
Zoek daarna in de catalogus.

Het overzicht is er opgenomen onder de naam ‘Collectie Adriaen Willaert’.
De collectie omvat al onze lp’s, cd’s, boeken en partituren.

Opgepast: wat je niet vindt onder de zoekterm ‘Adriaen Willaert’, kan ingevoerd zijn onder ‘Adriaan Willaert’ of ‘Adrian Willaert’.

Wat niet in de ARhus-cataloog staat, kan je misschien wel vinden op de website van de Adriaen Willaert Stichting vzw: www.adriaenwillaert.be.

Wil je nog verdere informatie, aarzel niet ons aan te schrijven info@adriaenwillaert.be. We beschikken over nog al wat informatiekanalen om zelfs moeilijke vragen te beantwoorden.


* Reglement ARhus-bibliotheek

1. Niets van het AWS/AWF-bestand wordt uitgeleend.
Raadplegen kan enkel ter plaatse.

2. Ga steeds na op welke data en uren de bibliotheek open of gesloten is.

3. Om iets te kunnen raadplegen is een zgn. ‘magazijnaanvraag’ nodig.

De juiste werkwijze is:
1. tik: www.arhus.be
2. tik op: “kenniscentrum” of op “verleng en reserveer
3. tik op: “magazijnaanvraag” of op “magazijnwerk aanvragen
4. aanvraagformulier invullen inclusief lenersnummer. (eventueel eerst lidkaart aanschaffen)
5. tik op: “aanvragen”

- Wie de aanvraag doet op een maandag t.e.m. donderdag, kan slechts een dag later vanaf 13u30 het aangevraagde werk consulteren.

- Wie de aanvraag doet op een vrijdag t.e.m. zondag, kan het aangevraagde werk consulteren op de daaropvolgende maandag, eveneens vanaf 13u30.

Telkens moet het document opgevraagd worden aan het infopunt op verdieping +1.

- Wie geen lid is van ARhus doet de aanvraag best via een e-mail aan de AWS/AWF: info@adriaenwillaert.be.

* Enkele voorbeelden:

1. Je zoekt het artikel over Francesco Petrarca van Jules Van Ackere.

- Vul in: ‘Petrarca’ (59 mogelijkheden)
- Verfijn: ‘artikel uit tijdschrift’ (6 mogelijkheden)
Þ 4de mogelijkheid:
‘Een Vlaams musicus en een Italiaans dichter’. Jules Van Ackere in het tijdschrift Vlaanderen.
- Waar staat het? O.m. Collectie Adriaen Willaert

2. Je zoekt een nummer van de cd ‘Music for Sir Anthony’.

- Vul in: ‘Music for Sir Anthony’ (2 mogelijkheden: een cd en een artikel)
- Tik op de titel van de cd: ‘Erik Van Nevel’
Þ Lees de lijst van alle tracks op de afbeelding.
- Waar staat het? Collectie Adriaen Willaert – AWSC 25

3. Je zoekt het nummer ‘Mille regrets’ op cd.

- Vul in: ‘Mille regrets’
- Verfijn: ‘track’ (16 mogelijkheden)
Þ Je kiest: Renaissance-polyfonie in Brugge. Capilla Flamenca
- Waar staat het? Collectie Adriaen Willaert – AWSC 96
(Track 17 – Duur: 3’02”)

4. Je zoekt de bladmuziek van ‘O dolce vita mia’

- Vul in: ‘O dolce vita mia’ (5 mogelijkheden)
- Verfijn: ‘bladmuziek’
- resultaat: Adrian Willaert und andere Meister. Möseler Verlag
Þ Tik op de titel (2 mogelijkheden: Willaert en Da Nola)
- Waar staat het? Twee exemplaren:
Collectie Adriaen Willaert – AWSP 71 en AWSP 72

5. Je wil de academische studie ‘Vulgari orecchie – purgate orecchie’ van Katelijne Schiltz.

Vul in: ‘Vulgari orecchie – purgate orecchie’
Je vindt snel het gevraagde boek én een boekbespreking door Gerolf Van de Perre.

 

RADIOPROGRAMMA’S

zo. 24 mei te 16.00u. De Nederlandse CONCERTZENDER.
4de van de Leidse Koorboeken door het Egidius Kwartet en College o.l.v. Peter de Groot met werk van o.m. Johannes Richafort, Johannes Lupi, Goessen Jonckers, Thomas Crecquillon, Franciscus IJsenbaert, Philippe Verdelot, Jacobus Clemens non Papa en Johannes Flamingus.
Om de Nederlandse Concertzender via internet te beluisteren
1. tik hier: www.concertzender.nl/programmagids.php
2. tik op “uitzending gemist”
3. tik op het gewenste programma op de juiste datum
De programma’s van de Nederlandse Concertzender kunnen meestal achteraf terug beluisterd worden als “uitzending gemist”.

woe. 27 mei te 5.01u (onze tijd), BBC radio 3
Emanuel Adriaenssen (c. 1554-1604). Luitbewerking van Anchor che col partire van Cipriaen De Rore. Toyohiko Satoh (luit)
http://www.bbc.co.uk/radio3

do. 28 mei te 19.28u, radio CONTINUO.
Adriaen Willaert. Quest’ anima gentil. Singer Pur
http://radio.klara.be/radio/continuo.php

ma. 1 juni te 12.48u, radio CONTINUO
Adriaen Willaert. Quando fra l’altre donne. Singer Pur

di. 2 juni te 18.52u, radio CONTINUO
Adriaen Willaert. Passa la nave mia. Singer Pur

 

concerten en festivalS

zat. 23 mei te 19.30u, kerk van Rougemont (CH). Festival Oude Muziek ‘La Folia’
Ensemble Vocal Lausanne o.l.v. Leonardo Garcia Alarcon
programma: werk van o.m. Adriaen Willaert (Vecchie letrose), Cipriaen De Rore (Ancor che col partire), Jacob  Arcadelt, Jean de Macque enRoland De Lassus
www.evl.ch/

zat. 23 mei 2015 te 16.00u, St. Oswald-Kirche, Regensburg (D), Tage alter Musik
Ensemble Leones o.l.v. Marc Lewon, programma:  ‘Farben im Dunkel’ –  Die wunderbare Klangwelt des Alexander Agricola (1445/6 – 1506)
www.tagealtermusik-regensburg.de/

zo. 24 mei 2015 te 17.00u, Münster St. Bonifatius, Hameln, Musikwochen Weserbergland
Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel
programma: ‘Cipriano De Rore / Missa Praeter Rerum Seriem’
www.huelgasensemble.be/

zat. 6 & 13 juni 2015 te 18.00u, St Paul’s Church, Brighton (GB), Early Music Festival 2015
- 6 juni:
Brighton Early Music Festival Consort Voices o.l.v. Deborah Roberts
De Rore minifestival 1: A Mass for Hercules (Missa praeter rerum seriem)
- 13 juni: Celestial Sirens o.l.v. Deborah Roberts & Laurie Stras
De Rore minifestival 2: Vespers from an Italian Convent

Vesper psalms and motets interspersed with a ‘preview’ of Music from ‘Lucrezia Borgia’s daughter’.

www.bremf.org.uk

zat. 13 juni 2015 te 20.00u, St.-Nikolaas-van-Tolentijnkerk, De Pinte
De Kleine Kantorij o.l.v. Jan Verbrugge, orgel: Leon Bierens
programma: ‘Sub tuum Praesidium’

Een Mariaconcert opgevat als een vocale wandeling door vier eeuwen muziek. Met als leidraad het gregoriaans brengen ze polyfone zang van onder meer Cipriano
De Rore, Jacobus De Kerle, Adriaen Willaert en Palestrina. Leon Bierens improviseert.


j.verbrugge@telenet.be

di. 16 juni 2015 te 20.00u, Museum für Kunst und Gewerbe, Hamburg (D)
Studio für alte Musik o.l.v. Isolde Kittel-Zerer
programma: ‘Viver lieto Voglio’ met werk van o.m. Adriaen Willaert en Cipriaen De Rore
www.mkg-hamburg.de

zat. 20 juni 2015, 19.30u, Franziskanerkirche, Sankt Pölten (AT), Barockfestival
Huelgas Ensemble o.l.v.
Paul Van Nevel
programma: Cipriano, der Humanist
www.huelgasensemble.be

zo. 21 juni 2015 te 15.00u, Lambertuskerk, Raamsdonk (NL).
Cappella Pratenis o.l.v. Stratton Bull
programma: gregoriaans en Josquin des Prez (o.a. Missa Ave Maris Stella)

Het betreft het repertoire, door Josquin des Prez gecomponeerd voor de Cappella
Sistina in de periode dat hij er deel van uitmaakte.

www.cappellapratensis.nl/

vr. 26 juni 2015 te 20.00u, Alte Pfarr, Wolfegg (D)
Boreas Quartett Bremen (4 blokfluiten)
programma: Kammerkonzert met o.m. ‘Prima stanza: A la dolce ombra’ van Cipriaen De Rore / Girolamo dalla Casa
www.konzerte-wolfegg.de/

zat. 27 juni 2015 te 15.30u, Machariuskerk, Gent
Kamerkoor ‘El Grillo’ o.l.v. Inge Bollaert
programma: ‘Il divino Cipriano’, met o.a.delen uit Missa praeter rerum seriem van De Rore
www.18fm.eu/about-us/


Een nieuwe cd met Willaert

FROTTOLE: Popular Songs of Renaissance Italy
Ring Around Quartet & Consort

NAXOS 8573320 (2015)
track 3: Adrian Willaert, Vecchie letrose

UIT DE VERGEETHOEK: DYRICKE GERARDE

Een tijd geleden verscheen de cd ‘In the Midst of Life’ met koormuziek uit de Tudor-periode (zie onder). In haar recensie voor Gramophon (mei 2015) schrijft van Alexandra Coghlan:

“Dericke Gerarde’s Sive vigilem is a quietly extraordinary discovery.”

Wat weten wij eigenlijk van deze Vlaamse polyfonist op Engelse bodem?


Music from the Baldwin Partbooks, vol 1.
Contrapunctus o.l.v. Owen Rees
Label: Signum SIGCD408


GERARDE DYRICKE (fl. ca. 1540 tot ca. 1580).
Bron: Anthony Milledge, art. in MGG

Over zijn leven, afkomst en levensomstandigheden is vrijwel niets bekend.
Zijn naam en muzikale stijl laten vermoeden dat hij van Vlaamse origine was. Zijn componeertrant is verwant met die van Lassus en zijn Vlaamse naam luidde wellicht ‘Dirk Gerard’. Vermoedelijk was hij in dienst van John Lord Lumley in Surrey (Engeland).

Hij liet zo’n 169 composities na, bijna alle in manuscript bewaard te Londen (Lbl Royal). Het betreft vooral motetten en chansons. De verzameling van zijn handschriften, die ook veel composities van andere Vlaamse meesters bevatten, zijn heel leerrijk inzake zijn werkwijze als componist. Ze bevatten immers vele correcties, toevoegingen, schrappingen e.d.

De collectie is ook interessant i.v.m. een belangrijke evolutie in zijn oeuvre. Zijn vroege werk is gekenmerkt door vloeiend contrapunt met lange melismatische lijnen, zijn later werk door steeds kortere muzikale frasen. Daarnaast valt de ontwikkeling van modaliteit naar tonaliteit op, waarbij een functionele bas en het frequent gebruik van cadensen een steeds transparantere harmonie garanderen.

* verzamelde werken

Zijn verzamelde werken zijn uitgegeven in St Albans (GB), 2001.
Zie hieronder: thesis.

* thesis:

Milledge, Anthony (2001): The Music of Dyricke Gerarde. Durham theses, Durham University.
Durham E-Theses Online: http://etheses.dur.ac.uk/2026/
Het werk omvat 11 volumes met in het laatste volume een twintigtal uitgeschreven composities.

* partituren via internet:

- Respice in me (vierstemmig motet):
http://www3.cpdl.org/wiki/images/a/a2/Gera-Resp.pdf

- Versa est in luctum (zesstemmig motet):
http://www3.cpdl.org/wiki/images/2/2c/Ger-Ver.pdf

- Sive vigilem, het motet waarvan hierboven sprake, komt voor in het eerste deel van het Baldwin Booklet (GB-Och Mus 979-983).

* te koop:
Een uitgebreide reeks werken van Dyricke Gerarde is te koop bij:
http://www.pandion-music.co.uk/cataloguetop.html

 

Een nieuw initiatief: THE ‘GASPAR VAN WEERBEKE’ PROJECT

Gaspar van Weerbeke is ca. 1455 geboren te Oudenaarde en vermoedelijk in Mainz gestorven na 1517. De Paris Lodron Universität van Salzburg wil er werk van maken om de OPERA OMNIA van deze Vlaamse polyfonist verder af te werken in de reeks Corpus mensurabilis musicae (CMM) van het American Institute of Musicology.

In het verleden hebben zich al diverse muziekwetenschappers gebogen over de figuur en het oeuvre van Van Weerbeke. Tot de vroegste dissertaties behoren die van Herbert Birtner, professor in Marburg (1900-1942) en van zijn leerling Werner Wegner. Het OPERA OMNIA-project startte in 1998 met een eerste uitgave in CMM 106. Het is de bedoeling de volledige uitgave af te ronden in 2018. In de zomer van 2017 wordt hieraan alvast een internationaal wetenschappelijk congres gewijd.

www.gaspar-van-weerbeke.sbg.ac.at/

 


NIEUWSBRIEF

11de jg. nr. 4 – 30 april 2015




 


HET DE RORE FESTIVAL (17 – 26 april 2015)

Het De Rore Festival te Ronse is schitterend verlopen.
Prachtige concerten. Grote belangstelling. Enthousiast publiek.

* De tentoonstelling blijft nog een volle maand open, t.e.m. Pinksteren 24 mei 2015.

Een unieke tentoonstelling, met o.m. originele handschriften, oude gedrukte partituren en blaasinstrumenten. Daarnaast een bron van informatie over Cypriaan De Rore en zijn tijd aan de hand van archiefstukken en over het ontstaan en de werking van de De Rore-werkgroep te Ronse. Op sommige dagen is er een workshop voor kinderen.

Openingsuren:

- maandag & dinsdag: op afspraak
- woensdag & donderdag: van 14 uur tot 18 uur
- vrijdag: van 16 uur tot 20 uur
- zaterdag & zondag: van 13 uur tot 18 uur

Plaats: CC De Ververij, Wolvestraat 37, 9600 Ronse

Inkom:€3 (kinderen -12j gratis)

* Verder ook nog voor de liefhebbers:

- stadswandelingen met stadsgidsen
- een stripverhaal van Hubert de Doncker
- een gelegenheidspostzegel
- een gesigneerde litho van Michel Provost


* Alle details: http://www.derorefestivalronse.be/

concerten, concertreis, festival, PAPER

vr. 1 mei 2015 te 20.15u, Sint-Romboutskathedraal, Mechelen
La Capilla Reial en Hespèrion XXI o.l.v. Jordi Savall
programma: ‘La Canción del Emperador’
met o.m. Vecchie letrose van Adriaen Willaert
www.festivalmechelen.be

zat. 2 – zo. 3 mei, Venetië
Neue Chor Berlin o.l.v. Johannes Sandner
concertreis naar Noord-Italië
- zat. 2 mei te 17.00u: Chiesa di San Giovanni in Bragora, Venetië
- zo. 3 mei 2015 te 17.00u: Chiesa Luterana di Venezia, Venetië
programma: ‘Nach Venedig und zurück / Venezia – andare e ritornare’ (zie ook: zo. 10 mei)
met werk van Bach, A. Gabrieli, Nystedt, Rheinberger, Schütz, Schnebel en Willaert
www.neuer-chorberlin.de

vr. 8 mei 2015, Abdij van Park, Leuven
Ensemble Koninklijk Conservatorium Den Haag & Park Collegium o.l.v. Stratton Bull
programma: Petrus Alamire
- 19.30 uur: inleiding door Stratton Bull (in het Huis van de Polyfonie)
- 20.30 uur: concert (in de abdijkerk).

De Alamire Foundation, gevestigd in het Huis van de Polyfonie, doet al sinds jaar en dag onderzoek naar het repertoire uit de koorboeken van muziekkalligraaf Petrus Imhoff, alias Alamire. Die bevatten stuk voor stuk de beste polyfonie die voorhanden was op het einde van de 15de en het begin van de 16de eeuw: Josquin Desprez, Jacob Obrecht, Johannes Ockeghem, Adriaan Willaert e.a. 
Gedurende het academiejaar 2014-2015 ging de Alamire Foundation in zee met de masterstudenten van het vermaarde Conservatorium van Den Haag om haar kennis als studiecentrum te delen met de jonge generatie musici en musicologen. Stratton Bull, staflid van de Alamire Foundation, leidt dit project en het slotconcert met op het programma diverse werken uit de koorboeken van deze Petrus Alamire. 

zo. 10 mei 2015 te 18.00u, Parochialkirche, Klosterstr. 67, Berlin-Mitte (D)
Neue Chor Berlin o.l.v. Johannes Sandner

programma: Nach Venedig und zurück – Polyphonie von Monteverdi bis Schnebel’
met o.a. werk van Adriaen Willaert
www.neuer-chor-berlin.de

zo. 10 mei 2015 te 19.00u, Psychiatrisch Ziekenhuis Onze Lieve Vrouw, Brugge.
Vocaal Ensemble Da Cantar o.l.v. Wim Maeseele
programma: ‘Doulce Mémoire’, met o.a. werk van Cipriaen De Rore (Missa Doulce mémoire en andere geestelijke & wereldlijke muziek) en Adriaen Willaert
www.dacantar.be


zat. 23 mei 2015, te 19.30u, 15de Festival van oude Muziek La Folia, Rougemont (CH)
Ensemble Vocal de Lausanne o.l.v. Leonardo Garcia Alarcon
programma: Labyrintho d'affetti’
met o.m. werk van Cipriaen De Rore (Anchor che col partire), Jacob Arcadelt (Veggo dolce mio bene), Jean de Macque (Incenerite), Adriaen Willaert (Vecchie letrose) en Roland de Lassus (Cathalina, apra finestra)
http://www.festival-la-folia.com/

van woe. 14 tot zat. 17 mei: masterclass voor koordirigenten
Studium Chorale is een professioneel Nederlands kamerkoor dat van 14 tot 17 mei 2015 in Rolduc, Kerkrade (NL) een masterclass organiseert voor koordirigenten, geleid door Erik Van Nevel en Hans Leenders.
De actieve deelnemers moeten daarbij o.m. het werk Douleur me bat voor SSATTB van Adriaen Willaert en een werk van Thomas Crecquillon instuderen.
www.studiumchorale.nl


Samuel Brannon: “Full of a Thousand Beautiful and Graceful Inventions”: The Compilation of Gardano’s 1545 Willaert Motet Print

Over half of Adrian Willaert’s four-voice motets (55 of 93) are contained within two prints issued during the composer’s lifetime (Venice: Scotto, 1539 and Gardano, 1545). While it has long been observed that mode plays a significant role in the organization of Gardano’s print, studies that consider this print in isolation have yet to reach a consensus about the precise nature of this organization. Despite their bold advertisement on the cover page of Gardano’s print, the differences in repertory between the two prints have received little attention since Hermann Zenck’s 1949 introduction to the first volume of Willaert’s complete works. This paper approaches the organization of Gardano’s 1545 print by comparing its repertory to that of Scotto’s 1539 print. A brief examination of the motets unique to Scotto’s print highlights the contrasts between the two prints, pointing to a previously unnoticed pattern of standardization in Gardano’s print. This standardization offers new perspectives for considering the print’s organization beyond its modal ordering, including liturgical function, voice types and cleffing, and details of notation and orthography. Using both textual elements of the motets and paratextual elements of the two prints as wholes, this paper argues that the compilation of Gardano’s print was intended to reflect the entire gamut of practicable compositional possibilities.
Bron:https://unc.academia.edu/SamuelBrannon
Paper presented at:

* Southeast Chapter Meeting, American Musicological Society, Boone (NC)
22 September 2012;
* South Central Graduate Music Consortium, University of Virginia
29 September 2012.



Voor de lijst van de motetten RISM W 1106, W 1107, W 1108 en W 1109:
zie onze website:
http://www.adriaenwillaert.be/ned/330_399_oeuvre/340_oeuvre_genre.html


MUZIEK EN GEESTELIJKE GEZONDHEID: TWEE REFLECTIES

* Adam M. Croom: Music Practice and Participation for Psychological Well-Being: A Review of How Music Influences Positive Emotion, Engagement, Relationships, Meaning, and Accomplishment in Musicae Scientiae. 19 (March 2015), p. 59.

“In ‘Flourish: Positive Psychology and Positive Interventions’,Seligman(2010) maintained that the elements of well-being consist of ‘PERMA: positive emotion, engagement, relation­ships, meaning, and accomplishment’. (…) The present article contributes to the extant literature on music and psychological well-being by showing how music practice and participation can positively influence all five of the PERMA factors, and consequently, that there are empirically supported grounds for the main claim of this article that music practice and participation can positively contribute to one's cultivation of greater psychological well-being and a more flourishing life.”

* H. Augustinus : Sermo 256 (d.d. 4-5-418). Vert.: Getijdenboek. Lectionarium, Brussel, 1992.

“Modo ergo, (…) cantemus, non ad delectationem quietis, sed ad solatium laboris. quomodo solent cantare uiatores; canta, sed ambula: laborem consolare cantando, pigritiam noli amare: canta, et ambula. quid est, ambula? profice, in bono profice. sunt enim, secundum apostolum, quidam proficientes in peius. tu si proficis, ambulas: sed in bono profice, in recta fide profice, in bonis moribus profice: canta, et ambula.”

“Laten we nu dus zingen, niet om te genieten van een onverstoorbare rust, maar om ons zwoegen te verlichten. Zing zoals een wandelaar onderweg gewoon is te doen; zing, maar blijf lopen. Verlicht de inspanning door te zingen; talm niet, maar zing en trek verder. Wat betekent dat: verder trekken? Maak voortgang, maak voortgang in het goede. Want er zijn ook mensen, naar het woord van de Apostel, die voortgang maken in het kwade. Als gij voortgang maakt, dan trekt ge verder; maar maak vooruitgang in het goede, in ongeveinsd geloof en in een goede levenswandel. Zing en trek verder.”



11de jaargang nr. 3 - 27 maart 2015

RADIO CONTINUO

zat. 28 maart 2015, 22.16u, RADIO CONTINUO. Adriaen Willaert. Quest’ anima gentil. Singer Pur.
ma. 30 maart 2015, 12.53u, RADIO CONTINUO. Adriaen Willaert. Passa la nave mia. Singer Pur.
di. 31 maart 2015, 16.14u, RADIO CONTINUO. Adriaen Willaert. Quando fra l’altre donne. Singer Pur.
woe. 1 april 2015, 20.00u, RADIO CONTINUO. Adriaen Willaert. Piu volt gia. Singer Pur.
http://radio.klara.be/radio/10_continuo.php

Die italienische Musik der Renaissance erhielt ihre wesentlichen Impulse zunächst
durch’Kulturimport’,
nämlich durch Sängerkomponisten aus der Provinz Flandern. Im 16. Jahrhundert wetteiferten die italienischen Stadtstaaten bzw. deren Herzöge um die kulturelle Vormachtstellung, sie sandten ihre Agenten in den Norden und riefen die bedeutendsten Musiker an ihren Hof, um einerseits dessen Repräsentationsfähigkeit, andererseits aber auch ihren eigenen umfassenden Kunstsinn im Sinne der Gedankenwelt der Renaissance nach außen zu dokumentieren.

Die an den Sängerschulen der flämischen Kathedralen, den sog. Maîtrisen, im Geiste der klassischen Vokalpolyphonie ausgebildeten Musiker kannte und schätzte man in ganz Europa. Waren es wirtschaftliche Erwägungen, war es die Aussicht auf das milde Klima und den kulturellen Kontext? Die Gründe für diesen ‘Exodus’ der musikalischen Oberschicht in den Süden sind letztlich nicht geklärt.
Jedenfalls erfreuten sich die ‘Oltremontani’ oder ‘Fiamminghi’  – wie sie genannt wurden –  südlich der Alpen größter Anerkennung und leiteten durch ihren Einfluss und die Zusammenarbeit mit den heimischen Kräften eine Entwicklung ein, die Italien dann sehr bald
zu einem ‘Kulturexportland’ werden ließen.  –  
Manfred Cordes

DE RORE FESTIVAL RONSE

vrijdag 17 april 2015

- radio KLARA: Cd van de dag:  nieuwe cd “Sacred Sounds
met o.m. werk van Cypriaan de Rore door Currende o.l.v. Eric Van Nevel

- 20.00u, Sint-Hermeskerk: Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel: ‘Cipriano, de
humanist’

Als er een werkcatalogus is die het predicaat "renaissance" ten volle verdient, dan is
het wel het oeuvre van Cipriano de Rore. Zowel zijn diepe kennis van de antieke
cultuur
en literatuur, als zijn dikwijls eigengereide ophefmakende en grensverleggende             composities, als de ceremoniële toedracht van vele werken maken van De Rore de
muzikale Erasmus v
an de zestiende eeuw. Cipriano gaf de zanger van de zestiende eeuw een
nieuwe opdracht: een diepgaand inleven in de teksten  – of het nu Latijn, Italiaans of Frans
was.

zaterdag 18 april 2015

- 11.00u – 12.00u, Sint-Hermeskerk
beiaardconcert ‘Van Van den Gheyn tot Denyn’ door Dominique Wybraeke

- 14.00u – 15.00u, Sint-Hermeskerk
beiaardconcert door Carl Van Eyndhoven met intavolati op werken van o.m.
Cypriaen De Rore, Clemens non Papa en Roland De Lassus

- 16.00u, O.L.V. De Klypekerk
Kamerkoor van het Lemmensinstituut o.l.v. Erik Van Nevel met “Cipriano De Rore e sua Influenza.”

- 20.00u, Sint-Martinuskerk
La Capilla met ‘Doulce Mémoire’ met werk van o.m. Josquin des Prez, Adriaen Willaert, Cypriaen De Rore, Thomas Crecquillon, Alamire, Jacob Clemens non Papa en Peter
Phalesius

zondag 19 april 2015

- 10.00u, Sint-Hermeskerk
Radiomis RADIO1: Laudantes Consort zingt o.a. Cypriaan De Rores ‘Missa Doulce Mémoire’ a 5

- 12.00u, Kapel Sancta Maria
aperitiefconcert, door Laudantes Consort met ‘Cipriano de Rore en zijn mentor Josquin des Prez’
 
- 20.00u, Sint-Martinuskerk
Avondconcert: Graindelavoix o.l.v. Björn Schmelzer met ‘Cipriano De Rore: Il furore e il pianto’

Portrait of the artist as a starved dog

Een portret van Cipriano de Rore als excentrieke 'Divino Furioso', vertrekkend van de
verzen  van 'Divino Ariosto' tot zijn latere, radicale madrigalen die een atlas vormen van 
muzikale pathosformules. Exemplarisch is het laatst uitgevoerde madrigaal, Mentre lumi 
maggior, dat meestal als lofzang op Ottavio Farnese en Margaretha van Parma wordt

gezien, maar feitelijk uitmondt in de klaagzang van in zwart gehulde nimfen...

vrijdag 24 april 2015, 20 uur, Sint-Hermeskerk

Concert door Currende o.l.v. Erik Van Nevel, met o.m. ‘Musica sopra la musica del De Rore libro primo’, een nieuwe compositie van Joachim Brackx.

zaterdag 25 april 2015

- 11.00u, Sint-Hermeskerk
beiaardconcert vierhandig door Dominique Wybraeke en Els Van Den Borre

- 14.00u, Sint-Hermeskerk
beiaardconcert door Carl Van Eyndhoven

- 16.00u, Sint-Martinuskerk
Concert door El Grillo o.l.v. Inge Bollaert en Polyfoon o.l.v. Lieven Deroo met de ‘Missa a note Negre’ en andere werken van Cypriaan De Rore.

- 20.00u, Sint-Hermeskerk
Concert door het ensemble Vox Luminis o.l.v. Lionel Meunier met ‘De Rore & Politics’, m.a.w. werken van Cypriaen De Rore, opgedragen aan  een vooraanstaande persoon

zondag 26 april 2015

- 10.00u, Sint-Hermeskerk
Radiomis RADIO1. Ensemble Encantar o.l.v. Guy Janssens met de ‘Missa Vous ne l’aurez pas a 5’ van Cypriaan De Rore

- 12.00u, Kapel Sancta Maria
Concert door Ensemble Encantar met motetten voor vier gelijke stemmen van Cypriaen De Rore en anderen.

- 17.00u, Sint-Hermeskerk
Concert door Currende o.l.v. Erik Van Nevel: Cypriaen De Rores ‘Magnificat’, aangevuld met
motetten en instrumentale intonaties van anderen, o.m. Giaches Brumel.

van 18 april tem 25 mei 2015, Cultureel Centrum De Ververij

Tentoonstelling ‘Omnium musicorum princeps’

Een sprekende evocatie van tijd en werk van Cypriaen De Rore, aan de hand van o.m. kostbare originele manuscripten, drukwerken en muziekinstrumenten uit de XVIde eeuw.
Het verhaal van het musicologisch speurwerk naar zijn herkomst en betekenis voor de evolutie van de vocale muziek door Albert Cambier zg. en prof. Jesse A. Owens (VS).

Openingsuren:
ma. & di.: enkel op afspraak
woe. & do. : van 14u tot 18u.
vr. : van 16.00u tot 20.00u.
zat. & zo.: van 13.00u tot 18.00u

Inkom: € 3 (=combi-ticket tentoonstelling + crypte onder de Sint-Hermeskerk)
Voor andere reductiemogelijkheden: zie de website

En er is meer …

o.a. stadswandelingen met stadsgidsen, een stripverhaal van Hubert De Doncker,
een gelegenheidspostzegel en een gesigneerde litho van Michel Provost…

Alle details: http://www.derorefestivalronse.be/

concerten, voordrachten, liturgie, festivals

vandaag, vr. 27 maart 2015

te 19.30u, St Mary’s, Newmarket (UK).

Stile Antico. Programma “Sacred or Profane?” met werk van o.m. Guillaume Dufay, Jacobus Clemens non Papa, Roland De Lassus, Josquin des Prez en Nicolas Gombert.
www.stileantico.co.uk/concerts/

te 20.00u, Sint-Martinuskerk, Burcht

Het ensemble Polyfoon o.l.v. Hendrik Vanden Abeele met het programma ‘O mors inevitabilis’,
waarin het Requiem van Jean Richafort en O mors inevitabilis van Hieronymus Vinders.
YouTube: (Kyrie van Richafort door Huelgas):
https://www.youtube.com/watch?v=MKBK6zox5xo
www.polyfoon.be

te 21.00u, AMUZ, Antwerpen (inleiding te 20.15u door Koen Uvin)
Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel met o.m. de Missa praeter rerum seriem van De Rore.
www.amuz.be

morgen, zat. 28 maart 2015

te 20.15u, Sint-Pieter en Pauwelkerk, Mol
:
zelfde concert van Polyfoon als gisteren in Burcht

 te 20.30u, Miniemenkerk, Brussel:
zelfde Huelgas-concert als gisteren in AMUZ, Antwerpen
www.bozar.be

zo. 29 maart 2015, Concertgebouw, Brugge

te 16.00u, lecture-performance ‘De redding van Cipriano De Rore’ door Paul Van Nevel
te 20.00u, (19.15u inl. Simon Van Damme) het Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel met o.m. de Missa praeter rerum seriem van Cypriaen De Rore
www.concertgebouw.be/nl

di. 31 maart 2015, (uur?), Krakow (PL)
Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel
met de Johannespassie van Cypriaen De Rore (ook toegeschreven aan Adriaen Willaert)
www.huelgasensemble.be

di. 31 maart 2015, te 20.00u, Salle Musicatreize, Marseille (F)
Stile Antico. Programma “From the Imperial Court” met werk van o.m. Josquin des Prez, Thomas Crecquillon, Pierre de la Rue, Nicolas Gombert, Jacobus Clemens non Papa en Heinrich Isaac.
www.stileantico.co.uk/concerts/

do. 2 april 2015, te 20.30u. Eglise du Couvent des Dominicains, Perpignan (F).
Stile Antico. Programma: “Passion and Resurrection” in het kader van het Festival de Musique Sacrée Perpignan, met werk van Roland De Lassus, Nicolas Gombert, Thomas Crecquillon en Jean Lhéritier.
www.stileantico.co.uk/concerts/


vr. 3 april 2015 te 19.30u, Stift St. Florian: Basilika (Oostenrijk)
liturgie van Goede Vrijdag, met Cypriaen De Rore, O Crux benedicta a 4
www.stift-st-florian.at


do. 9 april 2015 te 20.00u, Huis van de Polyfonie, Leuven
Kris Verhelst (klavecimbel) en Peter Van Heyghen (blokfluit)
Passagi e affetti. Italiaanse canzoni, sonate en balli rond 1600. Instrumentale muziek “op het kantelmoment van de 16de en de 17de eeuw”, met o.m. Nicolaes a Kempis
www.alamirefoundation.org/nl

zo. 12 april 2015 te 10.00u, Sint-Pieterskerk, Leuven
in het kader van @MISSAM: misviering met Currende o.l.v. Erik Van Nevel
met de Missa ‘Transeunte Domino’ van Giaches De Wert
www.currende.be/agenda

vr. 17 april tot zo. 19 april 2015, Universiteit van Nottingham
Studiedagen met als thema ‘Mapping the post-Tridentine motet (ca. 1560 – ca. 1610): Text, style and performance’. Een kleine greep:
- Walter Kreyszig: Jacob Regnart
- Christian Leitmeir: The Motet as Denomination Practice in the Late 16th Century
- Philip Weller: Lasso Motet Prints within the Post-Tridentine Era
www.nottingham.ac.uk/conference/

vr. 17 april 2015 te 19.30u, Wells Cathedral (GB)
Memorial Concert for John Touhey door het Opus Anglicanum Experience met het programma “The Tree of Life”, waarbij van Adriaen Willaert O Crux Splendidior a 5
www.opus-angelicum.com/memorialconcertf.html

zat. 18 – zo. 26 april: ‘Ferrara-concerten’, org. William Byrd Vocaal Ensemble, Leiden (NL)
- 18 april te 20.15u, Dorpskerk, Zoeterwoude (NL)
- 24 april te 20.15u, Lutherse Kerk, Leiden
- 26 april te 15.00u, Sloterkerk, Amsterdam
programma’s met werk van o.m. Jacob Obrecht, Josquin des Prez, Brumel, Adriaen Willaert, Cypriaan De Rore, Giaches De Wert
www.williambyrd.nl/agenda.php

zat. 18 april 2015 te 21.00u, Centro Studi Sereno Regis, Torino (It.)
Ensemble Costanzo Festa met ‘Musica alla Corte estense di Ferrara’, met werk van o.m. Adriaen Willaert, Josquin des Prez, Giaches De Wert en Cypriaen De Rore

Il programma vuole essere un viaggio ideale nella Ferrara del XVI secolo, intorno agli splendori della corte estense, culla di una delle più raffinate “civiltà di corte” del rinascimento italiano, tramite le opere di artisti che hanno operato presso di essa.In un epoca in cui i principi si compiacciono di circondarsi di scrittori, filosofi, pittori e musici, non stupisce la cospiqua presenza di artisti oltremontani quali Josquin Des Pres, Cipriano de Rore, Adrian Willaert, Antoine Brumel, Giaches de Wert. Non è un caso che essi siano quasi tutti di origine fiamminga: già dal ‘400 alcuni tra i più importanti contributi dati alla polifonia vennero infatti dalla Fiandra e dalla regione francese della Borgogna.

http://fitelpmt.it/sites/default/files/Scarica%20il%20Libretto%20Torino%20Musica%2020142015.pdf

zat. 18 april 2015 te 20.30u, Sint-Lambertuskerk, Ekeren
Graindelavoix met Cypriaan De Rore. zelfde programma morgen in Ronse (zie hierboven)

Een programma dat voor het eerst volledig recht wil doen aan de emotionele en dramatische reikwijdte van zijn beste werken. www.uitinvlaanderen.be/agenda

do. 23 april 2015 te 19.00u, Bremen (D): Weser Ensemble
in de reeks ‘I Fiamminghi – Flämische Musiker in Italien’, programma: Cypriaen De Rore in Ferrara, met Vivat Felix Hercules:
http://www.weser-renaissance-bremen.de/kalender.html

do. 23 april 2015 te 20.00u, LUCA Campus Lemmens, Leuven
‘Influence’, door het Kamerkoor en Atelier oude muziek Luca School of Arts o.l.v. Erik Van Nevel muziek van Cypriaen De Rore, Philippus De Monte, Roland De Lassus e.a.
http://www.uitinvlaanderen.be/agenda/e/influence-kamerkoor-en-atelier-oude-muziek-luca-s/36166775-6aa5-4e7d-ab3c-345375dd765c

zo. 26 april 2015 te 10u30, ARhus, verdieping - 1 (Verzonken Kasteel), Roeselare
Erfgoeddag: maak kennis met de erfgoedcollecties van ARhus.
Raoul Boucquey, voorzitter van de Adriaen Willaert Stichting vzw, geeft uitleg bij de werking van de stichting en het belang van de collectie die in ARhus ondergebracht is.



NIET ALLES WAT VLAAMS IS, IS VLAAMS

In ons dagelijks spreken gebruiken we geografische namen doorgaans zeer slordig, wat dan tot verwarring leidt, natuurlijk. We spreken over ‘Amerika’ en bedoelen enkel de ‘VS’,
over ‘Holland’ en bedoelen gans ‘Nederland’, over ‘Engeland’ en bedoelen ‘Groot Brittannië’. En als men in het Engels spreekt over de ‘Low Countries’, dan zijn wij Vlamingen en Walen er ook bij, niet echter in het Franse ‘les Pays Bas’. Welnu, wat zal het zijn: ‘Vlaamse’ polyfonie… of ‘Nederlandse’ ?

Prof. em. Ignace Bossuyt verdedigt de naam ‘Vlaamse polyfonie’, de titel van zijn publicatie van 1994. En toch behandelt hij daarin heel wat Waalse componisten, en dan nog niet van de minsten: Guillaume Dufay, Josquin des Prez, Pierre de la Rue en Roland de Lassus. Ook Nederlanders, zoals Jan Pieterszoon Sweelinck, komen erin aan bod.

In die tijd waren het inderdaad allemaal ‘fiamminghi’ voor de Italianen en spraken de Spanjaarden van de capilla flamenca. Niettemin, enmet alle begrip voor de betrachting van prof. Bossuyt “om voor anderstalige lezers verwarring met het huidige Nederland te voorkomen,"  gaat mijn voorkeur naar ‘Nederlandse polyfonie’, een benaming die prof. René Lenaerts, destijds mijn leraar, verdedigde. Hiermee voorkom ik een boze brief van mijn Nederlandse vrienden: ik hoef Sweelinck niet onder de ‘Vlamingen’ te rekenen.

Daartegenover moest ik ook even slikken, toen Paul Van Nevel het onlangs in Brugge over Cypriaan De Rore had als over een ‘franco flamand’. Deze weliswaar vaak gebruikte term is uit Frankrijk afkomstig en door de Engelsen geadapteerd als ‘franco-flemish’. Het probleem is echter dat onze zuiderburen daar ook graag hun eigen Franse polyfonisten bij rekenen. En ze laten Josquin des Prez, “le plus grand compositeur français” dan ook bij voorkeur het levenslicht zien in Picardië.

Er is een onmiskenbare stijlverwantschap in de polyfonie van die vele componisten uit de West-Europese landen. Maar, de benaming ‘Nederlandse Polyfonie’ sluit naar mijn mening het best aan bij de geografische omschrijving van de Zeventien Provinciën onder Karel V. Volgens wikipedia omvatten die Artesië, Brabant+Antwerpen, Doornik, Friesland, Gelre+Zutphen, Groningen, Henegouwen, Holland, Limburg, Luxemburg, Mechelen,
Namen, Overrijssel, Rijsel, Utrecht, Vlaanderen en Zeeland

Ach, welke benaming we ook gebruiken  – ‘Nederlands’ of ‘Vlaams’ of ‘Franco-Flamand’ –  arme buitenlander die daar moet uit geraken! Terwijl ik dit schrijf, luister ik naar de Nederlandse zender Radio 4. Met, toevallig, muziek van Josquin des Prez, "Wellicht de grootste componist uit de renaissance, geboren in de streek van Doornik." Bravo! Maar dan: "Zijn echte naam was Josken van der Weijden. Hij was dus een Franssprekende Vlaming."
Waar halen ze’t uit?

 

Unieke De Rore ontdekt in Nederland

Grote opwinding bij musicologen in Duitsland en de Verenigde Staten. Op kasteel Twickel is een verloren gewaande muziekdruk uit 1567 van de Vlaamse componist Cypriaan de Rore (1515-1565) ontdekt. Het wordt betiteld als een ‘sensationele en schitterende ontdekking’.
Enige weken geleden werd ik op een zaterdagmiddag gebeld. Een Vlaams sprekende vrouw stelde zich voor als professor Kathelijne Schiltz van de Universiteit van Regensburg. Samen met haar Amerikaanse collega professor Jessie Ann Owens (University of California) doet zij onderzoek naar de Vlaamse renaissance componist  Rore. Via een academisch zoekprogramma op internet hadden ze een kleine aanwijzing gevonden dat er mogelijk op Twickel een heel bijzonder en verloren gewaande muziekdruk aanwezig zou zijn. Of ik met spoed dit kon bevestigen. Wat volgde was een boeiende zoektocht in archief en kasteel. Pendelend tussen mijn kantoor en zolder werkte ik diverse dozen met muziekstukken door, uiteindelijk met succes. Diep in een kast op de derde verdieping werd het gevonden. De belangrijkste kenmerken van het muziekstuk waren weliswaar ooit vastgelegd, maar het oog was nooit gevallen op het bijzondere deel van het kwetsbare schrift. Een historische typefout op de collectiekaart hielp natuurlijk ook niet.

Oude muziek op Twickel

Op het kasteel en het archief wordt een collectie oude muziekdrukken bewaard. Niet verwonderlijk, want het kasteel en zijn bewoners staan in een lange muzikale traditie. De spectaculaire vondst van Albert Dunning in de jaren tachtig waarmee Unico van Wassenaer (1692-1766) werd ‘ontmaskerd’ als de componist van de Concerti Armonici bevestigde het belang van de verzameling. Maar ook Unico kon al staan op de muzikale schouders van zijn voorvaderen. Het geslacht Van Duivenvoorde was al in de 16e eeuw actief in de Hollandse muziekpraktijk.  Het vermoeden is dat de oude, 16e eeuwse drukken en composities van hen afkomstig zijn en sindsdien in bezit  bleven van Twickel. En nu blijkt deze collectie nog meer historische waarde te hebben. Want de in het Vlaamse Ronse geboren Cypriaan de Rore wordt beschouwd als een van de belangrijkste componisten uit de late renaissance. Hij werkte vooral aan de hoven in Venetië en Brussel. De latere en misschien bekendere componist Claudio Monteverdi (1567-1643) noemde hem zijn grote, zelfs goddelijke, leermeester. Vooral zijn madrigalen - wereldlijke, meerstemmige koorwerken - behoren tot de belangrijkste muziekwerken uit de 16e eeuw. De meeste van deze madrigalen zijn vier-stemmig. In het gevonden werk op Twickel gaat het echter om maar liefst zes, zo mogelijk zeven stemmen. Hiervan was de zesde stem (sesto) verloren gewaand, en is nu dus opgedoken.

Stemboeken

Partituren in de vorm van een complete compositie, zoals we die nu kennen, kwamen in de zestiende eeuw zelden voor. Elke stem, zoals de bas of sopraan, had een eigen stemboek met daarin een aantal verschillende werken. Soms ook nog eens afkomstig van verschillende uitgevers. De bewuste bundel stemboeken op Twickel bestaat dan ook uit zes banden, voor elke stem een. Daarin is een werk opgenomen van de Italiaanse componist  Alessandro Striggio, die een muziekstuk van Rore heeft verwerkt in zijn eigen compositie Il cicalamento delle donne al bucato. Dit alles is te zien op het titelblad, waaruit verder op te maken is dat het door Girolamo Scotto in 1567 in Venetië is gedrukt en uitgegeven. In latere drukken heeft Striggio het deel van Rore weer vervangen door een stuk van eigen hand. De druk uit 1567 is uiterst zeldzaam. De enig overgebleven maar incomplete exemplaren worden bewaard in de Koninklijke Bibliotheek te Brussel (vijf stemboeken) en in het British Museum te Londen (slechts een stemboek). Op Twickel zijn er nu dus  zes stemboeken bijgekomen en er wordt nog gezocht naar de zevende, waarvan het bestaan overigens niet zeker is.

De klaagzang van Dido
De door Striggio gebruikte compositie van Rore is het Lamento. Deze ‘klaagzang’ is gebaseerd op de tekst uit de Aeneas van Vergilius (IV. 305-319). De klassieke held Aeneas was na zijn vlucht uit Troje aangekomen in Carthago, aan het hof van koningin Dido. De goden gaven hem echter opdracht om weer verder te gaan op zijn levenstocht en Aeneas treft in het geheim voorbereidingen. Dido beklaagt zich bij Aeneas over dit in haar ogen trouweloze plan. De eerste regels van het op Twickel ontdekte deel van de partituur zijn te zien op de afbeelding hierboven. De zesde stem zingt: “Quin etiam hiberno morilis (...)” te vertalen als: “Haast je je zelfs om midden in de winter onder Noorderstormen je vloot de zee op te sturen, meedogenloze?”
Is dit nu een belangrijke vondst? Het Acht uur-journaal zal het vast niet halen, maar voor het wetenschappelijk onderzoek naar deze bijzondere componist is het een ‘sensationele en schitterende’ ontdekking, zo verzekerde mij professor Schiltz. En zo geeft Twickel, waar dit werk misschien wel meer dan 400 jaar met zorg is bewaard, weer een van haar verborgen parels prijs.
Meer weten? Een informatieve Nederlandstalige website over Rore is
www.cypriaanderore.be . Via www.youtube.com is heel veel muziek van Rore te
beluisteren, waaronder delen uit het besproken madrigaal. Het boek van Schiltz en
Owens met daarin de wetenschappelijke primeur van de vondst verschijnt in 2015/16 bij
Brepols Publishers, Turnhout onder de titel Cipriano de Rore at the Crossroads.
door Rob Bloemendal

(overgenomen uit de Nieuwsbrief van Twickel, winter 2014)
http://www.twickel.nl/CM/PAG000014774/Nieuws.html#digitaal

_________________________________________________________________

EEN NIEUW BOEK: verwacht tussen april en juni 2015

Katelijne Schiltz: Music and Riddle Culture in the Renaissance, Cambridge University Press, 385pp. (met 36 muziekvoorbeelden, 64 illustraties, waarvan 3 in kleur

Throughout the Renaissance, composers often expressed themselves in a language of riddles and puzzles, which they embedded within the music and lyrics of their compositions. This is the first book on the theory, practice and cultural context of musical riddles during the period. Katelijne Schiltz focuses on the compositional, notational, practical, social and theoretical aspects of musical riddle culture c.1450–1620, from the works of Antoine Busnoys, Jacob Obrecht and Josquin des Prez to Lodovico Zacconi's manuscript collection of Canoni musicali. Schiltz reveals how the riddle both invites and resists interpretation, the ways in which riddles imply a process of transformation and the consequences of these aspects for the riddle's conception, performance and reception. Lavishly illustrated and including a comprehensive catalogue by Bonnie J. Blackburn of enigmatic inscriptions, this book will be of interest to scholars of music, literature, art history, theology and the history of ideas.
http://www.cambridge.org/ar/academic/subjects/music/medieval-and-renaissance-music/music-and-riddle-culture-renaissance

 

NIEUWE CD’S VAN WILLAERT & DE RORE

Adriaen Willaert

D’un doux regard. Madrigaux de la Renaissance

Ensemble Epsilon o.l.v. Maud Hamon-Loisance
EPSILON 2014
te bestellen via wizacha.com  

- Adrian Willaert: Pianget’egri mortali a 5 (4’01)
- werk van tijdgenoten: Francesco Layolle, Francesco Corteccia, Matteo Rampollini en Costanzo Festa

musicologische toelichting: Jean Duchamp (Frans en Engels)
www.ensemble-epsilon.com/presentation/discographie


Cypriaan De Rore

Cipriano De Rore. Ancor che col partire

Choeur De Chambre de Namur o.l.v. Leonardo García Alarcón
Cappella Mediterranea o.l.v. Leonardo García Alarcón
Clematis o.l.v. Stéphanie de Failly
L’Achéron o.l.v. François Joubert-Caillet
Vox Luminis o.l.v. Lionel Meunier
Doulce Mémoire o.l.v. Denis Raisin Dadre

Artistieke leiding: Jérôme Lejeune
RICERCAR 2015, uitgave n.a.v. de 35ste verjaardag van het label, m.m.v. van labelgetrouwe musici
(tekstboekje in het Engels, Frans en Duits)

- Ancor che col partire
- Ancor che col partire                  
(Antonio de Cabezon)
- Non è ch’il duol me scemi
- [Sine nomine ]
a 5
- Ancor che col partire                   (Giovanni Battista Bovicelli)
- Io canterei d’amore
- Suzanne un jour
- Ancor che col partire
                  (Andrea Gabrieli / Bernard Schmidt)
- Non è ch’il duol me scemi         (Pierre Phalèse)
- Io canterei d’amore                    (Giovanni Bassano)
- Non vide’l mondo                        (Girolamo dalla Casa)
- Non gemme, non fin oro          (Girolamo dalla Casa)
- Ancor che col partire                   (Giovanni Bassano)
- Calami sonum ferentes
- Mon petit cueur
a 8
- Ancor che col partire                   (Antonio de Cabezon)
- Ave Regina a 7
- Ancor che col partire                   (Giovanni Bassano)
- Angelus ad pastores ait            (Giovanni Battista Bovicelli)

In de bijsluiter schrijft Jérôme Lejeune, een Belgische musicoloog die zeer vertrouwd is met deze renaissancemuziek, tamelijk uitvoerig en zeer lovend over de gevierde componist. Hij doet ook een paar gissingen naar de oorsprong van de naam ‘De Rore’. Mogelijk, schrijft hij, is de naam waaronder hij bekend staat, de ver-italianisering van zijn Vlaamse naam; maar, zou hij niet kunnen de persoon zijn, die in het werk van Rabelais ‘Cyprien de la Rouzée / Rozée’ genoemd wordt? Wat Lejeune blijkbaar niet weet, is dat Albert Cambier al in 1981 duidelijk aangetoond heeft dat Cypriaen De Rore uit Ronse afkomstig is, lid van de familie De Rore. Een naam die al ca. 1400 in Ronse voorkomt. De verklaring zou zijn: ‘hij die rooit’. Het familiewapen is trouwens een dubbele zeis.
www.cavema.be/nl/cavema/discography

 

CITAAT 1

Gardano and Scotto: equilibrium between cooperation and competition?

“By comparing specific pairs of editions, [Lewis] discovered that the printers did not always directly copy from each other, but in some cases revised earlier editions, and in other instances used different sources for their exemplars. She concluded that “Gardano and Scotto seem neither to have colluded, nor to have been fiercely competitive, but rather to have coexisted.”

Jane A. Bernstein: Print Culture and Music in Sixteenth-Century Venice, New York, 2001, p. 149.

CITAAT 2

Affluent commercial places such as Antwerp, Bruges, and Ghent supported thriving collegiate churches. Peripheral centres of government such as the prince-bishoprics of Utrecht, Cambrai, and Liège developed chapels in direct competition with the royal chapels. Services in the court chapel were of a more private nature, while collegiate churches often played the role of a parish church and served wider sections of the community. There were similarities and differences, but the most important aspect was a shared one: the thriving role of polyphony that both types of institution fed into and propagated. Moreover, the collegiate churches maintained schools of choirboys, turning out trained musicians who would later enter the court chapels. In return, court musicians would often retire to a collegiate church after their active service (often as teachers). The end result was a complex but healthy network of interdependence that fostered the development of music.

Vassilis Vavoulis (University of Nottingham) in Music & Letters, 88, 4 (Nov. 2007), p. 648: review van The Royal Chapel in the Time of the Habsburgs: Music and Court Ceremony in Early Modern Europe. Ed. by Juan José Carreras, Bernardo García García, & Tess Knighton (trans. by Yolanda Acker), Studies in Medieval and Renaissance Music, 3, Woodbridge,
2005, 402pp.

11de jaargang nr. 2 - 25 februari 2015


Katelijne Schiltz

Prof. Dr. Katelijne Schiltz, professor aan het Instituut voor Muziekwetenschappen van de Universiteit van Regensburg (D), stichtend lid ook van onze Adriaen Willaert Stichting, is verkozen tot Ordentliches Mitglied der Europäischen Akademie der Wissenschaften und Künste (Klasse I – Philosophie und Kulturhistorische Wissenschaften).
We willen haar hierbij van harte feliciteren namens de Adriaen Willaert Stichting.

Voor ons en voor allen die zich verdiepen in de muziek van Willaert en De Rore is prof. Katelijne een belangrijke bron. Ze doctoreerde in de KULeuven over Willaert en publiceerde daarna nog verschillende studies over zijn muziek. Ze schreef het artikel “Cypriaan De Rore” voor de MGG en organiseerde verleden jaar de tweedaagse gewijd aan Cypriaen in München.

PASSIO SECUNDUM MARCUM   
Re(dis)covering Cipriano de Rore (1515 – 1565)
met PAUL VAN NEVEL en zijn HUELGAS ENEMBLE
To commemorate his 500th birthday the Huelgas Ensemble has planned a fitting tribute to Cipriano de Rore, arguably the greatest Flemish composer of the Renaissance.

De Rore is een Franco-Flamand (red.: een Vlaming) die het imitatieve contrapunt nog hoog in het vaandel draagt. De Missa Praeter rerum seriem is daar een schitterend voorbeeld van. Hij combineert er een zesstemmig motet van Josquin Desprez met een ontleende melodie, een zogenaamde cantus firmus. Dat is een echte tour de force. (…) Het motet van Desprez dat De Rore als model gebruikt is zeer complex en zeer contrapuntisch geweven. Hij bepotelt dat weefsel het hele stuk door op een geniale manier. In het begin is het motet nog goed herkenbaar, maar daarna wordt er met respect voor het origineel op doorgeborduurd. Ik ken geen enkel ander voorbeeld van een mis die zo complex is opgebouwd. Daarom kan je bij het beluisteren van dit werk nooit alles tegelijk vatten. Eigenlijk zou je het werk minstens drie keer op een avond moeten kunnen uitvoeren.

(tekst overgenomen uit een interview met Paul Van Nevel door Tom Eelen in Concertgebouwmagazine, Brugge, jan/feb/ma 2015 p. 19, verwijzend naar 29 maart 2015.)

Het Bourdeney manuscript nu ook online.

ParisBNC 851
handschrift uit Parma of Ravenna? waarschijnlijk vóór 1565 gemaakt.
Om het te vinden, tik achtereenvolgens op:

1. Bibliothèque Nationale de France
2. Gallica
3. Invullen in het zoekvenster: Bourdeney
4. Tik op: Misse in musica di diversi compositori… (zorg dat rechts is ingesteld: “sort by relevance”)
5. Tik rechts: View this document in GallicaLabs.
6. Rechts onder zie je: “page” (je krijgt een venster met alle paginanummers)

Een onbekende, blijkbaar een grote fan van Cypriaen De Rore (of is het de kopiist zelf?), heeft tussen de composities van Cypriaen een aantal lovende uitspraken geschreven.
7. Zoek de pagina’s 130 (Viva mai sempre. Il Divino Cypriano Rore), 132 (Viva Cypriano), 135 (Viva il dotto Cypriano), 137 (Cypriano Rore Mai Morirà ne mai nascerà un altro), 140 (Exempio de gli altro), 145 (Cypriano ???) en 173 (Viva Cyriano. Il p(rim)o di tutti). Iedere tekst telkens op een andere bladzijde.
Om te vergroten: links tikken op het symbooltje met +, dan met zoom, dan “agrandir” en dan schuiven tot de gewenste plaats.

Ca. 33 composities van Adriaen Willaert, religieus en profaan en 160 van Cypriaen De Rore.

Van Willaert:

-Regina celi [a 3]
-Kyrie
-Pater noster qui es in celis
-Vado ad eum qui misit me
-Sel veder voi m’ancide et evvi grant
-Amor da che tu vuoi pur ch’io m’arrischi
ii Gentil coppia eccelente chi vi mira
-Se la gratia divina non mi tra
-Vous ne l’aures pas si ie puis
-Joussance vous donnerai
-Helas ma mere
-Qui la dira
-Puis qu j’ai perdu ma maistresse
-Vous aures tout ce qui est mien
-Mort ou merci en languissant j’attens
-Je l’ay Aimee
-Sonnez mi donc quand vous ires
-Pis ne me peult venir
-Je ne scaurois chanter ne rire
-Mon petit cueur tu nes plus mien
-Baises moi tant tant
-Sire don dieu tant ils sont aises
-A la fontaine du pre Margot s’est baignee
-Puis donc que ma maistresse
-Qui a beau nez beuvra à la bouteille
-Faute d’argent c’est douleur non pareille
-Or suis ie bien au pire de mes malheureux
-En douleur en tristesse
-Mon cueur mon corps mon ame mon avoi
-Douleur me bat
-Petite camusette
-De retourner mon ami je te prie
-Qui veult aimer il fault estre
-La rousee du mois de may


Kidger: p. 160-162
DIAMM: http://www.diamm.ac.uk/jsp/Descriptions?op=SOURCE&sourceKey=2378
CMME: http://www.cmme.org/database/sources/156

Het manuscript is zeer uitzonderlijk: vooreerst door het grote aantal composities (469 verdeeld over 579 pagina’s) en verder ook door de manier van noteren: de partituur.
Het is duidelijk van Italiaanse oorsprong maar het is moeilijk de juiste plaats van herkomst te bepalen. De grote aanwezigheid van werken van Cypriaen De Rore, ca. 160, en Costanzo Porta verwijst naar Ferrara en Parma. De kopiist heeft duidelijk kunnen beschikken over een rijke verzameling van composities. En waar zou hij die beter hebben kunnen aantreffen dan in deze streek.

bron: MISCHIATI, O., Un'antologia manoscritta in partitura del secolo XVI. Il ms. Bourdeney della Bibliothèque Nationale di Parigi , Rivista italiana di musicologia, 10 (1975) p.265
De kopiist of iemand anders schreef op p. 137: "Viva Cypriano Rore Mai morirà."
Vertaald: Leve Cypriaen die nooit zal sterven!
Daaruit kan besloten worden dat het handschrift vóór de dood van de componist is gemaakt, dus vóór 1565.

http://gallicalabs.bnf.fr/ark:/12148/btv1b550075091/f15.highresDe eerste notenbladzijde van het manuscript Bourdeney met het Regina Coeli van Cypriano Rore en dat van Adriano W, gecomponeerd “sopra il medesimo canto fermo” (op dezelfde cantus firmus). Bemerk dat de driestemmige muziek in partituurvorm is geschreven.

Concertreis (deel 2): STILE ANTICO in de USA

programma: From the Imperial Court. Music for the House of Hapsburg
waarin werken van o.m. Josquin des Prez, Thomas Crecquillon, Pierre de la Rue, Nicolas Gombert, Clemens non Papa en Heinrich Isaac.

1 Maart. St Paul's Chuch, Cambridge
3 Maart. Miami Beach Community Church, Miami
6 Maart. First Congregational Church, Columbus
www.stileantico.co.uk/concerts.php

Masterclass renaissance vihuela

Do. 5 maart  2015. vanaf 10.00u. Masterclass renaissance vihuela
Teniente Alfonso Martínez s/n, Campus del Milán (Universidad de Oviedo), 33011 Oviedo
Mario Guada nodigt je uit voor het evenement van Joven Asociación de Musicologia JAM Asturias.
http://www.jamasturias.org.


ADRIAEN WILLAERT nogmaals geschilderd door Edouard Hamman

In onze vorige Nieuwsbrief hebben we reeds een paar afbeeldingen van Willaert door de Oostendse schilder Edouard Hamman (1819 -1888) besproken.
Een volgend schilderij van Hamman waarop Adriaen Willaert staat afgebeeld, nu tussen een groot aantal andere componisten, is zijn “Le Parnasse musical”.

bron: A.P. de Mirimonde.  Le Parnasse musical d’Edouard Hamman. art. in Revue de Musicologie . T.52, No. 2 (1966), pp.196-202.

Le Parnasse musical / [inventé par] Edouard Hamman ; [gravé par] P. Allais - 1

rechts: Beethoven. Op de tweede rij: Mozart, Haydn, Rameau en Gluck. Op de derde rij: Schumann, Mendelssohn, Grétry, Rossini en Weber. Op de vierde rij: Schubert, Berlioz, Spontini, Meyerbeer, Halévy en Cimarosa. Op de achtergrond: Auber en Boïeldieu.
Links de oude meesters: Bach op de voorgrond en Pergolese, geknield.
Tweede rij: Marcello, Cherubini, Haendel, Adriaen Willaert en Palestrina.
Derde rij: Porpora, Jommeli, koning David, Josquin des Prez, Roland De Lassus en Scarlatti.
A.P. de Mirimonde wijst op het ontbreken van Chopin, Victoria, Purcell en Vivaldi en anderzijds op de ereplaats voorbehouden aan Willaert!
Op de achtergrond in het midden: allegorische figuren: Musica (of is het de H. Cecilia?) met een portatief orgeltje, Apollo met laurierkrans, musicerende engelen en nog wazige figuren.

Voor een betere weergave van deze prent, gebruik het internetadres:
http://gallicalabs.bnf.fr/ark:/12148/btv1b84334236/f1.item
of: www.gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b84334236 (hier een gravure van P. Allais)


CYPRIAEN DE RORE geschilderd door Hans Mielich.

http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00089633/image_27

ImageLineal
Lineal


Die afbeelding van Cypriaan De Rore is u bekend. Ze komt uit het Motettenchorbuch (BSB Mus.ms. B(1), München, 1559 en is geschilderd door Hans Mielich, wellicht naar de natuur.
Dit geschilderde portret roept vragen op.
Is het een prachtig portret van een lelijke (ziekelijke) man?
Of een lelijk portret van een buitengewoon kunstenaar,maar afgebeeld als een stalknecht?
Vond Hans Mielich, de hofschilder van het Beierse Vorstenhuis, dat hij de artistieke vrijheid had om zijn geportretteerde personen met een weinig geretoucheerd voorkomen af te beelden?
Vergelijk de afbeelding van De Rore met de andere portretten in ditzelfde motettenboek:
afb. 4: Hertog Albrecht V van Beieren
afb. 5: Hertogin Anna van Oostenrijk, de echtgenote van hertog Albrecht
afb. 26: een zelfportret
Het zijn stuk voor stuk buitengewoon knappe met de fijne verfborstel meesterlijk uitgewerkte prestigestukken, zeker wat het “decor” betreft. Maar wat te denken over de portretten zelf?

ImageLineal

Hertog Albrecht V van Beieren
ImageLineal

Hertogin Anna van Oostenrijk, de echtgenote van hertog Albrecht

ImageLineal

Zelfportret van Hans Mielich met de latijnse tekst, vrij vertaald:

Ter waardering voor  het nageslacht:
De musicus Cyprianus De Rore en de hofschilder Hans Mielich zijn de twee auteurs van dit werk, dat ze met veel zorg en kunstwaarde hebben gemaakt. De eerste voor de oren, de andere voor de ogen.


Momenteel (nog tot 17 mei) loopt in Bozar in Brussel een tentoonstelling van portretten uit de Renaissance onder de titel “Faces Then” in combinatie met portretten van hedendaagse schilders of fotografen onder de titel “Faces Now”.
In De Standaard van 7-8 februari 2015, blz C12,  geeft Jan Van Hove in zijn commentaar op de renaissancebeelden een antwoord op onze vragen.
Hij schrijft: Uit alle portretten spreekt de grote aandacht die de schilders voor hun modellen moeten hebben gehad. Daar was een goede reden voor. De schilders mochten God niet verbeteren, ze moesten de schepping nauwkeurig weergeven zoals die was. Juist omdat hun realisme zo rigoureus was, is hun weergave van de werkelijkheid zo adembenemend. (…) De intense aanwezigheid van de mens in zijn portret, die zo duidelijk is in de geschilderde portretten, blijkt ook het geheim te zijn van de beste portretfoto’s. Wellicht verklaart dat waarom we het nooit moe worden om naar portretten te kijken. Naar een portret kijken is altijd een beetje in de spiegel kijken. Het is kijken naar de ongrijpbare andere.”

De spiegel van de ziel

Overgenomen uit Cobra

http://www.bibliotecamusica.it/cmbm/images/ripro/gaspari/_U/U131/U131_003.jpg
Titelbladzijde van Di Cipriano – Il primo libro de madregali cromatici a cinque voci…

maar: madregali cromatici is helemaal geen chromatische muziek!

uitleg door Alfred Einstein: "The Italian Madrigal" blz. 398 en volgende:
"In the title of second edition of the first book of five-part madrigals (1544) stands the strange designation madregli chromatici which, as our examples have shown sufficiently, can have nothing to do with "chromatism" in the modern, harmonic sense of the term. Rore does not yet know this sort of chromatism; indeed he is even less "colorfull" and harmonically more austere and ascetic than his teacher Willaert. The word cromatico points only to the use of black notes in four-four time; ..."

“Cromatico may then refer to the musical rethoric of these madrigals: a colorful style moving now quite fast, now with exaggerated slowness; making use of syncopations, of pictoral devices, and of ornamental passaggi, all written out with the care a polished humanistic rhetorician would expend on speech whose color was as important as its substance.”

Image
Eerste bladzijde van Cipriano De Rore. Missa a note negre
maar: MISSA A NOTE NEGRE A 5 is helemaal geen rouwmuziek

Uitleg door James Haar: "The Science and Art of Renaissance Music (Princeton University Press, Princeton, New Jersey, 1998, ISBN: 0-691-02874-5)

If one may judge from prints advertising their contents as madrigali a note nere, pieces written in this notation have the mensuration sign C, in contrast to the more typical ₵ of the period. The note-values are on the whole shorter, with much of the text declaimed on minims and semi-minims; and although the blackness of the page is not always striking, a note nere madrigal is visibly darker than, say, a typical Verdelot madrigal. (…)
Therefore pieces, with note values mainly white, and those , with many short black notes, would seem to be simply graphic variants of the same musical style.


beeld

beeld2

 

 

CITAAT
“Von Willaert muβ das beschwörende Pathos, das Flehentliche, der lamento-Effekt auf den jungen Lasso eingedrungen sein.”
Wolfgang Boetticher. Orlando Lasso und Seine Zeit (1532 – 1594) Band I, Kassel, 1958, p. 92

CITAAT


Die Geschichte des Madrigals erreicht um 1540 ihren ersten Höhepunkt und zugleich ihren wichtigsten Wendepunkt in einer Konstellation, in der die massenhafte Publikation des älteren Repertoires mit der Entstehung eines neuen Repertoires unmittelbar zusammentrifft. Der Schauplatz ist Venedig, die Stadt der Musikverlage, nicht mehr das höfisch geprägte Florenz oder Rom; das Medium ist der Druck, nicht mehr die Handschrift; Protagonisten des Neuen sind – noch einmal – zwei zugewanderte oltremontani: Adrian Willaert und sein Schüler Cipriano de Rore.

Ludwig Finscher und Silke Leopold. Musik in Italien und italienische Musik. Von der Chanson zum Madrigal. Die Musik des 15. und 16. Jahrhunderts. Neues Handbuch der Musikwissenschaft, Wiesbaden, 1990, Band 3,2. p. 469.


BEKROONDE NIEUWE CD’S


DE PASSIONE
met o.m. Josquin des Prez, Jacob Obrecht en Gaspar Van Weerbeke
Odhecaton o.l.v. Paolo Da Col
Cantus C9637

Gramophone february 2015 p. 83
Paolo Da Col and the 11 men of the ensemble Odhecaton approach the obvious musical problem with courage: they sing robustly and make every effort to keep the Music moving. They build the texture very much from the bass upwards, and manage to keep the sound alive without exaggeration or artificiality.
David Fallows

SWEELINCK. Ma jeune vie a une fin
Sébastien Wonner. klavecimbel
K617 247
LUISTER 10/10

Luister jan./febr. 2015 p. 43
De brandschone klank en Wonners resolute toonvorming vormen een fraaie combinatie. De eerbied voor Sweelinck spat eraf.
Margaretha Coornstra


11de jaargang nr. 1 – 22 januari 2015
__________________

RADIOPROGRAMMA’S

Vr. 23 jan. 2015 te 10.00u. RTBf. Speciale radio-uitzending over Roland De Lassus naar aanleiding van de start van het jaar “BERGEN 2015”.

Le montois Roland de Lassus est l’un des principaux compositeurs franco-flamands de la seconde moitié du 16e siècle. Cécile Poss vous fait découvrir sa vie, son influence et sa musique dans Le rendez-vous des musiciens.
http://www.rtbf.be/musiq3/
Over het Lassusprogramma in Bergen dit jaar, zie ook hieronder.

Zo. 15 febr. 2015 te 10.00u. Radiomis op Radio 1 vanuit de St.-Pieterskerk te Leuven: Het Currende Consort o.l.v. Erik Van Nevel zingt van Philippus De Monte de Missa Anchor che col partire op een madrigaal van Cypriaan De Rore.
http://www.radioviainternet.be/radio-1.php

Tijdens de voorbij week, van 12 tem 16 januari, programmeerde de BBC elke dag van 19.30u tot 20.30u “de componist van de week  - Roland De Lassus”: vijf afleveringen die nog terug te beluisteren zijn, tot 29 dagen na de eerste uitzending.
Tik: http://www.bbc.co.uk/programmes/b04xrsl0

 

DE STAD RONSE VIERT CYPRIAAN DE RORE (1515 – 1565)

Cypriaan De Rore werd geboren te Ronse, nu 500 jaar geleden.
Om dit jubeljaar te vieren is een werkgroep reeds jaren intens bezig, onder de leiding van de cultuurbeleidscoördinator Stad Ronse, een festival uit te werken, dat zal plaats vinden van 17 tot 26 april 2015.

Het programma ziet er als volgt uit:

vrijdag 17 april.
te 20.00u. Sint-Hermeskerk. Huelgas Ensemble

zaterdag 18 april
te 10.00u. CC De Ververij. Academische zitting + opening expo
te 11.00u. Sint-Hermeskerk. Beiaardconcert door Dominique Wybraecke
te 14.00u. Sint-Hermeskerk. Beiaardconcert door Carl Van Eyndhoven
te 16.00u. Kerk OLV De Klijpe. Kamerkoor Lemmensinstituut
te 20.00u. Sint-Martinuskerk. La Capilla

zondag 19 april
te 10.00u. Sint-Hermeskerk. Radiomis Radio1:  Laudantes Consort
te 12.00u. Kapel Sancta Maria. Aperitiefconcert: Laudantes Consort
te 20.00u. Sint-Martinuskerk. Graindelavoix

vrijdag 24 april
te 20.00u. Sint-Hermeskerk. Currende & Joachim Brackx

zaterdag 25 april
te 11.00u. Sint-Hermeskerk. Beiaardconcert door Dominique Wybraeke
te 14.00u. Sint-Hermeskerk. Beiaardconcert door Carl Van Eyndhoven
te 16.00u. Sint-Martinuskerk. El Grillo & Polyfoon
te 17.00u. Sint-Hermeskerk. Het zangkoor van de Kunstacademie Vlaamse Ardennen
te 20.00u. Sint-Martinuskerk. Vox Luminis

zondag 26 april
te 10.00u. Sint-Hermeskerk. Radiomis Radio1:  Encantar
te 12.00u. Kapel Sancta Maria. Aperitiefconcert: Encantar
te 17.00u. Sint-Hermeskerk. Currende
te 18.30u. slotreceptie met instrumentale intermezzi door strijkers van de Kunstacademie

Naast de vele concerten zijn er ook tal van andere activiteiten gepland:
Er wordt een vel postzegels met de afbeelding van Cypriaan De Rore verkocht,
een strip met het verhaal over het leven van Cypriaan De Rore van de hand van Hubert De Doncker,
een genummerde litho met afbeelding van Cypriaan (folioformaat) van Michel Provost
en ten slotte een cd door Currende o.l.v. Erik Van Nevel in een productie van Klara.
Dit alles te koop bij de Cultuurdienst: cultuur@ronse.be. Tel.: 055/232 801
en bij de voorzitter van de Werkgroep: dhr en mevr. Herman Kerkhove, J.B. Dekeyserstraat 5, Ronse
Tel. 055/214374.

Van 18 april tot 25 mei is er een overzichtstentoonstelling in de CC De Ververij, Wolvestraat 37,
met o.m. oude boeken en partituren, ter beschikking gesteld door de Kon. Bibliotheek van België en het Kon. Conservatorium van Brussel,
muziekinstrumenten uit die tijd (originele en kopieën),
historische documentatie op panelen, door videoprojectie en touch-screen.
Er zijn educatieve programma’s voor kinderen en scholieren waaronder workshops.
In de patio wordt beeldende kunst geplaatst.

Als randactiviteit werkt de Dienst Toerisme  een Cypriaan-wandeling uit (1 uur)

Meer info:
www.derorefestivalronse.be
verder ook: www.ronse.be/cultuur en www.cypriaanderore.be



DE STAD BERGEN VIERT ROLAND DE LASSUS

In het kader van de promotie “Bergen 2015 - Culturele Hoofdstad van Europa” programmeert de stad Bergen een reeks activiteiten rondom de grote polyfonist Roland De Lassus, geboren te Bergen in 1531 en gestorven in München in 1594.

De Waalse stad Bergen, niet te verwarren met Bergen in Noorwegen, heet in het Frans: Mons en ligt in de provincie Henegouwen, in het Frans: Hainaut.

Hier een overzicht van het Lassus-programma in Bergen en aansluitend ook in Mechelen en Saint-Ghislain:

Zat. 24 jan. 2015. Openingsfeest
-een computergestuurd zingen van het renaissancekwartet Vox Luminis op vier enorme schermen op de belangrijkste plaatsen in de Sint-Waldetrudiskerk van 20.00u tot 00.00u

-juni 2015: bij Brepols verschijnt het boek “Le Hainaut et la Musique de la Renaissance” in de reeks Epitome musical

-vr. 10 juli, van 9.00u tot 18.00u: zaal Arsonic. Musicologisch colloquium georganiseerd door de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Brussel en de Academie van Beieren

-van do.  10 sept. 2015 tot 1 febr. 2016: in Arsonic – Grote Zaal: CUBICULUM MUSICAE LASSUS
Muziek en beelden nemen u gedurende enkele minuten mee naar de 16de eeuw.
Uitgewerkt door het Centre d’Etudes Supérieures de la Renaissance in Tours.

-vr. 20 sept. VIVA ORLANDO!
In het centrum van de stad Mechelen in het kader van het Festival van Vlaanderen
Zefiro Torna op tocht langs de bars en cafés van de stad.
Zij brengen Franse chansons, Italiaanse villanella’s en Duitse liederen uit het repertorium van Lassus. Luitmuziek door Jurgen De Bruyn.
Zelfde programma in Bergen op zat. 10 okt.

Verder ook in Mechelen in het kader van het Festival van Vlaanderen: een uniek concert in de reeks Musica Divina met werken van Roland De Lassus en Philippe De Monte. (datum nog niet opgegeven)


OOK NOG IN BERGEN

-Van 4 tot 11 okt. : EEN WEEK MET ROLAND DE LASSUS


-zo. 4 okt. te 19.30u: op de stoep van de Sint-Waldetrudiskerk: LA GRANDE CLAMEUR.
700 zangers zingen o.l.v. Jean-Paul Dessy.
Daarna te 20.30u binnen in de Sint-Waldetrudiskerk:
SONIC LASSUS door het Ensemble Musiques Nouvelles o.l.v. Jean-Paul Dessy.
Van vocale muziek tot electro.

-woe. 7 okt. te 20.00u. Sint-Niklaaskerk. LASSUS, PRINS DER MUSICI: Van SUZANNE TOT MARIA. Concert door het Choeur de Chambre de Namur en de Cappella Mediterranea o.l.v. Leonardo Garcia-Alarcón

-do. 8 okt. te 12.15u. zaal Arsonic. ALCHEMIE EN METAMORFOSES. Jurgen De Bruyn, luitist

-do. 8 okt. te 13.30u en te 18.00u. Sint-Niklaaskerk. LASSUS ALS KIND: Jeugdkoor van de Munt o.l.v. Aldo Platteau (orgel)

-vr. 9 okt. te 20.00u. Sint-Niklaaskerk. LASSUS DE EUROPEAAN.
Vox Luminis o.l.v. Lionel Meunier: concert rond de uitgave van een nieuwe cd,
de laatste in een reeks van 5, door het label ‘Musique en Wallonie’.

-zat. 10 okt. van 14.00u tot 18.00u: VIVA ORLANDO! KROEGENTOCHT
In de straten en op de historische plaatsen: drinkliederen, klaagzangen en villanella’s door het ensemble Zefiro Torna, Jurgen De Bruyn, het amateurskoor Mezza Voce en Aldo Platteau.
Zelfde programma op 20 sept. in het centrum van Mechelen

-zat. 10 okt. VIVA ORLANDO! VAN ANGELUS TOT ANGELUS
van 12.00u tot 19.00u: Het ensemble van zes renaissanceviolen “Les Sonadori” stapt in processie naar verschillende kerken met zowel profaan als religieus werk van Lassus.

-Van 5 tot 25 okt.: tentoonstelling in de Ateliers des Fucam (het oude klooster van de Zwarte Zusters): Muziek in Henegouwen tijdens de 17de en 18de eeuw, daarbij aansluitend de uitgave door Brepols “Hainaut, terre musicale – XVIIe – XVIIIe siècles” uitgewerkt door musicologen van de UCL.

-zat. 10 okt. en zo. 11 okt. te 12.00u: Banket Dubreucq: een groot banket uit de XVIde eeuw, begeleid door muziek van Orlandus Lassus door het ensemble Zefiro Torna en het koor Mezza Voce


-di. 24 nov. tot vr. 27 nov.: in de zaal ARSONIC: [‘TACTUS], FORUM INTERNATIONAL DES JEUNES COMPOSITEURS. Jonge componisten schrijven een stuk op basis van een zelfgekozen motet van Lassus. De zeven bekroonde werken worden uitgevoerd op 27 nov. in Studio 4 van Flagey.

Meer info: www.mons2015.eu/nl/search/node/Lassus
ARSONIC is het nieuwe muziekcentrum: Rue de Nimy, 138

ECHO FESTIVAL in Saint-Ghislain,
 geboorteplaats van Johannes Ockeghem

Drie concerten met videoprojectie in de Eglise Saint-Géry te Baudour.
-vr. 16 okt. te 20.00u. The Gentlemen Singers uit Tsjechië
-zat. 17 okt. te 20.00u. Anuna uit Ierland
-zo. 18 okt. te 17.00u. Laudantes Consort uit België


WILLAERT OP DE BEIAARD TE ROESELARE in 2015

Ieder laatste kwartier speelt in Roeselare de beiaard: Ricercar B2 in mi van Adriaen Willaert.
Dit gedurende het ganse jaar 2015, behalve in de “sterke” perioden: Sint-Niklaas, Advent, Kerstperiode,  Paasperiode en meimaand.

MARNIXRING ADRIAEN WILLAERT  gestart in Roeselare

Onlangs werd in Roeselare een nieuwe afdeling van de Marnixring opgericht onder de naam Marnixring Adriaen Willaert. ‘We onderscheiden ons van de andere serviceclubs omdat we staan voor het verspreiden en bevorderen van de Nederlandse taal en cultuur’, zegt voorzitter Lieven Bonte. ‘De serviceclub zit nu nog in haar beginfase. We zoeken nieuwe leden. Iedereen die zich identificeert met onze doelstellingen kan lid worden.’
lieven.bonte@gmail.com.

CONCERTEN, TENTOONSTELLINGEN,  WORKSHOPS, CONGRESSEN, LITURGISCHE VIEIRNGEN, CONFERENTIES, TOERNOOIEN, FESTIVALS


Di. 27 jan. 2015, te 19.30u. Konzertsaal. Augsburg (D). Io canterei d’amor – Cipriano de Rore (1515-1565)  zum 500. Geburtsjahr -  Ensembleprojekt der Blockflötenklassen Iris Lichtinger (LMZ) und Prof. Maurice van Lieshout (Hochschule für Musik und Theater München).
www.philso.uni-augsburg.de
Zat. 31 jan. 2015, te 15.30u. De Singel. Antwerpen. Het Vlaams Radiokoor o.l.v. Hervé Niquet met “hemelse madrigalen” van o.m. Giaches De Wert.

Maak je klaar voor een reis door de tijd, helemaal terug naar het elegante Italië uit de renaissance – daar waar de wieg stond van de hemelse madrigalen, die 400 jaar later nog niets aan bekoorlijkheid hebben ingeboet.
Eén van de componisten aan die wieg was Giaches De Wert – geboren in Vlaanderen, maar groot geworden (letterlijk én figuurlijk!) in Italië. Hij liet het madrigaal uitgroeien tot het emotionele en expressieve klankbord dat groten als Monteverdi beïnvloedde.
www.vlaamsradiokoor.be

Zo. 1 febr. 2015, te 17.00u. Temple des Eaux-Vives. Genève (CH). Concert volledig gewijd aan madrigalen en chansons van Cypriaen De Rore door het Ensemble Sfavillar en het Ensemble Aquaviva.
http://www.leprogramme.ch/concerts/cyprien-de-rore/ensemble-sfavillar-et-ensemble-aquaviva/geneve/temple-des-eaux-vives

Ma. 2 febr. 2015, te 19.30u. Booker Hall. Richmond (USA). Voordracht door Jessie Ann Owens: “Cipriano de Rore and the Search of Music”.
www.evensi.com


Ma. 9 febr. 2015, te 19.00u. Alte Pinakothek. München. “Themenkonzert” met Italiaanse madrigalen en Duitse liederen van o.m. Jacob Arcadelt en Cypriaen De Rore door het Ensemble Pro Vocante.
www.staatsoper.de

Zat. 14 februari 2015, te 19.30u. In de Grote of Lebuïnuskerk. Deventer. De Cappella Pratensis met een programma met de Missa Ave maris stella van Josquin Desprez, gelardeerd met enkele motetten en met gregoriaans uit het proprium voor een van de zaterdagen van de Advent (feest van de Annunciatie). Het programma heet net als de eerder in 2014 door Cappella Pratensis uitgebrachte CD ‘Missa Ave maris stella. Celebrating the Annunciation in Renaissance Rome’
www.cappellapratensis.nl

Woe. 25 febr. 2015, te 19.30u. Sir Jack Lyons Concert Hall, York (UK). Het Ensemble THE 24 brengt een concert  “A Time of Penitence” met werk van o.m. Nicolas Gombert en van Cypriaan De Rore: Infelix ego.
www.york.ac.uk/concerts

 






NIEUWE CD’S

-ACQUA ALTA

Serikon
FRCD-073
sept. 2014

-Adriaen Willaert. De profundis (versie?)

http://www.footprintrecords.com/productions/organchamber/frcd-073#.VLlQ9_l5OSp

bekroonde cd’s

-Josquin des Prez. Missa Ave Maris Stella. "Une célébration à Rome à la Renaissance"
Cappella Pratensis o.l.v. Stratton Bull
5 diapasons
Challenge Classics (SACD)
http://www.cappellapratensis.nl/discografie/

-Roland De Lassus. Lagrime di San Pietro
Ensemble vocal Européen. Philippe Herreweghe.
Harmonia Mundi.
DIAPASON D'OR. heruitgave.
Diapason 626 S juli-aug. 2014, p. 96
http://www.harmoniamundi.com/#/albums?view=playlists&id=356


-The Spy’s Choirbook – Petrus Alamire & the Court of Henry VIII
werken van o.m. Agricola, Févin, Ghiselin, Isaac, Josquin, De La Rue, Mouton.
Alamire. English Cornett & Sackbutt Ensemble o.l.v. David Skinner
Obsidian CD712
Gramophone january 2015 p. 80
A complete recording of the entire choirbook in its manuscript order: 34 four-voice motets from the first
decade of the century by French and Franco-Flemish composers, giving a magnificent panorama of the repertory. Most of them have never been recorded before.
http://www.prestoclassical.co.uk/r/Obsidian%2BRecords/CD712

-Byrd. Infelix ego
met Philippus De Monte: Miserere mei .
Collegium vocale. Gent o.l.v. Philippe Herreweghe
PHI LPH014
Gramophone january 2015 p. 68
The de Monte and Ferrabosco works are a bonus, offering a harmonic and textural richness that offsets the austerity of the Byrd we hear here. Musical penitence has rarely been so pleasurable.
http://www.prestoclassical.co.uk/r/PHI/LPH014

HET HILLIARD ENSEMBLE STOPT

Een constante was de specifieke stijl, zegt Bart Demuyt, directeur van het muziekcentrum Amuz. ‘Scherpe lijnen, weinig vibrato: de Hilliards hadden een unieke sound. Nieuwe trends in de uitvoeringspraktijk interesseerden hen niet. Ook in de concerten bleven ze zichzelf. Ze waren niet vies van aartsmoeilijke programma’s, waarin ze oud en nieuw verdedigden en uit de traditionele comfortzone van het zingen stapten. Het leek wel of ze alles aankonden.’
Waarom het doek moest vallen? Contratenor David James, tenor Rogers Covey-Crump en bariton Gordon Jones zijn er vanaf het begin bij. Ze naderen de zestig, Jones zelfs de zeventig. De voorbije jaren werden een aantal wissels doorgevoerd. Maar het kwartet is zo close en op elkaar ingespeeld dat elke vervanging hoogst delicaat is. Dat hield ook een nieuwe doorstart tegen: zou het nog als Hilliard Ensemble klinken als de drie pioniers op hetzelfde moment gewisseld werden? Dan liever stoppen op een hoogtepunt.
Vier rijpe, bijzondere stemmen hebben nu rust verdiend. Van de meer dan vijftig cd’s die ze achterlaten, met muziek van Orlandus Lassus tot Gavin Bryars en van Johannes Ockeghem tot Giya Kancheli, zullen er enkele nog lang referentieopnames blijven.

Geert Van Der Speeten. Afscheid van een sterk merk (bij het stoppen van het Hilliard Ensemble), art in De Standaard. 20 dec. 2014.

Van dit ensemble bestaat er één opname met Willaert: Italian Renaissance Madrigals. The Hilliard Ensemble met David James (contratenor), Rogers Covey-Crump (tenor), John Potter (tenor), Gordon Jones (bas)

EMI CLASSICS CDC 7 54435 2. REFLEXE 1991/1992. Heruitgegeven in 1999.
Bevat:
-Madonna mia famme bon’offerta
-Se la dura durezza
(Arcadelt?)

Belangrijk is ook de samenwerking geweest van het Hilliard Ensemble met Singer Pur. Het Hilliard Ensemble werkte mee aan de start van dit jonge Duitse ensemble en bleef het steunen door af en toe samen iets te organiseren: een workshop of een concert.

CITAAT – KAREN CREATOR ATKINS

In his famous “Dichiaratione” defending Claudio Monteverdi from Giovanni Maria Artusi, Giulio Cesare Monteverdi listed Adrian Willaert as the composer that typified the prima pratica and Cipriano de Rore as the leader of the the seconda pratica.
Giulio Cesare Monteverdi’s construction of the prima and seconda pratica and the composers who supposedly typify it is a strategy in his debate with Artusi, but the accuracy of his assessment has been taken for granted by musicologists. I uncouple the analysis of Willaert and Rore’s music from the writings of Giulio Cesare Monteverdi.
The end results of this analysis show Willaert and Rore to be clear contemporaries in style, with Willaert more progressive in his text setting than his prima pratica association indicates, and Rore frequently following the older eight-mode system that informed the publication of his first books of madrigals.

Abstract van de thesis van Karen Creator Atkins. The illusion of the Prima Practica and Seconda Practica in the Music of Willaert and Rore. University of North Carolina at Chapel Hill. 2012.
De volledige tekst (153 blz.) is te lezen op internet:
http://dc.lib.unc.edu/cdm/singleitem/collection/etd/id/4863/rec/1

Volgende werken worden besproken:

1. “Mia benigna fortuna” by Cipriano de Rore……………………………………106
2. “O Invidia” by Adrian Willaert…………………………………………………………109
3. “Quando fra l’altre donne” by Adrian Willaert….…………………………...115
4. “Quando fra l’altre donne” by Cipriano de Rore…………………………….120
5. “O socii” by Cipriano de Rore…………………………………..…………………….124
6. “O socii” by Adrian Willaert…………………………………………………………...130
7. “Concordes adhibite animos” by Cipriano de Rore……………….……….137


10de jaargang nr. 9 – 30 september 2014
__________________
_______________

2. concerten, tentoonstellingen, workshops, congressen, liturgie, conferenties, toernooien, festivals

Do. 25 sept. 2014 te 20.00u. Sint-Michiels & Sint-Goedelekathedraal – Brussel. Currende o.l.v. Eric Van Nevel met een volledig Cypriaen De Rore-programma

Met een 6-delig Magnificat van Cypriaan De Rore [1515-1565] als structuur vertolkt Currende enkele van de prachtigste sacrale werken. Kathedraalorganisten Bart Jacobs en Xavier Deprez spelen respectievelijk tijdgenoten van De Rore en improviseren eigentijdse muziekcommentaar op de twee grote kathedraalorgels.
www.currende.be

Do. 25 sept. 2014 te 21.15. Concertgebouw. Amsterdam. Het Vlaams Radiokoor met o.m. Johannes Ockeghem. Kyrie uit de Missa prolationum en het Requiem van György Ligeti.

Op zoek naar Het Sublieme ontstijgt dit programma de aardse beslommeringen. György Ligeti trekt in zijn Requiem de polyfonie van Renaissancecomponist Johannes Ockeghem in extremis door, wat resulteert in stromen van zoemende, golvende, alsmaar van kleur verschietende klanken. Machtig, mystiek en betoverend.
Zelfde concert: vrijdag 26 sept. te 20.15u. Concertgebouw. Amsterdam en zondag 28 sept. 17.00u. Jahrhunderthalle. Bochum (D).
http://www.vlaamsradiokoor.be/concerten/kalender/event-detail/ligeti-requiem/?no_cache=1

Vr. 26 sept. 2014 te 12.00u. AMUZ. Antwerpen. Muziek rond Cypriaen De Rore door het Ensemble Currende & Consort o.l.v. Eric Van Nevel. Inleiding door Wilfried Westerlinck.

Dit concert vindt plaats in het kader van de Middagconcerten van Antwerpen: al 67 seizoenen lang worden gerenommeerde muzikanten, creatieve ensembles en jonge beloftevolle talenten uitgenodigd om op vrijdagmiddag een concert te verzorgen.
http://www.currende.be/agenda

Vr. 26 sept. 2014 te 20.30u. Le Château du Clos Lucé. Amboise (F). Ensemble Ritratto dell’Amore o.l.v. Tormod Dalen in het kader van het “Festival Européen de Musique Renaissance” onder de titel “Venise Galante” met o.m. werk van Adriaen Willaert.
http://www.vinci-closluce.com/fr/actualites/p-actualite-61/

Zat. 27 sept. 2014 te 16.30u. Collège des Bernardins. Parijs. In het kader van het Festival des heures - Concert des Vêpres. The Tallis Scholars met o.m. Josquin des Prez en Jean Mouton.
http://www.collegedesbernardins.fr/fr/evenements-culture/musique/programmation-musique/concert-des-vepres-2.html

Zat. 27 sept. 2014 te 19.30u. Holy Trinity Church. Londen. Het Platinum Consort met “Fear no Evil” waarbij werken van o.m. Roland De Lassus en Josquin des Prez.
http://www.platinumconsort.com/concerts.html

Zat. 27 sept. 2014 te 20.00u. Abteikirche der Benediktinerabtei. Aachen (D). 1200-Jahr-Feier Jubiläumskonzert. Singer Pur met hun programma “A Thousand Years” waarin ook werk van Adriaen Willaert.
www.kulturkik.de
Zelfde programma zo. 28 sept. te 17.00u in het Theater. Marl (D)

Zat. 27 sept. 2014 te 21.00u. Château. Ecouen (Fr). Les Sonadori o.l.v. Alain Gervreau, in het kader van het Festival Baroque de Pontoise. Concert met Josquin des Prez, Roland De Lassus en Adriaen Willaert.
www.music-opera.com/fr/chteau/80985-njjgfnhj.html

Zo. 28 sept. 2014 te 20.00u. Universiteit van Luik. La Capilla samen met het kwintet Het Collectief met hun programma “12x12. A Musical Zodiac” waarin o.m. Johannes Ciconia
http://www.lacapilla.eu/concerts/

Woe. 1 okt. 2014 te 20.00u. Collégiale Saint-Denis, Luik. In het kader van het “Festival de Liège”. De Cappella Pratensis o.l.v. Stratton Bull met hun programma “Bronnen van de Donau”.

Josquin Desprez en zijn tijdgenoten nemen ons mee langs de paden van de zuiverste spiritualiteit, ergens tussen hemel en aarde.  Programma “De bronnen van de Donau”: Fragmenten uit Liber Selectarum Cantionum van Augsburg Heinrich Isaac (c.1450–1517) - Virgo prudentissima […]
http://www.cappellapratensis.nl/events/event/festival-de-liege-luik-b/

Do. 2 okt. 2014, te 20.00u. (intro te 19.15u door Erik Van Nevel) Lemmensinstituut. Leuven. Currende o.l.v. Erik Van Nevel. Cypriaen De Rore. Sacred Sounds.

Met 10 zangers en 6 instrumenten presenteert Currende een selectie van de prachtige Latijnse motetten van Cypriaan De Rore (1515/16-1565).
http://www.luca-arts.be/agenda/e/sacred-sounds-cypriaan-de-rore-currende-o-l-v-eri/3f4ad353-55bd-477c-8c63-3885477d9a06

Zo. 5 okt. 2014, te 19.00u. Auditorium CaixaForum, Barcelona (Spanje). Cinquecento met hun programma “Musica Invictissima” waarin religieuze en profane werken van componisten aan het Keizerlijk Hof zoals Jacob Regnart, Jacobus Vaet en Philippus De Monte.
Zelfde concert: di. 7 okt. Te 19.00u. Auditorium CaixaForum in Palma de Mallorca (Spanje)
www.ensemblecinquecento.com/concerts

Zo. 5 okt. 2014 te 20.45u. Auditorium Chiesa Santa Caterina. Treviso (Italië). In het kader van het “XXVI Festival Organistico Int. “Citta’ Di Treviso”. Ensemble I Pifari del Doge, N. Cittadin, orgel. Werken van o.m. Adriaen Willaert.
http://www.spettacoloveneto.it/rassegna.php?t=m&c=1264

Zat. 11 okt. 2014 te 13.00u. Chapelle Sainte Anne. Toulouse. Het Ensemble Sonadori en Michaël Parisot, orgel met hun programma: Musique à la Scuola di San Rocco de Venise met werken van o.m. Roland De Lassus, Cypriaen de Rore en Josquin des Prez.

A l’aube du XVIe siècle, la toute jeune famille des violons acquiert une place d’importance dans le monde des musiciens professionnels… À Venise, les confraternités, ou Scuole Grandi, engagent les unes après les autres un Concerto di violini, devenu indispensable, pour remplacer leurs anciens ensembles de luths, vièles et harpes. Ce programme propose de recréer l’univers sonore et musicale que l’on pouvait entendre lors des différents offices ou fêtes religieuses à Venise à la fin de la Renaissance. Le jeu en alternance avec l’orgue permet une grande variété de couleurs et offre un bel aperçu des pratiques brillantes et festives apparues alors dans les églises de la Sérénissime. 
http://www.toulouse-les-orgues.org/le-festival/programme-2014/musique-a-la-scuola-di-san-rocco-1091.htm

Zo. 12 okt. 2014, 17.00u. Basilique de Valère. Sion (Zwitserland). In het kader van Les Riches Heures de Valère. Stile Antico. Music for the house of Hapsburg met o.m. Josquin des Prez, Heinrich Isaac, Thomas Crecquillon en Pierre de la Rue.

Im Mittelpunkt stehen Kaiser Maximilian, „der letzte Ritter”, sowie die beiden großen spanischen Herrscher Karl V. und Philip II, an deren Höfen die besten spanischen und flämischen Komponisten jener Zeit versammelt waren.
www.stileantico.co.uk/concerts.php

Do. 16 okt. 2014 te 20.30u. Toonzaal. ’s Hertogenbosch. De Cappella Pratensis o.l.v. Stratton Bull met hun programma Josquin in Rome.

Josquin Desprez was reeds in zijn eigen tijd de beroemdste van de Fiamminghi die hun weg vonden van de Lagen Landen naar Italië. Voor dit concert keert Cappella Pratensis naar haar kernrepertoire met Josquins prachtige Missa Ave maris stella, een vroeg werk dat gecomponeerd werd voor de liturgie van de Annunciatie in de Sixtijnse Kapel. In deze evocatie van de Roomse liturgie worden de misdelen afgewisseld met Gregoriaanse gezangen uit een Vaticaanse bron. Tevens klinkt een zetting van de hymne Ave maris stella – waarin Josquin strofen toevoegt aan een reeds bestaande compositie van zijn illustere voorganger landgenoot, Guillaume Dufay.
www.cappellapratensis.nl

Zo. 19 okt. 2014 te 10.00u. Liturgie in de Sint-Pieterskerk. Leuven. In het kader van het @MISSAM-project. Currende o.l.v. Eric Van Nevel met de Missa super Cara la vita mia van Philippus De Monte.
http://www.currende.be/agenda

Vr. 24 okt. 2014 te 20.00u. Virga-Jessebasiliek. Hasselt.
Het Vlaams Radiokoor, het ensemble Zefiro Torna o.l.v. Hervé Niquet met hun programma “Amore Amaro - Hemelse madrigalen van De Wert en Monteverdi”
Zelfde concert zat. 25 okt. te 20.00u in de Florakerk te Merelbeke
http://www.vlaamsradiokoor.be/concerten/kalender/event-detail/amore-amaro/?no_cache=1

Vr. 31 okt 2014 te 20.00u. Abdijkerk van de Norbertijnen. Averbode. Jacobus Clemens non Papa. Requiemmis. Currende o.l.v. Eric Van Nevel.

Het Requiem van Jacobus Clemens non Papa [c.1510-c.1556] is de centrale compositie in dit concert waarop ook adembenemend mooi werk is te horen van Nicolas Gombert en Cypriano De Rore. De abdijkerk is verduisterd en kaarslicht zorgt voor de passende atmosfeer.
http://www.currende.be/agenda

3. Klara - In memoriam Dirk Snellings (herbeluisteren)

Zat. 6 sept. 2014 van 13.00u tot 16.00u.
herbeluisteren zeker de moeite:
http://radio.klara.be/radio/10_herbeluisteren.php
tik in het zoekvenstertje: “Snellings”

“[Like] Johannes Ockeghem, whose bass voice was described as ‘Vox aurea’ – ‘the golden voice’ – [so] Dirk Snellings had a voice that was recognisable by all… A tireless researcher, he created, with his Capilla Flamenca, the ideal instrument to promote the rich repertoire of Franco-Flemish composers.’
Jérôme Lejeune, artistiek directeur van Ricercar, in Gramophone, september 2014. Volume 92. p. 133

4. Van Josquin tot Palestrina – Vlaamse polyfonie als exportproduct

Davidsfondscursus door Dr. Simon Van Damme in de Cinemazaal Roxy te Temse op di. 30 sept., 7, 14 en 21 okt. van 20 tot 22 uur.
http://www.davidsfonds.be/academie/course/detail.phtml?id=939

5. Drie visies over de interpretatie van de renaissancepolyfonie

-Marco Beasley, geb. Napels in 1957, tenor en musicoloog

„Uit de traktaten van Gioseffo Zarlino en Giovanni Camillo Maffei heb ik veel opgestoken over hoe muziek in de 16de eeuw gezongen werd. Wat me daarbij opviel was dat alle traktaatschrijvers het erover eens waren dat het kijken naar zangers en het luisteren naar liederen altijd met een vorm van theatraliteit gepaard gaat, omdat specifieke liederen specifieke emoties opwekken die op bepaalde manieren tot uitdrukking kunnen gebracht worden, of het nu om een glimlach, om duisternis, of om verdriet gaat. Die leer van de affetti sprak me geweldig aan, al was het maar omdat sommige zangers volgens de theoretici beter geschikt zijn voor de natuurlijke uitdrukking van die affecten.(…) Toen ik zat te zingen (…) ging mijn aandacht niet in de eerste plaats uit naar het melodische verloop van de muziek, maar naar het geloofwaardig uitdrukken van woorden en teksten.“
Marco Beasley in gesprek met Stefan Grondelaers. Staalkaart. nr 26. september-oktober 2014, p. 8.

-Björn Schmelzer, geb. Antwerpen 1975, etnomusicoloog, oprichter en leider van Graindelavoix

“Oude muziek is niet iets wat je onder een glazen stolp kunt plaatsen, er omheen lopen, en het dan bekijken. Nee, het verleden bestaat alleen maar hier, in het heden, in ónze beleving.
Was het niet de Nederlandse historicus Johan Huizinga die een hallucinatie had, dat hij ergens wandelde en overvallen werd door een dubbel besef van tijd, van geschiedenis? Het is dan niet alsof je terug gaat in de tijd, maar meer alsof twee tijden plotseling over elkaar heen schuiven. Een eruptie van tijdservaring. En dat is iets wat ik aan een publiek wil meegeven. Een beetje als bij Shakespeares Hamlet: van die fantomen die verschijnen, maar dat ze je ontglippen op het moment dat je ze wilt vastgrijpen. En dat kan zo goed met muziek, want dat is juist de kunst die het meest in het heden staat, een kunstvorm die op het moment dat je het uitvoert al eigenlijk weer voorbij is, als een soort flash. Óók bij oude muziek. Ook die kun je niet vasthouden.”
Björn Schmelzer in TOM (tijdschrift oude muziek), 2014, aug., p. 24

-Peter Phillips, geb. Southampton 1953. oprichter en dirigent The Tallis Scholars

“Wat renaissancepolyfonie zo bijzonder maakt? Het begint voor mij bij de klank. Als de groep zangers goed op elkaar is afgestemd en goed mengt – dat zijn mijn speerpunten – krijg je een wonderschone klank. In eerste instantie omringt de klank je als een soort atmosfeer, en dat creëert concentratie. Zodra je echt gaat luisteren word je erin ondergedompeld, en dan – heel subtiel – begin je de details te horen. Dan hoor je hoe een componist met het materiaal en de verschillende stemmen omgaat en dat vind ik fascinerend. Je ziet dat het voor mij niet bij de tekst, maar bij de klank begint. Zorg dat je basis goed is en laat het dan rustig ontstaan.”
Peter Phillips, in TOM (tijdschrift oude muziek), 2014, aug., p. 37

-In contrast hiermee, de vermaning van Paus Gregorius XIII aan Palestrina en Zoilo, gedateerd 25 oktober 1577.

“De zangboeken van vandaag staan overvol met barbarismen, onduidelijkheden, tegenstrijdigheden en overbodigheden als gevolg van de onhandigheid, nalatigheid of zelfs boosheid van de componisten, schrijvers en drukkers. (…) Ze moeten gezuiverd worden, verbeterd en herschreven zo dat Gods naam wordt geprezen op een meer eerbiedige, duidelijke en devote manier.”
Geciteerd in Theodore Karp. An introduction to the Post-Tridentine Mass Proper. Middleton, 2005, p. 2., die er als verklaring aan toevoegt: “It is clear that ‘barbarisms’ referred to instances – numerous enough in chant - where unaccented syllables received a greater number of tones than those that were accented.”

6. Is daar nog een publiek voor?

De getuigenissen hierboven van Marco Beasly, Björn Schmelzer en Peter Phillips, roepen een negatieve bedenking op: welk groot verschil tussen hun bezielde opvatting en de schamele praktijk van radio-programma’s, concerten en cd-uitgaven waar dit soort muziek nauwelijks te horen is.

Ondergewaardeerd?

Adriaen Willaert, Cypriaen De Rore samen met Johannes Ockeghem, Roland De Lassus, Josquin des Prez en honderden andere streekgenoten bereikten een onvergelijkbaar hoogtepunt in de muziekgeschiedenis. Men noemt hen: de Nederlandse polyfonisten. Ze bestreken nagenoeg volledig de XVde en XVIde eeuw, de renaissance.
Een belangrijke periode, heel zeker, maar toch te weinig bekend bij de doorsnee muziekliefhebber. Wanneer radiozenders van de klassieke muziek, zoals Klara en de Nederlandse Radio4, een enquête houden onder hun luisteraars met de vraag: “Welke muziek horen jullie het liefst?” worden nauwelijks stukken van vóór 1600 genoemd.
In de beeldende kunsten is dat niet zo. Geen enkele kunstliefhebber heeft moeite om schilderijen, gebouwen, beelden enz. van vóór 1600 te waarderen: we staan in grote bewondering voor Brueghel en Michelangelo, nochtans tijdgenoten van De Rore. Wanneer we Griekse beelden van Phidias bekijken of Egyptische fresco's, gaan we zelfs 1200 tot 1400 jaar terug in het verleden. 15.000 jaar en meer voor de eenvoudige en rake schilderkunst in Altamira. Voor de muziek lijkt dat onmogelijk. In de muziek is 500 of 450 jaar teruggaan in de geschiedenis maar voor weinigen weggelegd.
Philippe Herreweghe en de onlangs overleden Dirk Snellings, beiden grote musici die thuis zijn in alle stijlen en genres van de grote muziek, verklaarden onomwonden: onze liefde gaat naar de polyfonie!
Vandaar hier terecht de vraag: Hoe moeten we luisteren naar die prachtige muziek uit de Renaissance. Hoe krijgen we de smaak te pakken om er van te genieten?

Kom even tot rust

Het meest opvallende verschil tussen die renaissancewerken en de muziek van vandaag is dat die oude muziek ons tot rust brengt. Geen slagwerk, geen strakke ritmen, geen expressieve klanken, geen wrijvende dissonanten, geen electronische effecten, maar kalmte, behaaglijkheid, eenvoud en rust.
Volgens de regels van de polyfonie beginnen de verschillende stemmen, hetzij zangers, hetzij instrumenten, nooit samen. Ze zetten één voor één in, heel behoedzaam. Ze willen de luisteraar niet overweldigen. De inzet moet ervaren worden als een vriendelijke uitnodiging. Daarom nooit heroïsche akkoorden van bij de start.
Eenmaal begonnen, gaan dan de verschillende stemmen, doorgaans vier of vijf, maar het kunnen er ook veel meer zijn, hun eigen gang. Hun melodieën zijn wel verwant met elkaar, maar ze lopen niet synchroon. De woorden vallen niet samen, de motieven kunnen erg verschillen en er is geen vaste maat. Een hele kunst voor de componist om te vermijden dat het ontaardt in chaos, in een soort wildwaterrivier. De melodische stroom gaat zonder stoppen verder, met eenzelfde stuwing, maar binnen de grenzen van de bedding.

Luister met aandacht: samenklank, tekst, muzikale opbouw

In de renaissancepolyfonie is de samenklank heel belangrijk. Samenklank, maar terzelfdertijd beweeglijkheid en onafhankelijkheid. We moeten in die meerstemmigheid een gevoel van vrijheid ontwaren.

En dan is er vaak ook een tekst: spel van klinkers en medeklinkers. Ook als we geen Latijn of Italiaans begrijpen, kunnen die woorden ons boeien. Italiaans bijv. is een taal die zeer muzikaal klinkt door het overvloedig gebruik van open klinkers. Schitterend dus, zelfs voor wie er geen letter van begrijpt.

Soms worden woorden muzikaal uitgebeeld: de dood door lage noten, de verrijzenis door stijgende vocalisen. Hoe ontroerend klinkt in “Ancor che col partire”, het meest bekende werk van Cypriaen De Rore, weemoed bij het afscheid tegenover troost bij de terugkeer.

Om zich in die muziekstijl in te leven moet men er volle aandacht aan geven. Dit is geen muziek om op te zetten terwijl je de krant leest, of aan het stuur zit of op internet aan het zoeken zijt.
Niet zo evident nochtans. Vooral jonge luisteraars wensen de dag door muziek te horen. Je ziet ze met een luisterapparaat op de fiets, op de trein, ja, wanneer ze aan het blokken zijn. Er moet muziek zijn, ook al geven ze er weinig aandacht aan. Iemand vergeleek het ooit met "behangpapier": het moet er zijn, maar je moet er niet naar kijken. De radio moet spelen, maar wat die speelt heeft niet veel belang.
Wanneer we op diezelfde manier luisteren naar de renaissancemuziek, valt die onmiddellijk tegen. We moeten die fijne muziekkunst benaderen met een grote open nieuwsgierigheid. Er naar toegaan met grote ogen en oren. Zeggen: “Ik wil het weten! Waar groeit het werk tot een duidelijke spanning en waar komt het weer tot rust?” of “Welke zinvolle contrasten zitten er ingebouwd?” of “Hoe klinkt het hoofdthema en hoe wordt het verwerkt?”. Interessant om weten is ook dikwijls het “waarom”? Waarom dit motet of dit madrigaal? In de opdracht van wie werd het geschreven? Welke is zijn liturgische functie?
Iets lezen daarover kan zeer behulpzaam zijn om het werk te begrijpen.

authentieke uitvoering

De luisteraar moet zich realiseren hoe moeilijk het is om die renaissancestukken uit te voeren op de juiste manier. Het ontcijferen van het handschrift of de oude druk kan al een eerste probleem vormen. Ook is die muziek het meest gediend met een uitvoering in kleine bezetting, liefst één of hoogstens twee zangers per stem. Dat veronderstelt van de uitvoerders, ook bij instrumentisten, een grote samenhorigheid: men moet met de grootste concentratie naar elkaar luisteren, elke nuancering opmerken. Hier geen plaats voor een vedette of een "Einzelgänger". Dat is enorm moeilijk, vergelijkbaar met de moeilijkheidsgraad van een strijkkwartet.

religieus en profaan

Opvallend dat de renaissancemuziek, zeker de vokale muziek, steeds religieus klinkt, zelfs de wereldlijke muziek. Dit komt in de eerste plaats doordat de componisten uit die tijd hun opleiding meestal startten in een kathedraalschool, waar de religieuze muziek primeerde op de wereldlijke. Ook wanneer die jonge musici nadien in dienst traden van een vorst of een edelman, was hun hoofdopdracht: de liturgie. Ze schreven om een vooraanstaand iemand te plezieren, om te danken maar dikwijls ook met het oog op een benoeming, een soort sollicitatiebrief. Soms kan men in de noten zelf iets van die opdracht terugvinden, zoals bijv. in De Rore’s “Missa Vivat felix Hercules”. Om dit bij het beluisteren op te merken is vooraf wel wat musicologische uitleg vereist.

Een oorzaak van dit blijvend religieus karakter is ook dat in de renaissanceperiode het artistiek aanvoelen maar een klein onderscheid maakte tussen het religieuze en het profane. In de andere kunstrichtingen is dat verschil groot. In de muziek niet. In de renaissancebeelden en schilderijen verliet men het religieus aanvoelen en nam het profane de bovenhand. Bijvoorbeeld: Michelangelo maakte een schitterend beeld van David. Zijn allereerste betrachting hierbij was niet een bijbelse figuur voor te stellen, een man van God, maar veel meer een verheerlijking op te roepen van het mooie, vitale lichaam van een jonge man. Het profane is hier belangrijker dan het religieuze. De muziek echter is in die periode nog niet zover geëvolueerd. In de meeste profane werken, vooral in de Nederlandse muziek, is die religieuze sfeer nog blijven hangen.

De Rore creëert een nieuwe stijl

Toch valt het op dat “Il Divino Cypriano” in zijn latere profane werken, nl. in de madrigalen vanaf zijn derde madrigalenboek uit 1548, de traditie van de Nederlandse polyfonisten durft te doorbreken door met plotse contrasten in tempi, ritmen en samenklanken een nieuwere stijl te creëren, die baanbrekend zal zijn voor de evolutie van de Italiaanse muziek naar Monteverdi toe.

Bij de latere componisten van nà 1600, met het opkomen van de monodie, het solozingen, zal die verandering volledig doorbreken. Zelfs de religieuze muziek zal dan meer profaan gaan klinken: meer gedeclameerd, meer naar buiten.

professioneel niveau

Doordat die polyfone muziek zo verfijnd is, zal ze het meest gewaardeerd worden in een selecte muziekwereld. Selecte uitvoerders en evenzeer selecte luisteraars.
Het is goed om weten dat we in ons land een aantal professionele ensembles hebben die op een schitterende manier dat repertoire kunnen uitvoeren. Ze worden heel dikwijls naar het buitenland uitgenodigd om de werken van onze renaissancepolyfonisten te gaan verdedigen. Anderzijds zijn er ook in het buitenland groepen die die muziek geregeld programmeren.
Ieder zanger, elk ensemble, heeft een eigen manier van de stem te gebruiken en geeft daardoor aan die polyfonie een eigen interpretatie. Er zijn natuurlijk heel wat verschillende genres, die elk een eigen aanpak vragen. Een schalkse villanella is geen ingetogen kerklied. De inspanning die de uitvoerders doen om op die manier een juiste variatie in de weergave te steken mag de luisteraar ook niet ontgaan.

Met de Cypriaan De Rore Werkgroep in Ronse en de Adriaen Willaert Stichting vzw te Roeselare vragen wij dat de rijke Nederlandse polyfonie meer aan bod zou komen in radio- en concertprogramma’s, want “onbekend maakt onbemind”. Misschien doen de verantwoordelijken hun best en roepen ze: er zijn de verkoopcijfers en de luistercijfers! Maar kunnen we ook niet spreken van een opdracht tot een beetje “sensibilisering”?

Arnold Loose




10de jaargang nr 8 – 20 augustus 2014
__________________

1. In memoriam Dirk Snellings

We willen Dirk Snellings eren en danken door hier te verwijzen naar de bezielende getuigenis die hij in jan. 2012 gaf voor COBRA over Adriaen Willaert. (10 min.)
http://cobra.be/cm/cobra/videozone/rubriek/muziek-videozone/1.1195536

Zie ook in de rubriek discografie van onze website de vele opnames die de Capilla Flamenca gewijd heeft aan de muziek van Willaert. Vooral mag hier genoemd en geroemd worden: de uitvoering van de Mariavespers van Willaert, een prestatie die veel prijzen heeft weggekaapt.


3. Laus polyphoniae 2014.  Antwerpen


In het programma van dit jaar gaat men op zoek naar de jonge Monteverdi. De Missa in illo Tempore en de eerste vijf madrigalenboeken getuigen uit die vroege periode, waarin Monteverdi zich beoefenaar van de renaissancepolyfonie toonde. Zijn muziek wordt in het perspectief gezet van voorlopers en tijdgenoten, zoals Marenzio, de Wert, Caccini en Willaert.

Voor het programmaboek schreef prof. em. Ignace Bossuyt een essay van een twintigtal pagina’s, waarin vooral Monteverdi’s madrigalen worden behandeld. Hierbij verwijst hij uiteraard naar Willaert.
Ignace Bossuyt geeft tijdens Laus Polyphoniae i.s.m. Davidsfonds Academie een zomercursus “Monteverdi: bruggenbouwer tussen oud en nieuw” op do 28, vr. 29 en zat 30 aug. telkens van 10.00u tot 17.00u in het Auditorium Elzenveld, Lange Gasthuisstraat 45, 2000 Antwerpen.
Meer info en inschrijven: www.davidsfonds.be/academie of +32 (0)16 31 06 70.

Vrijdag 22 aug. om 21.00 u. in de St.-Carolus Borromeuskerk in Antwerpen. Concerto Palatino (20.15u. inleiding door Koen Uvin)

Concerto Palatino laat muziek horen van Marc’Antonio Ingegneri, Monteverdi’s leermeester in Cremona, en van Benedetto Pallavicino, één van zijn dirigenten aan het hof van Mantua. Verder klinkt muziek van Adriaen Willaert en van Monteverdi zelf.

Ma. 25 aug. om 20.00u St.-Pauluskerk. Stile Antico met de vroege motetten van Giaches de Wert. (19.15u. inleiding door Koen Uvin). Uitgezonden op Klara.op ma. 25 aug. te 15.00u.

Di. 26 aug. om 13.00u. Amuz. Antwerpen. Het RossoPorpora Ensemble met o.m. Giaches de Wert.

Woe. 27 aug. om 20.00u. Amuz. Paul O’Dette en Jakob Lindberg, Luitduo’s met o.m. bewerkingen van Willaert. (19.15u inleiding door Elise Simoens)

Woe. 27 aug. om 22.15 u.St. Pauluskerk. Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel

 
De oudste bewaard gebleven mis van Monteverdi is de Missa da capella fatta sopra il motetto “In illo tempore” del Gomberti a 6 (1610) Het Huelgas Ensemble voert dit werk uit, aangevuld met madrigalen die fungeerden als Monteverdi’s inspiratiebronnen: werken van onder anderen Nicola Vicentino, Cypriano de Rore (Calami sonum ferentes a 4) en Giaches de Wert.

Do. 28 aug. om 22.15u in de O.-L.-Vr.-Kathedraal. Joris Verdin & Psallentes. Sopra il motetto In illo tempore - Monteverdi 1610

Na het Huelgas Ensemble duikt ook Psallentes in de rijke klankwereld van de Missa in illo tempore, Monteverdi’s oudste mis, gebaseerd op het gelijknamige motet van Nicolas Gombert. Psallentes bouwt rond dit werk van de jonge en ambitieuze Claudio een knap programma dat naast het oorspronkelijke motet van Gombert ook gregoriaans bevat uit Antwerpse drukken van de vroege 17de eeuw.
Via de Missa in illo tempore wilde Monteverdi een demonstratie geven van hoe goed hij wel aan de slag kon met imitatie tussen stemmen en met de oude vormen van het contrapunt in het algemeen. Uit Gomberts werk distilleerde hij acht thema’s (hij noemt ze ‘fughe’), die hij door de mis heen als bouwstenen gebruikt voor zijn machtige constructie. Psallentes treedt voor dit concert aan in XL-bezetting: met twaalf zangers en continuo.


Zo. 31 aug. om 11.00u. Elzenveld. Toonmoment van de Summerschool Monteverdi-Montovano. Muziek uit Mantua.

Meer info: http://www.amuz.be/programma/laus-polyphoniae


4. Festival Oude Muziek. Utrecht  - van 29 augustus tem 7 september 2014

In 2014 kiest het Festival nu eens niet voor een plaats, niet voor een tijd, maar voor een geslacht. De onwaarschijnlijk machtige Habsburgers heersten over grote delen van Europa en hun kinderen mengden zich onder de hoogste Europese adel, vanaf de middeleeuwen tot ver na de barok. Het accent in de programmering komt te liggen op de oostzijde van hun invloedssfeer: het gebied tussen de Oostzee en de Adriatische kust, met Bohemen, Wenen en Salzburg ertussen, verbergt nog volop onbekende muzikale schatten.
www.oudemuziek.nl

Een greep uit de programma’s met Nederlandse polyfonie:

Zo. 31 aug. te 10.00u. Tivoli/Vredenburg. Workshop renaissance-zingen met Tore Denys
Ma. 1 sept. te 17.00u. Pieterskerk. Cinquecento met Philippe Schoendorff en Jean Guyot de Châtelet (zie hieronder over deze twee componisten)
Ma. 1 sept. te 22.30u. Tivoli/Vredenburg. Capriccio Stravagante, Skip Sempé, Profeti della Quinta, Elam Rotem. Muziek in de Kunstkammer met o.m. chansons en madrigalen van Adriaen Willaert en Cypriaen De Rore

Te midden van projecties van de exotische schatten die de Habsburgers in hun spectaculaire Kunstkammer verzamelden, laat Skip Sempé muziek klinken voor de ‘Praagse’ keizer Rudolf II. Met chansons en madrigalen van Willaert, De Rore, Byrd voor stemmen en gambaconsort, moet dit concert een impressie geven van de finesse en het bijna onvoorstelbare vakmanschap van een vervlogen tijd.

Di. 2 sept. te 13.00u. Centrum voor de Kunsten. Saskia Coolen: voordracht over uitvoeringspraktijken
Di. 2 sept. te 15.00u. St.-Willibrorduskerk. Capella de la Torre met o.m. Jacobus Vaet en Arnold von Bruck
Di. 2 sept. te 15.00u.Tivoli/Vredenburg. Capriccio Stravagante met o.m. chansons en madrigalen van Adriaen Willaert en Cypriaen De Rore
Di. 2 sept. te 17.00u. Pieterskerk. Cappella Mariana met o.m. Philippus De Monte Missa Confitebor tibi Domine en madrigalen van De Monte en Regnart.
Woe 3 sept. te 17.00u. Pieterskerk. Gallicantus met o.m. van Philippus De Monte Super flumina Babylonis
Do. 4 sept. te 15.00u. St.-Willibrorduskerk. Les Flamboyants met o.m. van Heinrich Isaac. Ein frölich Wesen
Do. 4 sept. te 17.00u. Pieterskerk. Ensemble Clément Janequin o.l.v. Dominique Visse  met o.m. Nicolas Gombert, Josquin des Prez, Jean Mouton en Pierre de la Rue.
Do. 4 sept. te 20.00u. Tivoli/Vredenbrug. The Tallis Scholars o.l.v. Peter Phillips met motetten van Philippus De Monte en Heinrich Isaac.
Vr. 5 sept. te 11.00u. diverse locaties. Harmonie Universelle (blokfluiten) met o.m. Heinrich Isaac
Vr. 5 sept. te 17.00u. Domkerk. Stile Antico met o.m. Josquin des Prez, Heinrich Isaac, Thomas Crecquillon en Pierre de la Rue.
Zat. 6 sept. te 11.00u. diverse locaties. Lord Grey’s Delight met o.m. Josquin des Prez, Hayne Van Ghizeghem en Alexander Agricola.
Zo. 7 sept. te 14.00u. Molen De Ster. Ensemble Oriana met o.m. Ciconia
Zo. 7 sept. te 17.00u. Pieterskerk. Campanyia Musical met o.m. Heinrich Isaac Missa in festo Assumptionis Beatae Mariae.Virginis



5. Canto Aperto. Sint-Truiden – vr. 19 tem zo. 21 september 2014

Canto Aperto is een eigenzinnig en eigentijds gregoriaans festival.
Villarte organiseerde in september 2012 de eerste editie van Canto Aperto, een tweejaarlijks gregoriaans festival waarbij gregoriaans per festivaleditie als cultureel erfgoed in bepaalde regio en/of tijdperk wordt benaderd vanuit originele bronnen. Voor de editie 2014 ligt het accent op gregoriaans in de late middeleeuwen en in de renaissance.
Curator is Hendrik vanden Abeele, artistieke leider van Psallentes.


Vr. 19 sept. te 20.15u. Begijnhofkerk. De Cappella Pratensis met Dies Irae. Dies illa. Muziek voor de dag des oordeels waarbij werk van Pierre de la Rue, Johannes Ockeghem, Antoine Brumel en Josquin des Prez.
Zat. 20 sept. te 17.00u. Sint Gangulfuskerk. Het Ensemble Per-Sonat o.l.v. Sabine Lutzenberger met werk van o.m. Guillaume Dufay en Antoine Brumel.
Zo. 21 sept. te 15.30u. Sint-Antoniuskerk. De Cantores Sancti Gregorii met de Missa Pange Lingua van Josquin des Prez
Zo. 21 sept. te 17.00. Begijnhofkerk. Psallentes o.l.v. Hendrik Van Den Abeele met Libellus confraternitatis Transfigurationis Domini in ecclesia Tornacensi
info:
http://www.debogaard.be/programma/canto-aperto-festival-voor-gregoriaanse-muziek/



6. concerten, tentoonstellingen, workshops, congressen, liturgie, conferenties, toernooien, festivals


Zat. 23 aug. 2014 te 19.00u. Pfarrkirche St. Severus. Boppard (D). Stile Antico. Music for the house of Hapsburg  met o.m. Josquin des Prez, Heinrich Isaac, Thomas Crecquillon en Pierre de la Rue.

Im Mittelpunkt stehen Kaiser Maximilian, „der letzte Ritter”, sowie die beiden großen spanischen Herrscher Karl V. und Philip II., an deren Höfen die besten spanischen und flämischen Komponisten jener Zeit versammelt waren.
http://www.stileantico.co.uk/concerts.php

Zo. 24 aug. 2014 te 10.30u. Liturgie in de San Marco Basiliek te Venetië. De Cappella Marciana met werken van Roland De Lassus, Adriaen Willaert (O Domine), Jacob Van Berchem.
www.cappellamarciana.it

Zo. 24 aug. 2014 te 11.00u. Liturgie in de Basiliek Sainte-Marie-Madeleine. Vézelay (Fr.). In het kader van de Rencontres Musicales de Vézelay. De Cappella Pratensis met Josquin des Prez. Missa Ave Maris Stella en Jean Mouton. Nesciens Mater.
http://www.cappellapratensis.nl/events/event/

Zo. 24 aug. 2014 te 18.00u. Jagdschloss Grunewald, Berlijn. Instrumentaal ensemble van  oude instrumenten L’Herba Fresca: Dansmuziek van einde 15de en midden 16de eeuw. Ook nog werk van Adriaen Willaert en da Nola.
www.concerti.de

Do. 28 augustus 2014 te 20.00u. Internationaal Beiaardfestival 2014
St.-Michielstoren. Roeselare met o.m. optreden van het Sint-Michielskoor o.l.v. Wim Berteloot waarbij  Madonnia mia fa van Adriaen Willaert.
www.roeselare.be

ALTE MUSIK IN ST RUPRECHT: telkens te 19.30u in de St. Ruprechtskirche, Wenen
Ma. 1 en di. 2 sept. 2014. Het ensemble Arcantus met “La ver aurora – Madrigalkunst der Renaissance”. Werken van o.m. Giaches De Wert, Roland de Lassus en Philippus De Monte
Ma. 15 en di. 16 sept. 2014. Het ensemble Dolce Risonanza brengt een programma volledig gewijd aan Cypriaen De Rore “Io canterei d’ amor”.
http://www.dolcerisonanza.at/aktuelles/
http://www.alte-musik.co.at/evening

Do. 4 sept. 2014. Te 19.30u. St.-Agnes. Köthen.
Het Huelgas Ensemble staat geprogrammeerd met het Dies Irae van Jacobus De Kerle op de 25ste Köthener Bach-Festtage.
http://www.concerti.de/de/8/verid:91451/koethener-bachfesttage-2014-requiem-st-agnus-koethen-donnerstag-04-september-2014.html

Zat. 6 sept. 2014. 19.00u. Trinity College Chapel. Parkville (Australië). The Consort of Melbourne zingt “Songs of Love and War” waarbij madrigalen van o.m. Cypriaen De Rore.
http://www.thecom.com.au/

Vr. 12 sept. 2014, te 20u. Bozar, Brussel. The Tallis Scholars o.l.v. Peter Phillips met o.m. werk van Josquin des Prez en Jean Mouton.
Zelfde concert op zat. 27 sept. te 17.30u. Collège des Bernardins. Parijs
http://www.thetallisscholars.co.uk/concerts

Zat 13 sept. 2014 te 19.30u. Little St. Mary’s Church. Cambridge. Koor De Profundis o.l.v. Edward Wickham
Mariamotetten van Josquin des Prez, Adriaen Willaert, Jacob Clemens non  Papa
https://www.adcticketing.com/whats-on/concert/ave-maris-stella-marian-motets-by-josquin,-gombert,-willaert,-clemens-and-others.aspx

Ma. 15 sept. 2014 te 20.30u. St.-Baafskerk. Gent. Openingsconcert van Gent Festival van Vlaanderen.
La Capilla en Bl!ndman met werk van o.m. Nicolas Gombert, Josquin des Prez, Roland De Lassus en Cypriaen De Rore.
http://www.lacapilla.eu/concerts/

Zat. 20 sept. 2014 te 20.00u. Klosterbasilika Knechtsteden (D) in het kader van het “Festival Tage Alter Musik”. Het Ensemble Officium o.l.v. Wilfried Rombach met als thema: Camino de Santiago. Gregorianische Gesänge und frühe Mehrstimmigkeit auf dem Pilgerweg nach Santiago de Compostela waarbij o.m. Guillaume Dufay Missa Sancti Jacobi.
http://www.ensemble-officium.de/konzerte.html

Ma. 22 sept. 2014 te13.30u. De Volksmacht. Sint-Truiden. Op uitnodiging van OKRA brengt musicoloog Herman Baeten een voordracht “De Vlaamse polyfonie, muziek van tientallen Vlaamse meesters.”
Leden: 5€. Niet-leden: 8€.

De Vlaamse Polyfonie is een muziekperiode die bij het brede publiek niet zo gekend is. Johannes Ciconia,
Johannes Ockeghem, Orlandus Lassus, Philipe de Monte, Willaert, Busnois, Jacob Clemens Non Papa, waren namen die in de 15de en 16de eeuw even beroemd waren dan hun Barokke collega’s Bach, Haendel en Vivaldi 100 jaar later. Maar dat stukje Vlaamse trots kennen we niet meer, we vergaten dat het Vlamingen waren die aan alle hoven van pausen, bisschoppen en koningen de muziek schreven, 465 componisten in het totaal.
www.okra.be/file?fle=499317

Do. 25 sept. 2014 te 12.00u in de Sint-Michiels en Sint-Goedele Kathedraal. Brussel. Bart Jacobs en Xavier Deprez orgel, Ensemble Currende o.l.v. Eric Van Nevel, Voces Desuper o.l.v. Janelle Lucyk met koorwerken van Cypriaen De Rore, waaronder zijn Magnificat, gregoriaans en orgelimprovisaties.
www.cathedralisbruxellensis.be


Do. 25 sept. 2014 te 20.15u. Concertgebouw. Amsterdam. Het Vlaams Radio Koor met o.m. Johannes Ockeghem.
http://www.aaaserie.nl/programma-tickets-sublieme/

Vr. 26 sept. 2014 te 20.30u. Le Château du Clos Lucé. Amboise (F). Ensemble Ritratto dell’Amore o.l.v. Tormod Dalen in het kader van het “Festival Européen de Musique Renaissance” onder de titel “Venise Galante”  met o.m. werk van Adriaen Willaert.
http://www.vinci-closluce.com/fr/actualites/p-actualite-61/

Zat. 27 sept. 2014 te 19.30u. Holy Trinity Church. Londen. Het Platinum Consort met “Fear no Evil” waarbij werken van o.m. Roland De Lassus en Josquin des Prez.
http://www.platinumconsort.com/concerts.html

Zat. 27 sept. 2014 te 20.00u. Abteikirche der Benediktinerabtei. Aachen (D). 1200-Jahr-Feier Jubiläumskonzert. Singer Pur met hun programma “A Thousand Years” waarin ook werk van Adriaen Willaert.
www.kulturkik.de
Zelfde programma zo. 28 sept. te 17.00u in het Theater. Marl (D)

Zat. 27 sept. 2014 te 21.00u. Château. Ecouen (Fr). Les Sonadori o.l.v. Alain Gervreau, in het kader van het Festival Baroque de Pontoise. Concert met Josquin des Prez, Roland De  Lassus en Adriaen Willaert.
www.music-opera.com/fr/chteau/80985-njjgfnhj.html

Zo. 28 sept. 2014 te 20.00u. Universiteit van Luik. La Capilla samen met het kwintet Het Collectief met hun programma “12x12. A Musical Zodiac” waarin o.m. Johannes Ciconia
http://www.lacapilla.eu/concerts/

7. Cipriano De Rore at the Crossroads – abstracts


Op 20 en 21 maart 2014 had te München de “Internationale Musikwissenschaftliche Tagung” plaats onder het thema “Cipriano De Rore at the Crossroads”.
Er werden referaten gehouden door Bonnie J. Blackburn (Univ. Oxford), Franco Piperno (Univ. Rome), Laurie Stras (Univ. Southampton), Andrea Gottdang (Univ. Salzburg), Jessie Ann Owens (Univ. California, Davis), Bernhold Schmid (München, Bayerische Akademie der Wissenschaften), Stephen Rice (Univ. Southampton), Kate van Orden (Harvard Univ.), John Milsom (Liverpool Hope Univ.), Hartmut Schick (Ludwig-Maximilians-Univ. München), Massimo Ossi (Indiana Univ.), Adelheid Schellmann (Westfälische Wilhelms-Univ. Münster), Katelijne Schiltz (Univ. Regensburg), Sebastian Bolz (Ludwig-Maximilians Univ. München) en Anthony Newcomb (Univ. California, Berkely).
Van deze 15 referaten zijn abstracts (=samenvattingen) te vinden op internet:
http://www.uni-regensburg.de/philosophie-kunst-geschichte-gesellschaft/musikwissenschaft/rore-tagung/index.html

8. Euromac 2014


Van 17 tot 20 september organiseert Euromac 2014 te Leuven “the Eighth European Music Analysis Conference”.
Op zat. 20 september wordt in “Session 3A” als thema gekozen “Analyzing the Renaissance Polyphonic Mass and Office of the Dead”.
Hierbij referaten van John Milsom, Honey Meconi, Tess Knighton, João Pedro d’Alvarenga, Bernadette Nelson, Antonio Chemotti, Franz Kömdle, Margaret Bent en Fabrice Fitch
Volgende polyfonisten worden zeker besproken: Pierre de la Rue, Roland De Lassus, Johannes Ockeghem en Guillaume Du Fay.
Session Convenors: Katelijne Schiltz en David Burn
http://www.euromac2014.eu/programme/3a

9. Van Josquin tot Palestrina – Vlaamse polyfonie als exportproduct

Davidsfondscursus door Dr. Simon Van Damme in de Cinemazaal Roxy te Temse op di. 30 sept., 7, 14 en 21 okt. van 20 tot 22 uur.
http://www.davidsfonds.be/academie/course/detail.phtml?id=939

 

10. In de vergeethoek

Het ensemble Cinquecento zingt op 1 sept. a.s. op het Festival Oude Muziek te Utrecht werk van twee minder bekende Vlaamse componisten uit het Luikse: Jean Guyot de Châtelet en Philipp Schoendorf. Wat lezen we in Grove online over hen?

a. Jean
Guyot de Châtelet

Geboren in Châtelet bij Luik, wellicht in 1512 en gestorven in Luik op 11 maart 1588.
Hij start zijn studies aan de Universiteit te Leuven in 1534 en behaalt er de titel van “Bachelor of Arts” op 22 maart 1537.
Vanaf 1546 is hij kapelaan en zangleider in de Sint-Pauluskerk te Luik. Susato publiceert in datzelfde jaar te Antwerpen verschillende religieuze werken van hem. De volgende paar jaar volgen profane nummers.
In 1554, het laatste jaar dat hij als kapelaan in de Sint-Pauluskerk functioneert, componeert hij zijn “Minervalia … artium”, een dialoog die hij opdroeg aan Georges van Oostenrijk, Prins-Bisschop te Luik van 1544 tot 1557.
Eind 1557 of begin 1558 verandert hij naar de St Lambertuskathedraal te Luik.
Op 28 juli 1563 krijgt hij de toelating van het kapittel van St Lambertus om te gaan werken aan het Keizerlijk Hof te Wenen. Het is zeer waarschijnlijk, schrijft de Belgische musicoloog José Quitin in Miscellanea, p. 125, dat onze Luikse musicus “ait manoeuvré avec persévérance” om die functie te bekomen.
In november 1563 wordt hij daar kapelmeester, in opvolging van Pieter Maessens, die stierf in oktober.
Na de dood van Keizer Ferdinand I wordt hij door diens opvolger Maximiliaan II ontslagen. Dan richt Guyot een eigen kapel op onder de leiding van Jacobus Vaet.
Guyot keert toch snel terug naar Luik zonder evenwel opnieuw dienst te doen in de kathedraal. Hij  componeert nog gedurende een twintigtal jaren verschillende religieuze stukken voor de kerken in Luik. Nu houdt hij zich vooral bezig met het opleiden van jonge componisten. Eén van die leerlingen, nog van vóór 1563, was Johannes de Fossa, die Lassus zou opvolgen in München.

Guyot gebruikt een dicht polyfoon weefsel, met weinig rusten in de verschillende stemmen. Hij laat de verschillende imitatieve inzetten snel na elkaar invallen. Zelden gebruikt hij akkoorden en ook verandert hij weinig de bezetting. Daarin volgt hij trouwens trouw de Zuid-Nederlandse componisten van midden de 16de eeuw.
Zijn werken voor zes stemmen, zoals zijn Te Deum, klinken vol en welluidend.
Verder maakt hij thema’s met gemakkelijk herkenbare motieven, die vaak beginnen met de opslag en meestal weinig ontwikkelen.
Zijn vierstemmige profane stukken klinken levendig en vloeiend, dank zij een goedgemaakt contrapunt.

 

b. Philippe Schoendorff

Geboren te Luik tussen 1565 en 1570. Gestorven in of na 1617.
Hij begint als koorknaap aan het hof van Aartshertog Matthias in Bohemen.
Na de stemmutatie wordt hij voor verdere opleiding gestuurd naar Jacob Chimarrhaeus, kapelaan en later aalmoezenier aan het keizerlijk hof. Wellicht op aanbeveling van Chimarrhaeus wordt hij aangesteld als musicus en trompetist te Praag aan het hof van Keizer Rudolf II, aan wie hij reeds in 1587 een mis had opgedragen.
Hij onderricht er ook de pages en de koorknapen.
Hij is een van de laatste Vlaams componisten die werkzaam waren onder de vleugels van Philippus De Monte, Jacob Regnart en Franz Sales.
Hij schreef enkel missen, motetten en twee Magnificats.
Zijn Veni Sancte Spiritus, dat in verschillende bronnen is bewaard, klinkt conservatief.
In 1601 of 1602 geeft hij een bundel uit met verschillende werken, meest van musici uit het Habsburgs hof, getiteld Odae suavissimae, en opgedragen aan Chimarrhaeus, ter gelegenheid van diens 60ste verjaardag.

11. Willaert op beiaard


Van Koen Cosaert, directeur van de Koninklijke Beiaardschool “Jef Denyn” te Mechelen en stadsbeiaardier in verschillende West-Vlaamse steden, o.m. te Roeselare, vernemen we dat de beiaard van de hoofdkerk van Roeselare, de Sint-Michielskerk, voor de melodietjes van om het kwartier nu thema’s verwerkt uit de muziek van Adriaen Willaert.
In het melodietje van een kwartier na het uur horen we de eerste maten van Vecchie letrose.
Voor de andere momenten worden thema’s uit de ricercar’s verwerkt.


12. Vesalius ontmoet Adriaen Willaert


De beroemde Vlaamse medicus Vesalius werd geboren in 1514 en overleed in 1564. Dus 500 jaar en 450 jaar geleden. Een gelegenheid om deze belangrijke wetenschapper in de aandacht te brengen.
Dr. Johan Van Robays uit Genk, zelf ook “pathologisch ontleedkundige”, is daar reeds onvermoeibaar mee bezig. Vooreerst trekt hij rond met een avondvullende vertelavond. Verder heeft hij een boek geschreven dat nu in september / oktober zal verschijnen.
In dat boek vertelt Dr. Van Robays hoe Vesalius in contact komt met Adriaen Willaert. Immers, net als Maestro Adriano was Vesalius werkzaam in Noord-Italië in diezelfde periode. Al is daarover geen enkel historisch bewijs te vinden, het kan best gebeurd zijn.

Korte inhoud:
Andreas Vesalius – Andries Van Wezel (31/12/1514 – 15/10/1564)
Vesalius was student in Padua. Op een dag gaat hij naar Venetië en rond de middag slentert hij in deze wereldstad met een vriend. Ze zoeken een bekwame houtsnijder om zijn anatomische tekeningen te snijden en te laten drukken. Ze gaan binnen in de San Marco, hopend daar zo'n kunstenaar te vinden. Toevallig horen ze daar mooie koormuziek. Ze gaan wat naderbij en  begroeten er de dirigent, die tot hun grote verrassing  ook een Vlaming is. Adriaen Willaert, een en al vriendelijkheid, is blij nader kennis te kunnen maken.
Jaren later, in 1564, maakt Vesalius een reis naar het H. Land en komt zo terug in Venetië. Hij neemt contact met zijn drukker-uitgever van anatomische boeken en  verneemt er dat Willaert gestorven is. Diezelfde man bezorgt hem toegang tot een exclusief recital, voorbehouden aan de adel en de hoge burgerij. Daar zingt de zangeres Polissena Pecorina  madrigalen van Willaert. Hoogtepunt van het concert is een madrigaal, dat Willaert speciaal voor de zangeres heeft geschreven. In de tekst van dit lied wordt haar naam genoemd!...
Vesalius reist dan verder naar Israël maar op de terugreis geraakt het schip in een storm en vergaat. Alle bemanningsleden komen om, ook Vesalius.

Verwacht geen historische studie, maar wel een werk dat een verantwoord verhaal brengt, in de eerste plaats over de geniale, durvende medicus maar verder ook over Willaert, al is die voorstelling wat gekruid met fictie en verbeelding. In ieder geval: het boek leest als een roman.
Johan, de auteur, was zo goed voor onze nieuwsbrief een paar uittreksels te selecteren. Je vindt ze hier in bijlage 2.

Ook in Leuven wordt dit jaar aan Vesalius gedacht. In een begin dit jaar verschenen brochure “Leuven gebeiteld” (april 2014) staat te lezen dat Vesalius van groot belang geweest is voor de kennis van het menselijk lichaam door op een voor die tijd zeer gedurfde manier lijken te ontleden, daarover les te geven en te publiceren. Hij heeft een standbeeld in de gevel van het stadhuis, er is een Vesaliusstraat en een Vesaliusinstituut. In het Museum M te Leuven wordt een tentoonstelling “Lijf en leden” aan Vesalius gewijd (van 1 oktober 2014 tot 18 januari 2015).
Te Antwerpen in het Museum van de Geschiedenis van de Gezondheidszorg loopt momenteel en dit tot 31 jan. 2015 eveneens een tentoonstelling over Vesalius onder de titel “De Kunst van Vesalius”.
http://www.ua.ac.be/main.aspx?c=.ARTOFVESALIUS&n=111002


Meer info:
over Dr Johan Van Robays:
www.zol.be
over Leuven
http://www.kuleuven.be/vesaliusonline/a.vesalius.htm
Over Vesalius in YouTube
https://www.youtube.com/watch?v=EsaquTA9mxs

 

13. Nieuwe cd

THE MISSION
Nordic Voices (+Det Norske Blåseensemble o.l.v. Mark Benett)
LAWO LWC1061
2014

bevat:
-Vecchie letrose (bew. Stian Aareskjold)

www.jpc.de/

 



14. Orlando di Lasso. De zeven Boetepsalmen en het motet Laudes Domini.

Het prachtige handschrift uit 1565 van de Bayerische Staatsbibliothek nu ook op de computer te bewonderen:

vol. 1
http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00089635/images/index.html?id=00089635&fip=eayaxsqrseayaeayaxsxdsydewqxseayaqrsfsdr&no=26&seite=44

vol. 2
http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00089636/images/index.html?seite=0001&l=de

 

15. Citaat I:

The central core of a lutenist’s repertory in the early sixteenth century consisted of arrangements of every genre of vocal music both sacred and secular: chansons, frottole and madrigals as well as motets and even Mass movements. The collections of lute songs are especially instructive in making clear that lutenists regularly accompanied singers and must therefore have been subject to the same musical practices.
It might be argued on the basis of musical style and archival and literary documentation that frottole were more often performed as solo songs with the accompaniment of lute than as pieces for small unaccompanied vocal ensembles, and that therefore the polyphonic versions published by Petrucci are closer to being „arrangements“ than the versions for lute and voice.
(…)
Willaert is straightforward in setting as his goal the literal intabulation of the bottom three voices of Verdelot’s madrigals, leaving only the cantus to be sung. He added no ornaments to the melodic lines he arranged for lute; he hardly changed a note. Nevertheless, his intabulations teach us extremely interesting things about his priorities as an editor and about performance practice. In the first place, it is clear that in rearranging the madrigals for solo singer, Willaert took pains to change many of the cadences where the lower three voices sing the final word of a line with correct accentuation while the cantus, for the sake of the counterpoint, sings the strong syllable on a weak note.
Howard M. Brown. art. „Bossinensis, Willaert and Verdelot“. Revue de Musicologie, Parijs, 1989, tome 75, nr. 1, p. 27-28.30.

De tekst van Howard M. Brown hierboven is nogal technisch. Daarom geven we hier een Nederlandse vertaling, met dank aan ons lid Dirk Blockeel, musicus maar evenzeer filoloog. In het artikel zelf geeft de auteur nog meer uitleg, o.m. aan de hand van voorbeelden.

In de vroege zestiende eeuw bestond de hoofdmoot van het repertorium van een luitspeler uit bewerkingen van alle genres van vocale muziek, zowel religieus als profaan: chansons, frottola’s  en madrigalen, maar ook motetten en zelfs delen uit missen. De verzameling luitliederen zijn bijzonder leerrijk, omdat ze ons duidelijk maken dat luitspelers geregeld zangers begeleidden en ze daarom dus dezelfde muzikale werkwijzen toepasten.
Op basis van de muzikale stijl en van documentatie uit archief en literaire bronnen kunnen we stellen dat frottola’s  vaker als sololiederen met luitbegeleiding werden uitgevoerd dan als stukken voor kleine vocale ensembles zonder begeleiding. Daarom zijn de door Petrucci gepubliceerde polyfone versies eerder ‘arrangementen’ dan de versies voor luit en stem. (…)
Willaert beoogt duidelijk de letterlijke tabulatuur van de drie onderstemmen van Verdelots madrigalen en laat daarbij enkel de cantus over om gezongen te worden. Hij voegde geen versieringen toe aan de melodische lijnen die hij  voor luit voorzag; hij veranderde nauwelijks een noot. Nochtans leren zijn tabulaturen ons bijzonder interessante zaken over zijn prioriteiten als uitgever en over de uitvoeringspraktijk. In zijn omzettingen van de madrigalen voor een solozanger is het in de eerste plaats duidelijk dat Willaert moeite deed om tal van cadensen te veranderen; het gaat hier om gevallen waar de drie onderstemmen het slotwoord van een versregel zingen met correcte beklemtoning terwijl de cantus, in het belang van het contrapunt, de beklemtoonde lettergreep op een onbeklemtoonde noot zingt.



16. Citaat II:

Though the suggestion that Andrea (Gabrieli) may have once studied with Adrian Willaert has now been largely dispelled, these instrumental compositions clearly show the influence of the older master.
Sherri Bishop in de bespreking van “New Volumes in the Andrea Gabrieli Edition” in het tijdschrift Notes, juni 2014, p. 732.


17. Citaat III:

Kein Komponist des 16. Jahrhunderts, auch nicht Adrian Willaert, hat jemals bei seiner Komposition zum Beispiel an die Stabilität eines tonalen Zentrums gedacht, die ein möglicher Musikhörer aus der zweiten Hälfte des 20. Jahrhunderts von seiner Komposition fordert.
Siegfried en Sigried Gissel. art. Die Tonarten vor und nach 1600 und ihre Akzeptanz in der gegenwärtigen Musikgeschichtschreibung. in Musica Disciplina, vol. 48, 1994, p. 49.

 -------------------------------------------------------------------------------------------------------------

10de jaargang nr 7 – 19 juni 2014
__________________


2.
Concertreizen

Chanticleer toert in juli 2014 in de USA

De Amerikaanse groep CHANTICLEER bestaat uit 12 mannen. Hun programma “She Said. He said” is een mengeling van alle stijlen vanaf de middeleeuwen (Hildegard von Bingen) naar onze tijd (Eric Whitacre), over de Renaissance, waarbij Adriaen Willaert niet vergeten wordt, nl. met Quando nascesti, amor? of Vecchie letrose.

De kalender:
6 juli. Chicago. In het kader van het Ravinia Festival
7 juli. Ottawa (Canada). Dominion-Chalmers United Church
9 juli. Lenox. Seiji Osawa Hall
10 juli. Mashpee High School. Mashpee
11 juli. Shalin Liu Performance Center. Rockport (te 17.00u en te 20.00u)

http://www.chanticleer.org/index.php/


3. concerten, tentoonstellingen, workshops, congressen, liturgie, conferenties, toernooien, festivals

Zo. 22 juni 2014 te 17.30u. Château de la Borie. Limoges (F)
La Bande des violons met o.m. Adriaen Willaert
http://www.fondationlaborie.com/index.php/fr/concerts-evenements/saison/item/445-la-bande-de-violons-%7C-concert

 “La Bande de violons” vous invite entre Paris et Venise, entre Lyon et Naples, à un voyage au pays de
Roland de Lassus (Orlando di Lasso), Palestrina, Adriaen Willaert, Clément Jannequin,
Praetorius…
Un concert construit sur une alternance de suites de danses et de chansons polyphoniques,
depuis l’expression même du corps jusqu’au songe intime et immobile.

Zo. 22 juni 2014 te 19.00u. Duisburg (D). Theater am Marientor. Amarcord met hun programma “Mordlust und andere Lebenslagen” met werken van o.m. Josquin des Prez, Roland De Lassus en Adriaen Willaert.
http://duisburger-philharmoniker.de/Konzerte/amarcord/

Zat. 28 juni 2014, van 11.30u tot 23.00u. Sint-Baafsabdij en Sint-Machariuskerk. Gent.
Meer stemmig Gent 2014.
te 14.00u. Lezing door prof. Ignace Bossuyt als inleiding op de concerten (refectorium. Abdij)
te 20.00u. Sint-Machariuskerk. La Capilla met hun programma “Salomo & Sulamith”: een bloemlezing uit de mooiste polyfone zettingen van deze poëtische hymne op de minne, verklankt door componisten als John Dunstable, Guillaume Dufay, Josquin des Prez, Alexander Agricola, Heinrich Isaac, Antoine Brumel,  Orlandus Lassus en Adriaen Willaert (Ave Regina coelorum)
te 22.00u. Sint-Machariuskerk. Graindelavoix o.l.v. Björn Schmelzer. “De Meesters van het organum.”
Programma meer in detail:http://meerstemmiggent.be/programma-2014/programma-2014/

Zo. 29 juni 2014 te 22.00u.
Patio de Santo Tomás de Villanueva, Rectorado de la Universidad de Alcalá (Spanje).
Schola Cantorum de Alcalá o.l.v. Nuria Matamala.
Programma: El programa elegido es un homenaje a la figura de Domenicos Theotocopulos, "El Greco", insigne pintor del que se conmemora, en este año, el cuatrocientos aniversario de su nacimiento. MÚSICA EN LA VIDA DE "EL GRECO".
met o.m. Adriaen Willaert Vecchie letrose.
http://www.clasicosenalcala.net/avance/descargas/dossier_clasicos_2014.pdf

Do. 3 tem zo. 6 juli 2014. University of Birmingham
Medieval and Renaissance Music Conference 2014
http://www.medrenconference.org/
Onderwerpen o.m. :
5 juli: Retrograde reading and Magic: Rethinking the Agnus Dei (Katelijne Schiltz)
6 juli: Jean Mouton, the composer (Stephen Rice), Roland De Lassus (div.)


Zat. 5 juli 2014 te 19.30u. Saffron Hall (UK). Concert door het Hilliard Ensemble met hun programma “A Hilliard Songbook” waarin Cypriaen De Rore (O sonno). Ook nog Josquin des Prez, Philippe Verdelot en Jacob Arcadelt.
http://saffronhall.com/events/a-hilliard-songbook/

Zat. 5 juli 2014. St. Faith and St Laurence Church. Harborne (UK).
“O Sacrum Con Vivium”. A workshop for singers. o.l.v. David Allinson.
http://memf.org.uk/2014/05/o-sacrum-con-vivium-workshop-for-singers-5-july-2014/

At the heart of Christian worship is the Sacrament of the Eucharist. C16 composers wrote music of superlative quality to honour this sacrament. We will sing a selection of this music- including Motets by Tallis, Guerrero, Willaert, Byrd, Gabrieli and Josquin.
Where else would you have the opportunity to sing such a wonderful selection of music in one day!


Zat. 12 juli 2014 te 19.30u. Queens’ College Chapel. Cambridge. Fairhaven Singers o.l.v. Ralph Woodward met hun programma Music for a summer’s evening. waarin o.m. Jacobus Clemens non Papa Ego flos campi.
http://www.fairhavensingers.org.uk/concerts/forthcoming-concerts/

Zo. 13 juli 2014 te 16.00u. St. Hubert. In het kader van het Juillet Festival. De Cappilla Pratensis o.l.v. Stratton Bull met werken van o.m. Heinrich Isaac, Pierre de la Rue, Josquin des Prez, Antoine Brumel en Antoine Févin.
http://www.cappellapratensis.nl/agenda.php?aid=104&year=2014&PHPSESSID=3f48fe6aea579b2a8c035db552b6bac7

Ma. 14 juli 2014. Feldkirch. Schattenburg (Oostenrijk). Singer Pur met hun programma A Thousand Years waarin o.m. Adriaen Willaert.
http://www.singerpur.de/index.php?lingua=de&page_id=4&item=2014_07

Vr. 18 juli tem 3 aug. 2014: Musique Mémoire. 21e Scène Baroque Pays des Vosges Saônoises.

Zat. 19 juli 2014 te 17.00u. Chapelle Saint-Martin de Fucogney. Du Mignard met Fantasia’s, chansons en Franse en Italiaanse dansen van de renaissance voor luit met o.m. Josquin des Prez en Cypriaen De Rore

Zo. 20 juli 2014 te 15.30u. Eglise Saint-Georges de Faucogney.
Orgues et violons concertant pour l’orphelinat San Rocco de Venise.
met Adriaen Willaert, Cypriaen De Rore en Buus.
www.musetmemoire.com

Zat. 19 juli 2014, 19.30u. Luther Memorial Church. Madison in het kader van het Madison Early Music Festival.
Trionfi: The Triumphs of Petrarch
Our culminating All Festival Concert will feature musical settings of Petrarch’s Trionfi, a long series of poems in which the poet searches for meaning in life while passing from one stage to the next, represented by Cupid, Chastity, Death, Fame, Time, and Eternity. Conducted by Grant Herreid.
Pre-concert lecture by Jelena Todorović, Assistant Professor of Italian Literature, University of Wisconsin–Madison.
Werken o.m. van Cypriaen De Rore, Roland De Lassus en Giaches De Wert.
http://continuingstudies.wisc.edu/conferences/madison-early-music-festival/concerts.html

Vr. 25 juli 2014 te 15.00u. St Mary’s Priory Church. York (GB).
The Fieri Consort in het kader van het Ryedale Festival met hun programma The Passions of Venice waarin o.m. Adriaen Willaert O bene mio en Andrea Gabrieli Treurlied op de dood van Willaert.
http://www.ryedalefestival.com/index.php/ryedalelistings/?limit=10&limitstart=30

Gloucester Academy of Music
Vakantiecursus van 27 juli tem 2 augustus 2014 onder de titel: VESPERI DELLI CINQUE LAUDATE. Celebrating 100 years of music from the Venetian Vespers of the Five Laudate, from Willaert to Cavalli.
Directed by Philip Thorby. Tutor: David Hatcher. Location: Dene Magna School, Mitcheldean.
http://www.gamweb.co.uk/pages/BHCoursesDetails.asp



4. Willaert voor vihuela (luit)

Nog tijdens zijn leven werden de werken van Willaert, zowel religieuze als wereldlijke, verspreid in vele landen. In Spanje bijv. werden ze door de bekendste luitcomponisten gebruikt om er op te variëren: Enrriquez de Valderravano, Alonso Mudarra, Diego Pisador, Miguel de Fuenllana en Antonio de Cabeçon.
Hieronder een aantal voorbeelden door de Biblioteca Nacional de España gedigitaliseerd en via internet toegankelijk.

Bemerk hoe de muziek niet is weergegeven door noten op een notenbalk maar door zes lijnen, overeenkomstig de zes snaren van het instrument, waarop dan ook de vingerzetting is aangeduid. Het ritme is bepaald door ritmische noten boven de lijnen.
In de inleidende bladzijden van het boek staan al die tekens uitvoerig uitgelegd.

Sommige stukken zijn voor twee luiten geschreven: vihuela mayor en vihuela menor
De muziek voor de tweede speler staat dan ondersteboven, zoals bijv. in het eerste voorbeeld hieronder beeld 113. Dat betekent dat de twee spelers niet naast mekaar maar rechtover mekaar zitten met het boek tussen hen.

a.
componist: Alonso Mudarra (ca. 1510 – 1580)
drukker: Juan De Leon. Sevilla in 1546

RISM B/I 154614

Tres libros de musica en cifras para vihuela : en el primero ay musica facil y dificil en fantasias y composturas y pauana y gallardas y algunas fantasias para guitarra : el segudo trata de los ocho
tonos (o modos) ... : el tercero es de musica para cantada y tañida ... Alonso Mudarra.

vindplaats:

E. Madrid. Biblioteca Nacional de España

online - Madrid
(zwart/wit)
http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000108275&page=1
bevat uit “Lib. III”:
-Pater noster (versie 1 a 4) (f.1 – 3v ) (beelden 123 – 128)
Kan eveneens gezongen én getokkeld worden.

b.
componist: Enrriquez de Valderravano (ca 1500 – ca 1557)
gedrukt in Valladolid in 1547

RISM B/I 154725 

Libro de mvsica de vihvela : intitvlado Silva de sirenas, en el cual se hallara toda
diuersidad de musica compuesto por Enrriquez de Valderravano

vindplaats:
E
. Madrid. Biblioteca Nacional de España

online - Madrid
(zwart/wit)
http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000011809&page=1&search=Libro+de+musica+de+vihuela&lang=es&view=main

bevat:
-Peccavi supra numerum (f.16v - 17)(beelden 50 - 51)
-Augustine Lux doctorum
(f.17 – 17v) (beelden 51 - 52) = 2de deel van Laetare sancta
-Petite camusette
(f.47v - 48) (beelden 112 - 113)
-Pater Noster (versie 2 a 6) (f.53v - 55) (beelden 124 - 127)
-Or suis-je bien (versie 1) = Cancion de sibivit (f. 55v - 57) (beelden 128 - 131)

c.
componist: Diego Pisador (ca. 1509 – ca. 1557)
gedrukt “en casa Diego Pisador” in Salamanca in 1552

RISM B/I 155235 (= RISM A/I: P2448)

Libro de musica de vihuela, agora nuevamente compuesto por Diego Pisador, vezino de la ciudad de Salamanca...
vindplaatsen
E.
Madrid. Biblioteca Nacional de España
USA. University of Rochester. Sibley Special Collections.
online - Madrid (zwart/wit)
http://bdh-rd.bne.es/details.vm?o=&w=Pisador&f=&g=load&g=work&lang=es&view=main&s=0
online – Rochester (enkel de tenor)
https://urrsearch.rochester.edu/institutionalPublicationPublicView.action?institutionalItemId=12697
bevat:
-Ave Maria (versie 3 a 4) (f.76 - 77) (beelden 163 – 165)
-Pater noster (versie 1 a 4) (f.77 - 78) (beelden 165 – 167)
-O dolce vita mia (f. 87) (beeld 185)
-A quand’a quand’haveva (f.89) (beelden 189 – 190) (zang en begeleiding)
-Lagrime mesti  (f.89v-90) (beeld 190) (zang en begeleiding)
-Madonna mia fa (f.90 – 90v) (beelden 191 – 192) (zang en begeleiding)
-O bene mio fa famm’uno favore (f.90v- 91) (beelden 192 – 193) (zang en begeleiding)

d.
componist: Miguel de Fuenllana (ca. 1500 – 1579)
drukker: Martin de Montesdoca uit Sevilla in 1554

RISM B/I 155432

Libro d[e] musica para vihuela, intitulado Orphenica Lyra : en el qual se cotiene[n] muchas y diuersas obras comp[ues]to por Miguel de Fuenllana ...

vindplaats:
B KBR - E. Madrid. Biblioteca Nacional de España

online - Madrid (zwart/wit)
http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000008461&page=1&search=Montesdoca&lang=es&view=main

bevat:

-Ave Maria (versie 3 a 4) (f. 35 - 36) (beelden: 91 - 93)
-Fantasia del author remedando esta  Ave Maria
[di A. Willaert] (f. 36 – 37) (beelden: 93 – 95)


e.
componist : Antonio de Cabezón (1510 – 1566)
samensteller : Hernando de Cabezón (ca. 1541 – 1602), zijn zoon
drukker : Francisco Sanchez Año in Madrid in 1570


RISM B/I 157824

Obras de musica para tecla arpa y vihuela, de Antonio de Cabeçon… recopiladas y puestas en cifra por Hernando de Cabeçon su hijo … dirigadas a las C.R.M. del Rey Don Philippe nuestro Señor…

vindplaats:
E Madrid. Biblioteca Nacional de España

online – Madrid (in kleuren)
http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000037786

bevat:
-Ye fille qua ni le me dona de que (f.136) (beelden 294 – 295)
(waarschijnlijk een werk van Philip Wilder en niet van Willaert
-Qui la dira (f.153) (beelden 328 – 331)

Bemerk: volgens de titel ook te spelen op klavier (tecla) en harp (arpa). Ook is de muzieknotatie hier op vele punten verschillend bij vroegere drukken en hebben de vihuela’s slechts vijf snaren.


5.  De Rore in pop-versie (?)

Dat het experimenterend nummer van Cypriaen De Rore “Calami sonum ferentes”  ook hedendaagse componisten zou aan het experimenteren zetten is niet verrassend.
Hier een heel korte compositie (2 min. 20 sec.) van Clément Lebrun, getiteld Calamus met een citaat uit Calami sonum ferentes verwerkt in wat hij noemt "pop-punk", gespeeld door het ensemble Kumquat op  o.m.  een lage saxofoon.

http://www.clementlebrun.com/spip.php?article8

6. Nieuwe cd’s

1. SCENES FROM THE GOSPEL - Motets from Josquin to Palestrina

VivaVoce o.l.v. Peter Schubert
ATMA – ACD22695
2014

van Adriaen Willaert:
-In illo tempore stabant
-Angelus Domini descendit


2. CHANSONNETTES FRISQUETTES JOLIETTES ET GODINETTES

Doulce Memoire o.l.v. Denis Raisin-Dadre
ZIG ZAG ZZT339
2014

van Adriaen Willaert:
-Allons, allons gay


3. AMOROSI PENSIERI


Cinquecento
Hyperion CDA 68053
juni 2014
http://www.hyperion-records.co.uk/dw.asp?dc=W15243_GBAJY1305322&vw=dc


Chansons en madrigalen van componisten aan Habsburgse hoven: Philippus de Monte, Jacob Regnart, Jean Guyot Castileti en Jacobus Vaet.
Zie onze verwijzing bovenaan deze nieuwsbrief naar Chi mi consolera? van Jacob Regnart in het programma van de Australische zender ABC Classic FM.

--------------------------------------------------------------------------------------------

10de jaargang nr 6 – 31 mei 2014
__________________

1a. radioprogramma’s

(niet opgezocht)

1b. herbeluisteren

RADIO4
-Cappella Pratensis o.l.v. Stratton Bull.
Introitus uit het Requiem van Pierre de la Rue en Nymphes des bois van Josquin des Prez
http://www.uitzendinggemist.nl/afleveringen/1251219
(verfilmde uitvoeringen samen met een studiogesprek met artistiek leider Stratton Bull.)

RTBf
-http://www.rtbf.be/musiq3/emissions_le-rendez-vous-des-musiciens?emissionId=1892&date=2014-05-23
Tik op: RDV 2014-05-23 Voyage à la Basilique Saint-Marc!
met o.m. Roland de Lassus en Adriaen Willaert (psalm 147, psalm 115 en Ricercar X) door Currende en Concerto Palatino o.l.v. Erik Van Nevel.

1c. op tv

The Book of Madrigals. Amarcord op DVD
met werken van o.m. Cypriaen De Rore (Ben qui mostra il ciel), Roland De Lassus, Adriaen Willaert (Vecchie letrose), Nicolas Gombert en Josquin des Prez.

op ARTE-tv te zien:
Sonntag, 20.07.2014, 18:30 - 19:15 Uhr auf arte und eine Woche lang abrufbar auf der Plattform arte+7.


2. Concertreizen


a. Chanticleer toert in juni en juli 2014 in de USA

De Amerikaanse groep CHANTICLEER, bestaat uit 12 mannen. Hun programma “She Said. He said” is een mengeling van alle stijlen vanaf de middeleeuwen (Hildegard von Bingen) naar onze tijd (Eric Whitacre), over de Renaissance, waarbij Adriaen Willaert niet vergeten wordt, nl. met Quando nascesti, amor? of Vecchie letrose.

De kalender:
4 juni. Lafayette, CA Concert – Lafayette-Orinda Presbyterian, 8PM
6 juni. San Jose, CA Concert – Cathedral Basilica of St. Joseph, 8PM
7 juni. San Francisco, CA Concert – Mission Dolores, 8PM
8 juni. Sacramento, CA Concert – St. Francis Church, 5PM

6 juli. Chicago. In het kader van het Ravinia Festival
7 juli. Ottawa (Canada). Dominion-Chalmers United Church
9 juli. Lenox. Seiji Osawa Hall
10 juli. Mashpee High School. Mashpee
11 juli. Shalin Liu Performance Center. Rockport (te 17.00u en te 20.00u)

http://www.chanticleer.org/index.php/


b. Egidius K
wartet met het Leidse Koorboek 5 (codex E).


Joannes Flamingus? (fl. 1565 – 1573) Regina coeli
Thomas Crecquillon (ca. 11510 – 1557) Missa Ie prens en gray: Kyrie
Michiel Smeekers (fl. 1544 – 1552) Inviolata, integra et casta
Thomas Crecquillon  Missa Ie prens en gray: Gloria
Claudius Poletus (fl. 1545 – 1567) De profundis clamavi
Jacobus Clemens non Papa (ca. 1510 – ca. 1556) Ave Maria
Benedictus Appenzeller (ca. 1480 – ca. 1558) Salve regina (cantus firmus: Myns liefkens bruyn ooghen)
Joannes Flamingus Salve regina
Thomas Crecquillon Missa Ie prens en gray: Sanctus
Jean Richafort (ca. 1480 -  ca. 1547) Jherusalem luge
Thomas Crecquillon  Missa Ie prens en gray: Agnus dei
Joannes Flamingus Iam bone pastor

29 mei Pieterskerk Leiden, 20.15 uur
30 mei Domkerk Utrecht, 20.15 uur
31 mei Martinikerk Groningen, 19.30 uur
  1 juni Grote Kerk Alkmaar, 15.00 uur

http://www.leidsekoorboeken.nl/concerten-a-media/concerten


3. concerten, tentoonstellingen, workshops, congressen, liturgie, conferenties, toernooien, festivals

Zat. 31 mei 2014; te 17.00u. St.-Pieterskerk. Emelgem. Mannenkoor De Kerels o.l.v. Wim Berteloot met o.m. van Adriaen Willaert. Lasso ch’i ardo en O bene mio.
http://www.mannenkoor-de-kerels.be/

Zo. 1 juni 2014 van 15.00u tot 17.00u. Sint-Anna-ten-Drieënkerk. Antwerpen.
Blokfluittrio Aquil’AlterA met werken van o.m. Jacob Arcadelt en Adriaen Willaert.
http://www.blokfluittrio.be/node/32

Zo. 1 juni 2014 te 15.00u. Church of the Resurrection. Macedon (Australië). Het Australian Chamber Choir zingt een programma “Music from the Basilica of San Marco in Venice” met o.m. Adriaen Willaert (Sacro fonte regenerata);
Zelfde concert op zo. 8 juni te 15.00u in de kerk Our Lady of Mount Carmel. Melbourne.
http://www.auschoir.org/in-ecclesiis-music-from-the-basilica-of-st-marks-venice/

Woe. 4 juni 2014 te 18.30u. Teatro Scuderie Villino Corsini. Rome. Concert door het koor Meridies onder de titel “Transit Aetas, Volant Anni – Stagioni musicali di un tempo già Passato” met o.m. van Adriaen Willaert Vecchie letrose.
http://www.comune.roma.it/wps/portal/pcr?contentId=NEW638929&jp_pagecode=newsview.wp&ahew=contentId:jp_pagecode

Vr. 6 juni 2014 te 21.00u. Festival les amplitudes, 14, La-Chaux-de-Fonds (CH).
Schlossmediale Werdenberg 2014. Madrigali Notturni per quattro voci, luci e una struttura architettonica aperta e risonante met werken van o.m. Adriaen Willaert en Cypriaen De Rore.
http://www.leslieleon.net/2014/06/06/madrigali-notturni-6/

Pinksterzondag 8 juni 2014 te 22.45u (nachtconcert). Konzertsaal Leerer Beutel. Regensburg. In het kader van de Tage Alter Musik. Het Ensemble Barokksolistene uit Noorwegen met “Humor in de muziek door de eeuwen heen” waarin ook Adriaen Willaert.
Zelfde concert in Kapsäkki, Helsinki op di. 10 juni te 19.30u.
http://www.tagealtermusik-regensburg.de/index.php?page=konzerte&k=11
http://barokksolistene.com/alfa/?page_id=444#

Woe. 11 juni 2014 te 19.30u. Leonhardskirche. Basel (CH). Het Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel. Concert: Le déclin du Moyen-Age | Le mystère de Philippe Caron.
www.famb.ch

Do. 12 juni 2014 te 19.30u. Leonard’s Church. Londen. In het kader van het Spitalfields Music Summer Festival. The Fieri Consort met werken van Guillaume Dufay, Clemens non Papa, Thomas Crecquillon en Josquin des Prez.
http://fiericonsort.co.uk/

Vibrant young ensemble the Fieri Consort makes its Spitalfields debut. Focusing on Josquin des Prez’s Missa Ave maris stella they open up the delicate beauty of Flemish choral masterpieces by Josquin and his contemporaries.

Zat. 14 juni 2014 te 11.00u. St-Luciakerk. Ravenstein (NL) in het kader van het Gregoriaans festival Ravenstein. Ariosto Ensemble met o.m. Adriaen Willaert Alma Redemptoris Mater a 6.
http://www.ariostoensemble.nl/proj_gregoriaans.asp

Zat. 14 juni 2014 te 19.00u. Epiphanienkirche. Berlijn. Berliner Accordeon Ensemble met o.m. Adriaen Willaert. 2 ricercars op accordeon
http://www.musikinkirchen.de/Public/ShowEventsByVenue/venueID/33.html

Zo. 15 juni 2014 te 10.00u. Sint-Pieterskerk. Leuven. Currende zingt in de misliturgie de Missa super dites maistresse van Roland De Lassus.
http://www.currende.be/agenda


Zo. 22 juni 2014 te 17.30u. Château de la Borie. Limoges (F)
La Bande des violons met o.m. Adriaen Willaert
http://www.fondationlaborie.com/index.php/fr/concerts-evenements/saison/item/445-la-bande-de-violons-%7C-concert

 “La Bande de violons” vous invite entre Paris et Venise, entre Lyon et Naples, à un voyage au pays de
Roland de Lassus (Orlando di Lasso), Palestrina, Adriaen Willaert, Clément Jannequin,
Praetorius…
Un concert construit sur une alternance de suites de danses et de chansons polyphoniques,
depuis l’expression même du corps jusqu’au songe intime et immobile.

Zo. 22 juni 2014 te 19.00u. Theater am Marientor. Duisburg.
Amarcord met het programma „Mordlust und andere Lebenslagen“ waarbij werken van o.m. Josquin des Préz, Orlando di Lasso, Adriaen Willaert.
amarcord

Zat. 28 juni te 20.00u. St.-Machariuskerk. Gent. Concert door La Capilla met als thema Het Hooglied in de polyfonie van 14de tot 16de eeuw waarbij werken van o.m. Guillaume Dufay, Josquin Desprez, Alexander Agricola, Heinrich Isaac, Antoine Brumel, Orlandus Lassus.
http://www.lacapilla.eu/concerts/

Do. 3 tem zo. 6 juli 2014. University of Birmingham
Medieval and Renaissance Music Conference 2014
http://www.medrenconference.org/

Onderwerpen o.m. :
5 juli: Retrograde reading and Magic: Rethinking the Agnus Dei (Katelijne Schiltz)
6 juli: Jean Mouton, the composer (Stephen Rice), Roland De Lassus (div.)

Zat. 5 juli 2014 te 19.30u. Saffron Hall (UK). Concert Hilliard Ensemble met hun programma “A Hilliard Songbook” waarin Cypriaen De Rore (O sonno).
http://saffronhall.com/events/a-hilliard-songbook/

Zo. 13 juli 2014 te 16.00u. St. Hubert. In het kader van het Juillet Festival. De Cappilla Pratensis met werken van o.m. Heinrich Isaac, Pierre de la Rue, Josquin des Prez, Antoine Brumel en Antoine Févin.
http://www.cappellapratensis.nl/agenda.php?aid=104&year=2014&PHPSESSID=3f48fe6aea579b2a8c035db552b6bac7


 

4. Willaert online: nieuwe weergaven


a. handschrift VatG XII.4

Vaticaanstad. Biblioteca Apostolica Vaticana.
MSS Cappella Giulia
handschrift uit 1536, gekopieerd door de Pauselijke kalligraaf Giovanni Parvo voor gebruik in de Cappella Giulia te Rome
http://digi.vatlib.it/view/MSS_Capp.Giulia.XII.4/0062
of
http://digi.vatlib.it/view/MSS_Capp.Giulia.XII.4/0001?sid=94ea0207503d5dc9376ca1e8d56f3ab4
bevat van Adriaen Willaert:

-Magnum hereditatis mysterium templum [a 4]
-O salutaris hostia quae coeli pandis
[a 6]
meer info bij DIAMM:
http://www.diamm.ac.uk/jsp/Descriptions?op=SOURCE&sourceKey=1498

 



b. handschrift VatP 1976 – 1979

Vaticaanstad. Biblioteca Apostolica Vaticana.
MSS Palatini Latini
handschrift ca. 1528 – 1531
vervaardigd in de Nederlanden, waarschijnlijk in het atelier van Alamire, als huwelijksgeschenk voor Anna van Hongarije en Bohemen en haar man Koning Ferdinand, de latere keizer Ferdinand I. 

bevat 38 motetten, waarvan als nr 1 het Pater Noster a 4 van Adriaen Willaert

http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/bav_pal_lat_1976/0008/image?sid=6f2e50c05894dd15218cd91c081331f5

bevat online alleen de cantus

van Adriaen Willaert:
-Pater noster  [a 4] (nr 1, ff. 2v – 4v) – online alleen de cantus
Meer info bij DIAMM:
http://www.diamm.ac.uk/jsp/Descriptions?op=SOURCE&sourceKey=1490







c. VatP 1980 - 1981

Vaticaanstad. Biblioteca Apostolica Vaticana.
MSS Palatini Latini
handschrift uit 1518 – 1523
gekopieerd te Rome waarschijnlijk voor Giulio de Medici, de latere paus Clemens VII

http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/bav_pal_lat_1980/0001?page_query=&navmode=struct&action=pagesearch&sid=6f2e50c05894dd15218cd91c081331f5
bevat online alleen de tenor

van Adriaen Willaert:

-Saluto te sancta virgo Maria domina [a 4] nr. 14. ff. 70v - 71v
ii. Rogo te ergo per illud gaudium
-Salva nos domine vigilantes custodi nos
[a 6] nr 21 ff. 75
meer info bij DIAMM
http://www.diamm.ac.uk/jsp/Descriptions?op=SOURCE&sourceKey=1491



d. VatS 19

Vaticaanstad. Biblioteca Apostolica Vaticana.
Cappella Sistina

handschrift gemaakt ca. 1535 – 1537 door de kalligraaf Johannes Parvus voor Paus Paulus III, voor gebruik in de Sixtijnse Kapel.

http://digi.vatlib.it/view/MSS_Capp.Sist.19/0226/image?sid=cc414be675b0d98e57de38e0f70f262c#current_page
bevat van Adriaen Willaert, maar hier toegeschreven aan Hesdin:

-Missa Benedicta es coelorum regina [a 5]. ff. 111v – 129r

meer info bij DIAMM:
http://www.diamm.ac.uk/jsp/Descriptions?op=SOURCE&sourceKey=1465

e. VatS 38

Vaticaanstad. Biblioteca Apostolica Vaticana
Cappella Sistina 38

handschrift, gekopieerd door de kalligraaf Johannes Parvus rond 1550 – 1563 voor Paus Pius IV om te gebruiken in de Sixtijnse kapel

bevat 39 motetten
http://digi.vatlib.it/view/MSS_Capp.Sist.38/0298/image?sid=2adaa4260f406840edf2757627e5b24c#current_page
Bevat twee motetten van Adriaen Willaert, het tweede hier toegeschreven aan Jean Mouton:

-Beatus Laurentius orabat dicens Domine ff. 147v – 149v
-Salva nos Domine vigilantes custodi nos ff. 154v – 155r
Meer info bij DIAMM:
http://www.diamm.ac.uk/jsp/Descriptions?op=SOURCE&sourceKey=2632

f. VatVM 571

Vaticaanstad. Biblioteca Apostolica Vaticana
Vaticani Musicali
handschrift gemaakt in Rome ca. 1520 – 1530 door verschillende schrijvers (de koorleden?).

http://digi.vatlib.it/view/MSS_Vat.mus.571/0006/image?sid=28a6780db2ab515d2a25ecf16c64a4cd

bevat van Adriaen Willaert:

-Ecce dominus veniet et omnes sancti  eius [a 5] f. 2v
-Omnipotens sempiterne Deus qui huius diei [a 4] f. 3r – 3v
-Salva nos domine vigilantes [a 6] f. 9v
-Peccavi super numerum arene maris [a 5] f. 25v – 26r
ii Quoniam iniquitatem meam
-Pater noster qui es in coelis
[a 4] f. 27v – 28r
ii. Ave Maria gratia plena dominus tecum [a 4] f. 28v – 29r


meer info bij DIAMM:
http://www.diamm.ac.uk/jsp/Descriptions?op=SOURCE&sourceKey=1486





g. Musica nova  (1559)

gedrukt te Venetië door Antonio Gardano.
Hier nu alle stemmen en alle nummers – bron: München. Bayerische Staatsbibliothek

http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0007/bsb00071866/images/index.
html?id=00071866&fip=193.174.98.30&no=&seite=1


h. I sacri e santi salmi che si cantano a vespro e compieta… (1571)

gedrukt te Venetië door “li Figliuoli di Antoni Gardano”

hier nu alle stemmen en alle nummers – bron: München. Bayerische Staatsbibliothek

http://daten.digitale-sammlungen.de/0008/bsb00087006/images/index.html?fip=193.174.98.30&id=00087006&seite=1ofwel


***Voor de volledige lijst van Willaert online, zowel handschriften als oude drukken, zie onze website.
Tik hier: http://www.adriaenwillaert.be/ned/330_399_oeuvre/oeuvre_online.html


5. Nieuwe cd’s
1.
Josquin des Prez. Missa Ave Maris stella
Cappella Pratensis
Challenge CC72632
2014
Luister april/mei 2014 p. 61-62: Uitvoering **** Registratie ****

2.
Stabat mater dolorosa.
Music for Passiontide.
Choir of Clare College, Cambridge o.l.v. Graham Ross
Harmonia Mundi HMU 90 7616

bevat o.m. Roland De Lassus. Tristis est anima mea.

3.
Giaches de Wert.
16 motetten uit Boek I (1566)
Collegium Musicum Amsterdam o.l.v. Anthony Zielhorst.
BRILJANT CLASSICS 94684
http://www.brilliantclassics.com/articles/d/de-wert-motets,-book-i-(1566)/

Luister april/mei 2014 p. 76. Uitvoering *** Registratie ***
“De composities van Giaches de Wert staan in de traditie van de Franco-Vlaamse school en bouwen voort op werken van voorgangers als Adriaen Willaert en Josquin des Prez.” (Frank Pothoven)


4. Leidse Koorboeken. Deel 4.
Egidius kartet & Collegium
ETCETERA KTC 1413
http://www.egidiuskwartet.nl/en/component/virtuemart/egidius-shop/de-leidse-koorboeken-vol-3-codex-c-ms-1440-detail?Itemid=0
Werken uit het derde (!) koorboek van o.m. Christian Hollander, Thomas Crecquillon, Clemens non Papa, Johannes Lupi, Jean Richafort en Josquin Baston.

nota: de volgende cd (vol. 5) van de Leidse Koorboeken verscheen zojuist op 29 mei 2014. Meteen startte een reeks concerten (zie hierboven).

5. Eleven

Rook Ensemble
(in eigen beheer?)
2013

Rook Jakob Hansen, violin 
Paul Von Hoff, trombone and slide trumpet
Jeremy David Ward, bass violin
Mark Shuldiner, harpsichord
special guest Bill Baxtresser, cornetto
Violin By Sebastian Maria
Tenor Trombone by Egger after Sebastian Hainlein, Nuremberg 1632
Alto Trombone by Egger after Hieronimus Starck, Nuremberg 1670 (used for Bassano)
Slide Trumpet by Geert Jan van der Heide after Hans Memling painting 15th c. (used for Willaert) mouthpieces by Geert Jan van der Heide Bass
violin by Daniel Larson
harpsichord after Decker, 17th Century

met o.m. Roland De Lassus en Adriaen Willaert (Qui veult aymer en Baisés moy)

 


 


6. Het ambachtelijk vervaardigen van een renaissance-trombone




We bezoeken Geert Jan van der Heide op zijn boerderij midden in de sneeuw. Op enkele tientallen meters afstand van het woonhuis staat zijn werkplaats. Hier laat hij ons zien, hoe hij aan de slag gaat met het bouwen van een kopie van een zestiende eeuwse Italiaanse trompet van Lissandro Milanese.
Het origineel werd enige jaren geleden gevonden op een scheepswrak voor de kust van Tessel en
onderzoekers vroegen Van der Heide om advies over de gevonden resten.
http://www.geertjanvanderheide.nl/

7. citaat I

Hoewel de opvatting dat Andrea Gabrieli ooit zou hebben gestudeerd bij Adriaen Willaert nu meestal niet meer wordt gedeeld, toch zijn deze instrumentale composities duidelijk beïnvloed door de oudere meester.

Sherri Bishop. New Volumes in the Andrea Gabrieli Edition. Music Library Association. Notes 70.4
(Juni 2014): p. 732-735.

8. citaat II

Composers of vocal music [1450 - 1600] did not use scores for composing, but instead worked in separate parts or quasi-score. ... It is hard for us to imagine composing without scores: we are accustomed to thinking in terms of scores, and our modern editions of early music invariably translate separate parts into score format. I believe that composing in separate parts reflects the basis character of the music: lines woven together to form harmonies, and not a series of sonorities. Composers heard harmonies but did not see them arrayed in colums on the page.

Jessie Ann Owens. Composers at Work. The  Craft of Musical Composition 1450-1600.
New York. 1997, p. 7.

                                                               
__________________________________________________________


10de jaargang nr 5 – 30 april 2014
__________________


2.
concerten, tentoonstellingen, workshops, congressen, liturgie, conferenties, toernooien


Tentoonstelling in Portland (USA) - Loopt nog tot 11 mei 2014
 Splendore a Venezia. Art et musique de la Renaissance au Baroque dans la « Sérénissime »
http://info-culture.biz/2013/11/29/programmation-2014-du-museedes-beaux-arts-de-montreal/

Di. 29 april 2014 te 20.15u. (inl. 19.30u. Katharina Rosenberger en François Cattin). Temple Allemand. La Chaux-de-Fonds (CH). “Madrigali notturni” met o.m. van Adriaen Willaert. Io amai sempre en Amor fortuna en van Cypriaen De Rore. O Sonno en Io canterei d’amor.
www.musiquecdf.ch
Vr. 2 mei 2014 te 20.00u. St.John’s College Chapel. Cambridge (UK). Concert door het Cambridge University Chamber Choir onder de titel La Serenissima and the Venetian Diaspora waarin werk van o.m. Adriaen Willaert. Zelfde concert zat. 3 mei te 20.00u in Girton College Great Hall.
http://www.cums.org.uk/about/cucc/

Vr. 2 mei 2014 te 20.00u. Baldwin Auditorium. Durham (USA). Chanticleer met hun programma La Serenissimawaarbij o.m. Josquin des Prez, Cipriaen De Rore en Adriaen Willaert. http://www.chanticleer.org/concerts-and-tickets/

Zat. 3 mei 2014 te 12.00u. Trinity College Chapel. Cambridge. Concert door Singer Pur in het kader van het Cambridge Early Music Festival of the Voice. Een programma van religieuze muziek onder de titel O thou whom my soul loveth » met werk o.m. van Dominique Phinot en van Adriaen Willaert (Salve Sancta Parens en Huc me sidereo).
www.cambridgeearlymusic.org.

Zat. 3 mei 2014 te 19.30u. Eglise Saint-Matthias. Côte-Saint-Antoine (Canada). Concert “Musica da Venezia” doorLes Chanteurs d’Orphée met werken van o.m. Adriaen Willaert en Cypriaen De Rore.
http://allevents.in/westmount/musica-da-venezia/1475809375964520
Zo. 4 mei 2014 (uur? plaats?). Liturgie van de derde zondag na Pasen.
Adriaen Willaert. Regina coeli.
http://stnix.weebly.com/

Zo. 4 mei 2014 te 17.00u. St. John's Episcopal Church, Washington (USA). Chanticleer met hun programma “She said / He said” waarin Adriaen Willaert. Zelfde concert op di. 6 mei te 19.00u. Cheyenne South High School, Cheyenne (USA).
http://www.chanticleer.org/concerts-and-tickets/

Zat. 10 mei 2014 te 20.30u. Kerk van Abdij van Park te Heverlee. Concert door de Cappella Pratensis onder de titel “Passie van de Stemmen” met de Missa Ave Maris Stella van Josquin des Prez.
Zie hieronder: Passie van de Stemmen

Zo. 11 mei 2014 te 17.00u. L’Abbatiale. Romainmôtier (CH). Passio secundum Johannem van Cypriaen De Rore (ook toegeschreven aan Adriaen Willaert) door het Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel.
http://www.huelgasensemble.be/index.php?option=com_content&view=article&id=95&Itemid=119&concertid=75
Zo. 11 mei 2014 te 19.30u. Wigmore Hall. Londen. Stile Antico met hun programma Treasures of the Renaissance met werken van o.m. Nicolas Gombert, Clemens non Papa en Roland De Lassus.
http://www.stileantico.co.uk/concerts.php

Vr. 16 mei 2014 te 20.00u. St-Hermeskerk. Ronse. Ensemble Currende o.l.v. Erik Van Nevel met hun programma “Clemens & Thomas”.
Een concertprogramma in de aanloop naar het DE RORE Festival Ronse 2015.
Reservaties : tel : 055 232 801 of reservatiescultuur@ronse.be

Zo. 18 mei 2014 te 10.00u. zie boven: “radiomis” door het ensemble Currende.

Zo. 18 mei 2014 te 15.30u. Radboudkerk. Jorwert (NL). Concert door het vocaal ensemble VivaVox onder de titel “Vlaamse reuzen in Jorwert” met werken van o.m. Orlando di Lasso, Philippe de Monte, Cornelis Schuyt, Pierre de la Rue, Pierre Sandrin, Jan Pietersz. Sweelinck, Thomas Crecquillon, Philippe Verdelot en Adriaen Willaert.
http://www.supervoices.nl/pages/voka_detail.asp?VokaID=18175

Vr. 23 mei 2014 te 19.30u Toll Gavel United Church. Beverley (UK), in het kader van het Yorkshire Festival 2014: I Fagiolini met Carnevale Veneziano - From Monteverdi to Monty Python met o.m. werk van Adriaen Willaert en het treurmotet van Gabrieli op de dood van Maestro Adriano.
http://festival.yorkshire.com/events/carnevale-veneziano

Zat 24 mei 2014 te 20.15u. Sint-Maartenskerk. Kortrijk. De Cappella Pratensis brengt samen met het Goeyvaerts Stringtrio  een concert onder de titel “Hommage”.

In dit concert met het Goeyvaerts Strijktrio presenteert Cappella Pratensis een duet: het Requiem van de meesterpolyfonist Johannes Ockeghem (1410/1420-1497) gaat de confrontatie aan met het virtuoze In memoriam A. Schnittke van de Russische componist Nicolai Korndorf (1947-2001).
http://www.cappellapratensis.nl/agenda.php?aid=102&year=2014&PHPSESSID=aad82b902ed43b4d61d70d54e3eaa47c

Ma. 26 mei 2014 te 19.00u. St. Davids Cathedral (UK), in het kader van het St Davids Cathedral Festival, Stile Antico met hun programma Treasures of the Renaissance met werken van o.m. Nederlandse polyfonisten.
http://www.stileantico.co.uk/concerts.php

Zat. 31 mei 2014 te 20.30u. Kapel van de Soeurs de la Charité. Tijdens het Festival de Montfaucon-Besancon in Frankrijk zingt de Cappella Pratensis het Requiem van Johannes Ockeghem, de oudst overlevende polyfone dodenmis.
Op vrijdag 30 mei geeft artistiek leider Stratton Bull een lezing over dit Requiem.
Meer info op de website van het festival: http://www.festivaldemontfaucon.com/programme/
Zat. 31 mei 2014 - Workshop NEEMF
St. Andrews United Reformed Church, Middlesbrough (UK)
The Music of Orlando di Lasso. A workshop for recorders with Sandra Foxall.
“NEEMF invites recorder players to a playing day devoted to exploring the music of Orlando di Lasso.”
http://www.neemf.org.uk/neemf-workshop-diary.html

Zo. 1 juni 2014 van 15.00u tot 17.00u. Sint-Anna-ten-Drieënkerk. Antwerpen.
Blokfluittrio Aquil’AlterA met werken van o.m. Jacob Arcadelt en Adriaen Willaert.
http://www.blokfluittrio.be/node/32

Zo. 1 juni 2014 te 15.00u. Church of the Resurrection. Macedon (Australië). Het Australian Chamber Choir zingt een programma “Music from the Basilica of San Marco in Venice” met o.m. Adriaen Willaert (Sacro fonte regenerata);
Zelfde concert op zo. 8 juni te 15.00u in de kerk Our Lady of Mount Carmel. Melbourne.
http://www.auschoir.org/in-ecclesiis-music-from-the-basilica-of-st-marks-venice/


3. “The Book of Madrigals”

Een nieuwe DVD bij Accentus door Amarcord met werken van o.m. Adriaen Willaert (Vecchie letrose) en Cypriaen De Rore (Ben qui si mostra il ciel) en ook nog van Roland De Lassus, Nicolas Gombert en Josquin des Prez.
Wordt gepresenteerd op do. 8 mei in de Passage Kinos te Leipzig te 20.00u.
http://accolade-pr.de/the-book-of-madrigals-die-erste-amarcord-dvd-bei-accentus-music/

 

4. Passie van de stemmen

Van do. 8 mei tem zat. 10 mei organiseert ALAMIRE in de kerk van de Abdij van het Park te Leuven een aantal activiteiten onder de titel “Passie van de Stemmen”.
Optredens telkens ’s avonds te 20.30u van Psallentes, de Cappella Pratensis en RossoPorpora.
Zie het gedetailleerd programma:
http://www.alamirefoundation.org/nl/activiteiten/passie-van-de-stemmen

Over het optreden van de Cappella Pratensis:
Zat. 10 mei 2014, 20.30u.
Voor dit concert keert Cappella Pratensis terug naar haar kernrepertoire met Josquins prachtige 'Missa Ave Maris Stella', een vroeg werk dat gecomponeerd werd voor de liturgie in de Sixtijnse Kapel. In deze evocatie van de roomse liturgie worden de misdelen afgewisseld met gregoriaanse gezangen uit een Vaticaanse bron. Tevens klinkt een zetting van de hymne 'Ave Maris Stella' waarin Josquin strofen toevoegt aan een reeds bestaande compositie van zijn illustere voorganger en landgenoot, Guillaume Dufay. 
http://www.cappellapratensis.nl/agenda.php?aid=109&year=2014&PHPSESSID=aad82b902ed43b4d61d70d54e3eaa47c


5. Doctoraat op Willaert aan de Huddersfield University: Dr Tim Shephard (Visiting Research Fellow)

Tim Shephard studied for his doctorate at the University of Nottingham, having studied Music and Art History at the University of Manchester, the Courtauld Institute, and the Royal College of Music. His research interests include: Renaissance music; musical culture at court in Renaissance Italy; musical culture and patronage in Ferrara and Mantua, c.1430-1530; the Este dynasty; Willaert's early career; music printing; music, identity and gender; relationships between musical and visual culture. Tim’s current work includes a monograph entitled Echoing Helicon: Music, Art and Identity in the Este Studioli, an article on Dosso's Allegory of Music, and a study of the roles played by large chapel choirs in the self-presentation of Italian despots of the 15th century. Tim is a lecturer in musicology at the University of Sheffield.


6. Cypriaen De Rore in de kijker.

Je kan de uitzending van de RTBf met de Johannespassie van Cypriano De Rore via internet terug beluisteren.
Tik: Concert 20h 2014-04-16 Huelgas Ensemble - Paul van Nevel

Het handschrift uit Bologna van deze Passie, maar in dit handschrift met de vermelding ‘Adrianus Willaert’ en de recitatieven uitgewerkt zoals bij Huelgas, kun je downloaden.
Tik op: http://www.bibliotecamusica.it/cmbm/viewschedatwbca.asp?path=/
cmbm/images/ripro/gaspari/_Q/Q024/

Die bundel bevat nog andere muziek. De Johannespassie zelf vind je op de volgende beelden, verdeeld over de verschillende stemmen: 28-47/121-143/218-238/306-325/370-373/414-417

Ook nog graag het volgende:
De Bayerische Staatsbibliothek werkt verder aan het digitaliseren van zijn bestand, waaronder de De Roreboeken. Ik tel 26 uitgaven die je nu al op internet kan vinden. Je vindt de lijst hieronder.

Zeer belangrijk in die reeks is het motettenboek van Hans Muelich uit 1559 met polyfonie van Cypriaen de Rore, iedere bladzijde in een kostbare handgeschilderde omkadering. .
(NU OOK IN KLEUR - althans de eerste 26 bladzijden!).
Tik: http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00089633/image_26
Bekijk alle bladzijden van 1 tot 26. Op 4 en 5: De geschilderde portretten van Hertog Albrecht V van Beieren en zijn vrouw. Op blz 26: het portret van Hans Muelich. Het portret van Cypriaen De Rore is er jammer genoeg nog niet bij. Het staat verderop in het handschrift.

Lijst van 26 oude drukken met werk(en) van Cypriaen De Rore door de Bayerische Staatsbibliothek gedigitaliseerd.

1. 4- en 5-stemmige madrigalen uit 1569. "Il primo libro delle fiamme vaghi..."
-http://dfg-viewer.de/v3/?set%5Bmets%5D=http%3A%2F%2Fdaten.digitale-sammlungen.de%2F%7Edb%2Fmets%2Fbsb00071880_mets.xml
2. madrigalen op teksten van Petrarca uit 1548 en ook andere madrigalen (met enkele van Willaert daarbij)
http://dfg-viewer.de/v3/?set%5Bmets%5D=http%3A%2F%2Fdaten.digitale-sammlungen.de%2F%7Edb%2Fmets%2Fbsb00074427_mets.xml
3. vierstemmige motetten van De Rore en van anderen. 1563. (voor gelijke stemmen – zwart/wit)
http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0002/bsb00028152/images/index.html?id=00028152&fip=eayaxsqrseayaeayaxsxdsydewqqrswqrs&no=&seite=2 4. eerste boek van de vijfstemmige zg. chromatische madrigalen. 1563
http://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00071993/images/index.html?fip=193.174.98.30&id=00071993&seite=1
5. het tweede boek vijfstemmige madrigalen van De Rore en Willaert. 1563
http://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00071993/images/index.html?fip=193.174.98.30&id=00071993&seite=1
6. Het derde boek madrigalen. 1560
http://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00071995/images/index.html?fip=193.174.98.30&id=00071995&seite=1
7. het vierde boek vijfstemmige madrigalen. 1563
http://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00071996/images/index.html?fip=193.174.98.30&id=00071996&seite=1
8. het vijfde boek vijfstemmige madrigalen. 1568
http://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00071997/images/index.html?fip=193.174.98.30&id=00071997&seite=1
9. het eerste boek vierstemmige madrigalen. 1569.
http://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00072033/images/index.html?fip=193.174.98.30&id=00072033&seite=1
10. het tweede boek vierstemmige madrigalen. 1571
http://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00072034/images/index.html?fip=193.174.98.30&id=00072034&seite=1
11. het eerste boek van de zg chromatische madrigalen. 1552
http://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00074425/images/index.html?fip=193.174.98.30&id=00074425&seite=1
12.  tweede boek vijfst. madrigalen van De Rore en Willaert. 1571
http://daten.digitale-sammlungen.de/~zend-bsb/metsexport/index.html?zendid=bsb00074426
13. vierde boek vijfst. madrigalen. 1557
http://daten.digitale-sammlungen.de/~zend-bsb/metsexport/index.html?zendid=bsb00080893
14. eerste boek vierstemmige motetten. Leuven 1569
http://daten.digitale-sammlungen.de/~zend-bsb/metsexport/index.html?zendid=bsb00081873
15. tweede boek vierstemmige motetten. 1569
http://dfg-viewer.de/v3/?set%5Bmets%5D=http%3A%2F%2Fdaten.digitale-sammlungen.de%2F%7Edb%2Fmets%2Fbsb00081874_mets.xml
16. motetten voor vier gelijke stemmen. 1563
http://daten.digitale-sammlungen.de/~zend-bsb/metsexport/index.html?zendid=bsb00084828
17. motettenboek van Hans Muelich (NU OOK IN KLEUR - althans de eerste 26 bladzijden!). 1559
http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00089633/image_26 (portret van Hans Muelich)
-----
Wie er niet in slagen dit schitterend motettenboek op te roepen met het hierboven vermeld e-mailadres,
kan ook het volgende proberen:

ofwel: http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00089633/images/index.html?id=00089633&fip=eayaxsqrseayaeayaxsxdsydewqqrswqrs&no=10&seite=4

ofwel: http://www.digitale-sammlungen.de/index.html?c=suchen&ab=de
een tijdje wachten tot je "Sammlungen durchsuchen" krijgt.
Daar juist onder staat een klein vergrootglas. 
dan links van het kleine vergrootglas: intikken: "Muelich" en op het vergrootglas tikken.
-----
18. Erläuterungsband Samuel Quichelbergh
http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00035317/images/index.html?seite=0001&l=de
19. eerste boek vijfstemmige motetten.1544
http://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00077224/images/index.html?fip=193.174.98.30&id=00077224&seite=1
20. De "Missa a note negre" (zwart/wit)
http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0007/bsb00074858/images/index.html?id=00074858&fip=eayaxsqrseayaeayaxsxdsydewqqrswqrs&no=1&seite=7
21. Tweede boek chansons van Lassus, De Rore en De Monte. 1570
http://dfg-viewer.de/v3/?set%5Bmets%5D=http%3A%2F%2Fdaten.digitale-sammlungen.de%2F%7Edb%2Fmets%2Fbsb00071986_mets.xml
22. Eerste boek vier- en vijfstemmige chansons van Lassus en De Rore en De Monte. 1570
http://dfg-viewer.de/v3/?set%5Bmets%5D=http%3A%2F%2Fdaten.digitale-sammlungen.de%2F%7Edb%2Fmets%2Fbsb00071985_mets.xml
23. vierstemmige "madigali de la fama". 1548
http://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00071900/images/index.html?fip=193.174.98.30&id=00071900&seite=1
24. driestemmige madrigalen van De Rore, Willaert, Arcadelt en anderen . 1566
http://dfg-viewer.de/v3/?set%5Bmets%5D=http%3A%2F%2Fdaten.digitale-sammlungen.de%2F%7Edb%2Fmets%2Fbsb00071885_mets.xml
25. motetten van Lassus en één motet van De Rore (Expectans expectavi). 1560
http://dfg-viewer.de/v3/?set%5Bmets%5D=http%3A%2F%2Fdaten.digitale-sammlungen.de%2F%7Edb%2Fmets%2Fbsb00079008_mets.xml
26. eerste boek vierstemmige madrigalen van Perissone Cambio en De Rore. 1547
http://dfg-viewer.de/v3/?set%5Bmets%5D=http%3A%2F%2Fdaten.digitale-sammlungen.de%2F%7Edb%2Fmets%2Fbsb00071910_mets.xml

--------------------------------------------------------------------------------------------------------

7. Jacobus De Kerle op de ANZAC-day  - 25 april 2014

ANZAC staat voor: Australian and New Zealand Army Corps. Ieder jaar, op 25 april, wordt in die landen een herdenkingsdag gehouden voor de gesneuvelde soldaten in beide wereldoorlogen. Op 25 april 1915 startte voor deze legers de deelname aan "onze" grote oorlog met de inval in Gallipoli (Turkije).
Opvallend dat Radio New Zealand die dag in de vroege morgen een ruim deel van de MISSA DA PACEM van de in Ieper geboren componist Jacobus De Kerle programmeerde. Niet toevallig ongetwijfeld. Ieper is symbolisch de stad van de oorlogsherinnering. In Zonnebeke, op een vijftal km van Ieper, bevindt zich een indrukwekkend militair kerkhof met de graven van gesneuvelden uit die beide landen: herinnering aan de harde gevechten in het Polygoonbos tegen de Duitsers in 14-18. Er had daar dan ook op ANZAC-day een plechtigheid plaats met een officiële delegatie. Australië en Nieuw Zeeland, aan de andere kant van de aardbol, waren die dag dichtbij. De muziek van Jacobus De Kerle was daarbij een goed bindmiddel.

Nog wat meer over deze Nederlandse renaissancepolyfonist:
Jacobus De Kerle (1531/1532 - 1591) wordt niet zo vaak geprogrammeerd. Het lijkt toeval wanneer je zijn naam aantreft:
Op zo. 27 april te 22.05u op Radio Bayern-Klassik: zijn Te Deum laudamus, door La Grande Chapelle o.l.v. Albert Recasens en op Klara Continuo te 17.35 zijn: Come nel mardoor het Huelgas-Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel.
Het hier genoemde madrigaal Come nel mar de tempestosi danni blijkt een van zijn meest populair werken te zijn. We vinden het gedrukt bij Antonio Gardano in de bundel DI CIPRIANO ET ANNIBALE. Madrigali a 4 in 1561.
Kopie van deze oude uitgave is te downloaden bij:
http://imslp.org/wiki/Madrigali_a_4_voci_(Rore,_Cipriano_de)
Op zo. 4 mei a.s. te 22.05u, ook in Radio Bayern-Klassik, zijn Ave Maris Stella door Mona Spägele, Rosa Dominguez, Sopran; Florian Mayr, Detlef Bratschke, Countertenor; John Dudley, Tilmann Kögel, Tenor; Martin Ettmayr, Panito Iconomou, Bass; Vokalensemble Kempten; Barockensemble Kempten: Hans Gurski.

Paul Van Nevel, die met zijn Huelgas Ensemble de Missa Da Pacem op cd zette, schrijft in de bijsluiter bij deze opname:
Hij was een van de laatste belangrijke componisten uit onze streken.
Na zijn opleiding aan de Sint-Martinuskathedraal in Ieper werkte Jacobus de Kerle als zanger, kapelmeester en organist in de kathedraal van Orvieto. Daarna verbleef hij nog even in Ieper, waar hij veroordeeld en geëxcommuniceerd werd omwille van een gevecht met een priester en onenigheden met het Ieperse kapittel. Hij vluchtte naar Rome en vervolgens naar Augsburg, om zich er te profileren als een van de belangrijkste componisten van zijn generatie. Na opnieuw een periode van omzwervingen trad hij uiteindelijk in dienst van het keizerlijke hof in Wenen en daarna in Praag, waar hij in 1591 stierf te midden van zijn collega's Philippus De Monte en Jacob Regnart.
Ondertussen was hij een bekend componist geworden, wiens werken door collega's werden uitgevoerd (Lassus en De Monte). Slechts weinig renaissancecomponisten hebben zoveel composities gedrukt gezien; in de lage landen werden ze uitgegeven door Plantijn in Antwerpen. Deze muziek betekent een hoogtepunt van de polyfone vocale imitatiekunst. Het is inventieve kunst geschraagd door een meesterlijke beheersing van het contrapunt en vormt het eindpunt van 150 jaar evolutie.

Het Huelgas Ensemble staat geprogrammeerd met het Dies Irae van Jacobus De Kerle in september 2014 op de 25ste Köthener Bach-Festtage.
http://www.concerti.de/de/8/verid:91451/koethener-bachfesttage-2014-requiem-st-agnus-koethen-donnerstag-04-september-2014.html

Zie ook het standaardwerk van de Engelse musicoloog Christian Leitmeir:
C. Leitmeir. Jacobus de Kerle. Komponieren im Spannungsfeld von Kirche und Kunst. Brepols. 2009.
Vorige maand nog, op 15 maart 2014, hield prof Leitmeir op de Tagung der Jesuitica in Dillingen (D) een lezing onder de titel: Kardinal – Konfessor –Komponist: Otto von   Waldburg, Pedro de Soto und Jacobus de  Kerle im Dienst der katholischen Reform.

Zo blijkt Jacobus De Kerle toch niet zo vergeten te zijn…


10de jaargang nr 4 – 5 april 2014
__________________

1. Belangrijke gebeurtenis:

“Cipriano de Rore at the Crossroads”

Internationale musikwissenschaftliche Tagung”
München, 20 – 21 maart 20


Meer dan 80 deelnemers uit Duitsland, Oostenrijk, Vlaanderen, Engeland en Italië, waren in het Orff-Zentrum te München samengekomen voor een tweedaagse studie over Cypriaen De Rore. Zeven referaten per dag, een concert door La Capilla, een tentoonstelling van oude boeken in de Bayerische Staatsbibliotheek met als buitenkans het daar mogen bewonderen van de Mielich-Codex. Een uiterst belangrijk gebeuren!

De referaten werden gegeven door de professoren Bonnie J. Blackburn (Oxford), Franco Piperno (Rome), Laurie Stras (Southampton), Andrea Gottdang (Salzburg), Jessie Ann Owens (California), Bernhold Schmid (München), Sephen Rice (Southampton), Kate van Orden (Harvard), John Milsom (Liverpool), Hartmut Schick (München), Massimo Ossi (Indiana), Adelheid Schellman (Münster), Katelijne Schiltz (Regensburg), Sebastian Bolz (München) en Anthony Newcomb (California).
De Vlaamse Regering, vertegenwoordigd door dhr Walter Moens uit Berlijn, steunde het project.

Met een kleine tien Vlamingen waren we naar München afgereisd. Onze aanwezigheid werd daar bijzonder gewaardeerd. Prof. Katelijne Schiltz schreef ons: Ik vond het geweldig dat jullie er waren en het nieuwste onderzoek naar Rore konden vernemen.
 
Het werd verder ook een goede gelegenheid om de aanwezigen reeds uit te nodigen naar het jubileumjaar “De Rore  500ste geboortejaar” te Ronse, volgend jaar.

Uiteraard was het hoofdthema van dit congres: de uitzonderlijke waarde van de polyfonie van de Vlaamse meester Cypriaen De Rore (1515 – 1565).
Vooral interesseerde ons de vraag: In hoever is bewezen dat Cypriaen De Rore leerling van Adriaen Willaert zou zijn geweest? Mevr. Blackburn, die die vraag in haar referaat naarvoor bracht, nam geen stelling in: Er zijn geen bewijzen dat dit zo zou geweest zijn. Maar er zijn wel aanwijzingen: Toen Cypriaen (voor het eerst?) in Brescia verscheen in 1542 was hij reeds een volwaardig componist met een zekere faam. In datzelfde jaar verscheen reeds zijn eerste bundel madrigalen. Hij kreeg compositieopdrachten hier en daar. En toch was hij in Brescia niet in contact met de Dom of met domkoor. Er was in zover we weten daar ook geen zg. Vlaamse club. Waar zou hij zijn opleiding hebben gehad, rekening houdend dat het componeren op zijn niveau jarenlange studietijd veronderstelt? Niemand die het weet. Wel staat het vast dat hij maestro Adriano van dichtbij moet gekend hebben. We kunnen hiervoor verwijzen naar de madrigalen op tekst van Petrarca. Beide componisten hebben een twaalftal madrigalen gecomponeerd, maar niet op dezelfde teksten, behalve één. Beide componisten hebben een Regina coeli gecomponeerd op dezelfde cantus firmus en samen uitgegeven (RISM B/I 155116 ). Verder kunnen we verwijzen naar het feit dat De Rore telkens composities van Willaert opnam in zijn bundels motetten en madrigalen in 1544, 1548 (Petrarca!), 1549, 1552,1560 en 1562. Ook nog na de dood van Willaert: in 1563,1566,1580 en 1593. Dat hij bij de dood van Willaert een loflied heeft gecomponeerd en uiteindelijk hem heeft opgevolgd als cantor van de San Marco.


C:\Users\Arnold\Pictures\Picasa\Exports\München\DSCN6643 (2).JPG



Op de foto: enkele van de deelnemers uit Vlaanderen, o.m. leden van de De Rorewerkgroep uit Ronse, samen met de inrichters: derde van links prof. Katelijne Schiltz, universiteit Regensburg en vierde van links Jessie Ann Owens, prof. em. Universiteit Chicago.


2a. radioprogramma’s

Zat. 5 april 2014 te 20.47u.
de Tsjechische zender CZ-D-DUR.
Guillaume Dufay. Missa ancilla domini. Praagse Madrigalisten o.l.v. Miroslav Venhoda.
http://www.rozhlas.cz/d-dur/portal

Zat. 5 april 2014 van 22.05u tot 23.00u.
de Duitse zender BR-klassik.
Giaches de Wert: Motetten aus Buch I (Collegium Musicum Amsterdam: Anthony Zielhorst); Firminus Caron: "Missa l'homme armé" (The Sound and the Fury).
http://mediathek-audio.br.de/index.html?playeronly=true&channelId=brk

Over Firminus Caron, zie verder “In de vergeethoek”

Zo. 6 april 2014 te 1.30u (onze tijd).
de Australische zender ABC CLASSIC FM.
Roland De Lassus. Lagrime di san Pietro (52’48).
http://www.abc.net.au/classic/

2b. herbeluisteren

Ma. 7 april 2014 van 11.00u tot 13.00u.
de Nederlandse CONCERTZENDER. Passiemuziek met naar het einde toe: deel 1 van de Johannespassie van Cypriaen De Rore door het Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel.
www.concertzender.nl/programmagids.php

Over de Johannespassie van Cypriaen De Rore, ook toegeschreven aan Adriaen Willaert, zie verder citaat II.


3. concertreizen:

New York Polyphony:
programma: Mijn einde is mijn begin. Josquin en tijdgenoten

Di. 22 april 2014, te 20.15u. Waalse Kerk. Amsterdam.
Woe. 23 april 2014, te 20.15u. Sint Hippolytuskapel. Delft.
Do. 24 april 2014, te 20.30u. St. Servaasbasiliek. Maastricht.
Vr. 25 april 2014, te 20.30u. Laurenskerk. Rotterdam.
Zo. 27 april 2014, te 19.30u. Stadtkirche St. Michael. Jena (D)
Ma. 28 april 2014, te 19.30u. Am Gutt 11, Springe (D)

Het mannenkwartet New York Polyphony focust op Franco-Vlaamse renaissancepolyfonie rond het thema “sterfelijkheid”. In de zestiende eeuw was de dood heel dichtbij en Josquin, Crecquillon, Brumel en Clemens non Papa schreven veel muziek voor de liturgie die hieraan verbonden was. Men zag de dood niet altijd als het einde:
In Paradisum en Libera me kijken uit naar de bevrijding door de dood. Weinig teksten zijn echter zo schrijnend als Absalom, fili mi, waarin koning David het verlies van zijn zoon betreurt.

http://www.newyorkpolyphony.com/schedule/

4.
concerten, tentoonstellingen, workshops, congressen, liturgie, conferenties, toernooien

Zat. 5 april 2014 te 19.30u.
Tonhalle. Zürich (CH).
Concert door Il Giardino Armonico met o.m. werk van Cypriaen De Rore.
http://www.tonhalle-orchester.ch/konzerte/konzerte-in-der-tonhalle/detail/?tx_tozevents_pi_mainlist%5BeventId%5D=5592&tx_tozevents_pi_calendar%5Bcalendar%5D%5BstartDate%5D=1396648800&tx_tozevents_pi_calendar%5Bcalendar%5D%5BendDate%5D=1396648800

Zo. 6 april 2014 te 11.00u. 
Gemeenschapscentrum. Wilrijk.
Het Ensemble Sarada. Agricola en de grillen van de gotiek.
http://www.ensemblesarada.be/agenda.htm

Vr. 11 april 2014 te 20.00u.
Gare du Nord. Basel (CH).
Concert door de Schola Cantorum Basiliensis met werk van o.m. Adriaen Willaert en Cypriaen De Rore.
http://www.garedunord.ch/spielplan/details/april-2014/110414/

Zat. 12 april 2014 te 16.30u.
Abbatiale de Romainmôtier. Zürich (CH).
Concert door het A Cappella Chor Zürich met o.m. het Pater Noster van Adriaen Willaert
www.a-cappella-chor.ch
Zelfde concert zo. 13 april 2014 te 17.00u in de kerk te Forel (Lavaux)
http://www.a-cappella-chor.ch/konzert/forel-lavaux/

Ma. 14 april 2014 te 17.00u.
In het kader van het FESTIVAL VAN DE RELIGIEUZE MUZIEK IN DE GOEDE WEEK TE CUENCA (SPANJE)
In de kathedraal een concert van het ensemble Il Pegaso met als thema: El Greco in Venetië waarbij werk van o.m. Adriaen Willaert;
http://www.classiquenews.com/festival-smr-cuenca-2014-semana-de-musica-religiosa/

Goede Vrijdag 18 april 2014 te 18.00u.
San Marco. Venetië.
Pontificale viering van de Passie van de Heer, met o.m. Adriaen Willaert Ave dulcissime en te 21.00u Aanbidding van de H. Relikwie met Adriaen Willaert O Domine.
http://www.cappellamarciana.it/1/programma_aprile_2014_9267059.html

Paaszaterdag 19 april 2014 te 21.00u.
Sint Michiels en Sint Goedelekathedraal. Brussel.
Paaswake met Currende o.l.v. Erik Van Nevel die een 10-tal werken zingt van o.m. Jan Pieterszoon Sweelinck.
http://www.currende.be/agenda

Paaszaterdag 19 april 2014 te 22.00u.
Saint John Cantius Parish. Chicago (USA).
Paasigilie waarbij het Sint-Ceciliakoor o.m. Nicolas Gombert Missa Paschalis en Jacob Clemens non Papa Dum transisset sabbatum zingt.
http://www.cantius.org/go




Zo. 27 april 2014 te 10.00u
Sint-Pieterskerk. Leuven.
Paasliturgie. Currende o.l.v. Erik Van Nevel zingt van Roland De Lassus de vijfstemmige Missa Paschalis samen met motetten van Antonius Divitis en Roland De Lassus in het kader van het @MISSAM-project.
http://www.currende.be/agenda

Di. 29 april 2014 te 20.00u.
Festival les amplitudes, 14, La-Chaux-de-Fonds (CH).
Madrigali Notturni – per quattro voci e una struttura architettonica aperta e risonante.
Vier sopranen zingen o.m. werk van Adriaen Willaert en Cypriaen De Rore.
http://www.leslieleon.net/2014/04/29/madrigali-notturni-4/

5. de Cappella Pratensis: samen voor een cd-opname met werken van hun patroon Josquin Desprez

In een Waals kerkje vlak over de taalgrens kwam het Nederlandse oude-muziekensemble Cappella Pratensis samen om een mis gebaseerd op een ode aan de Maagd op te nemen.
De hymne ‘Gegroet Sterre der Zee’ was de basis waarop Josquin des Prez rond 1500 één van de mooiste missen van zijn tijd schreef. Die mis zit in de bibliotheek van het Vaticaan. Want des Prez schreef ze als zanger van en voor de Sixtijnse kapel waar ze zeer populair werd.
Ze zit niet alleen in Rome. Ze is ook terug te vinden in een prachtig manuscript van Filips de Schone die gehuwd was met Johanna van Castilië. Op de eerste bladzijde van dat manuscript zien we dat Filips aanspraak maakte op de troon van Spanje omdat zijn vrouw Johanna de dochter was van de Spaanse koning. In feite is dit boek een propagandastuk. Filips is nooit koning van Spanje geworden. Deze mis ‘Ave Maris Stella’ in dat mooie manuscript uit de Koninklijk Bibliotheek van Brussel werd onlangs gedigitaliseerd door de Alamire Foundation.

Meer info: COBRA (14 febr. 2014)
of Cappella Pratensis (website)


6. In de vergeethoek: Firminus Caron

Firminus Caron werd waarschijnlijk geboren te Amiens. Zo wordt hij in Grove en MGG een Frans componist genoemd. Hij was wel jarenlang werkzaam te Kamerijk rond 1472.
David Fallows noemt hem in Grove online: One of the most successful composers of his time, to judge from the distribution of several early songs and the high praise given him by Tinctoris.
Zie hierboven het radioprogramma van de Duitse zender BR-klassik waar een werk van hem wordt uitgezonden, nl. zijn Missa L’homme armé (manuscript in de Cappella Sistina)
Meer nog over Firminus Caron in Wikipedia

7. citaat I:
“Improviseren in polyfonie in de XVde eeuw”

Een concert [van de Capilla Flamenca onder Dirk Snellings en] van de groep Le Chant sur le Livre onder leiding van Jean-Yves Haymoz laten zien dat het wel degelijk mogelijk is op hoog niveau polyfonie te improviseren, als men elkaar maar goed kent en regelmatig wil oefenen. Het blijft echter de vraag of improvisatie binnen afzienbare tijd weer een ‘marketable skill’ gaat worden voor zangers, zoals dat was in de vijftiende eeuw.

Het beoefenen
van historische improvisatie is echter ook om een andere reden belangrijk. Door mijn ervaring als docent aan het Koninklijk Conservatorium te Den Haag ben ik erachter gekomen dat renaissancepolyfonie veel beter begrepen wordt wanneer die wordt onderwezen als een ‘levende taal’. Zoals we een taal het beste leren door haar te spreken, kan begrip van een muzikale stijl het beste worden ontwikkeld door te musiceren en te improviseren. Het analyseren van een partituur of het bestuderen van een traktaat draagt daar maar in beperkte mate aan bij. Omdat improvisatie zo’n belangrijk deel uitmaakte van het dagelijks werk van musici in de renaissance, verwijzen hun composities ook voortdurend naar deze praktijk. Alleen al om deze reden lijkt mij een kennismaking met ex tempore contrapunt nuttig voor iedereen die renaissancemuziek speelt of zingt. Niet iedereen hoeft een briljante improvisator te worden…

Niels Berentsen. Art. ‘Op het boek zingen’ Polyfonie en improvisatie in de vijftiende eeuw. TOM Tijdschrift Oude Muziek. Febr. 2014 / 1.  

8. citaat II : Johannespassie van Cypriaen de Rore of van?

Je kan lezen in onze Willaert-website dat er van die Johannespassie drie versies bestaan:
Een gedrukte versie en twee latere handgeschreven versies. De gedrukte versie (Adriaen Le Roy en Robert Ballard. Parijs. 1557) noemt De Rore als de componist. De handgeschreven versie van Bologna vermeldt Maestro Adriano en de handgeschreven versie van Modena, die trouwens niet volledig is, noemt geen auteur. Op de cd, en wellicht ook in de concertuitvoeringen, baseert Paul Van Nevel zich op de handgeschreven versie van Bologna. Dit is duidelijk hoorbaar doordat de recitatieven in het handschrift verschillen van de gedrukte versie: ze zijn daar namelijk meerstemmig. Bologna is ook de enige versie waarvan een moderne uitgave bestaat. Dat kan de reden zijn voor de keuze van Huelgas. Maar in de bijsluiter bij de cd wordt Willaert niet vernoemd. Waarom niet? Mag ik dus zeggen dat hij niet heel consequent is?
David Kidger vermeldt de passie in zijn handboek onder de werken van Willaert (p. 348: The attribution of this work is problematic, though Willaert seems the more likely candidate…) en verder is de passie ook niet opgenomen in de Opera Omnia van De Rore van Meyer.
Een interessant discussiepunt dus: is ze van De Rore of van Willaert?
Verrassend is de commentaar in Staalkaart (maart – april – mei 2014, nr 24 p. 55), verwijzend naar de recente kerkuitvoeringen van Huelgas, (o.m. 20 maart 2014, te Brussel): Ze ligt in de traditie van de renaissancecomponisten, maar krijgt een unieke dimensie door toevoeging van doedelzakken, laagklinkende fluiten en een a-capellakwartet.”
Zie ook hierboven naar de radio-uitzending van het eerste deel op de Nederlandse CONCERTZENDER.


10de jaargang nr 3 – 4 maart 2014
__________________


Concerten, workshops, congressen, liturgie, conferenties, toernooien

Zo. 16 maart 2014 van 10.30u tot 13.00u. Administratief Centrum Ertvelde (raadzaal), Marktplein 2, 9940 Evergem.
Aperitiefconcert door het ensemble Aquil’altera in het kader van de Culturele 14-daagse van Evergem (organisatie Davidsfonds).   
Aquil’AlterA is een uniek multi-instrumentaal ensemble (blokfluiten, cornetto, vedel, viola da gamba) dat zich verdiept in zowel Oude Muziek (van middeleeuwen tot barok), als in hedendaagse muziek. Vaak verborgen pareltjes worden van onder het stof gehaald! Het ensemble kenmerkt zich door een jonge en frisse muzikale inspiratie, intiem verfijnd samenspel en een natuurlijke charmante uitstraling. Zowel kenners als voor onervaren luisteraars worden meegevoerd door de bekoorlijke klanken van hun muziek.
In ‘CAPRICCI IN MUSICA’ presenteert Aquil'AlterA een selectie van Vicenzo Ruffo's (1508-1587) fascinerende en minder gekende capricci en stelt deze tegenover andere driestemmige werken uit de Renaissancetijd. Met de medewerking van Kerlijne Van Nevel, sopraan.
Werken verder van Adriaen Willaert, Jacob Arcadelt en Jacob Obrecht.
http://www.evergem.be/verenigingpagina.aspx?id=607&v=27

Maart – april 2014. GC ’t Blikveld, Waversesteenweg 11, Bonheiden. Lessenreeks door Dr. Simon Van Damme. “Van Josquin tot Palestrina. Vlaamse polyfonie als exportproduct”. Organisatie: Davidsfonds.
Data: di. 18, woe. 26 maart en di. 1 april van 19.30 tot 22 uur.
http://www.davidsfonds.be/academie/courseteacher/detail.phtml?id=152

Do. 20 maart 2014 te 20.30u. Kerk van de Miniemen. Brussel. Cypriaen De Rore (ook toegeschreven aan Adriaen Willaert). Passio Domini nostri Jesu Christi secundum Johannem. Huelgas Ensemble o.l.v. Paul Van Nevel.
Open repetitie op woe. 19 maart van 20u tot 21u in de kapel van het Hollands College te Leuven.
Wat de toegang tot de open repetitie betreft, lees eerst:
http://www.kuleuven.be/kuleuven/kalender/2014/hollands-college-open-repetitie-huelgas-ensemble-1
concertinfo:
http://www.huelgasensemble.be/index.php?option=com_content&view=article&id=96&Itemid=121&prodid=50

Do. 20 maart 2014 te 20.00u. Concert door Singer Pur in de Kaiser-Friedrich-Halle te Mönchengladbach (D) Programma: A Thousand Years  met o.m. Adriaen Willaert.
www.singerpur.de

Do. 20 en vr. 21 maart 2014. Orff-zentrum, Kaulbachstraße 16, München. Musicologisch congres onder de titel “Cipriano de Rore at the Crossroads” Leiding prof. Dr; Katelijne Schiltz, universiteit Regensburg.
Zie verder meer.

Internationales Symposium mit Vorträgen von B. Blackburn, F. Piperno, L. Stras, A. Gottdang, J.A. Owens, B. Schmid, St. Rice, K. van Orden, J. Milsom, H. Schick, A. Newcomb, A. Schellmann, K. Schiltz, S. Bolz und D. Crook.
http://www.musikwissenschaft.uni-muenchen.de/forschung/tagungen/rore_tagung_2014/index.html

Zat. 22 maart 2014 – concert
te 20.30u. Sint-Amanduskerk. Outer bij Ninove. La Capilla met Alexander Agricola. Missa In mynen zin en Philippe Thuriot, accordeon.
http://www.ninove.be/nl/454/content/6886/capilla-flamenca-klassiek.html

Zat. 22 maart 2014 te 20.45u. Auditorium “del Monaco”. Villorba (Italië). Concert door het Italiaans koor “Villa Urbis” met het programma “Fra amore e natura” met o.m. Adriaen Willaert “O bene mio”.
http://www.scuolamusicavillorba.com/

Zat. 22 maart 2014 te 21.00u. Amuz. (inleiding te 20.15 door Klaas Coulembier). Antwerpen. Cappella Pratensis o.l.v. Stratton Bull met Requiem van Johannes Ockeghem en Proch Dolor van Josquin des Prez.
http://www.cappellapratensis.nl/agenda.php?aid=101&year=2014&PHPSESSID=926071a13e6b04f4b71f52eeb93505d1
’s Anderendaags 14.00u. zelfde programma in Muziekgebouw aan ’t IJ. Amsterdam
http://www.muziekgebouw.nl/agenda/Concerten/2777/Cappella_Pratensis_Goeyvaerts_Strijktrio/Hommage/

Ma. 24 maart 2014 van 19.30u tot 21.30u. Workshop Londen St Barnabas Street, London met o.m. Adriaen Willaert. Ave Maria.
http://www.platinumconsort.com/early-nights.html

Do. 27 maart 2014 te 19.30u. St Peters Eaton Square. Londen. Brabant Ensemble o.l.v. Stephen Rice met o.m. Clemens non Papa, Brumel, Nicolas Gombert, Roland De Lassus en Josquin des Prez.
http://www.eatonsquareconcerts.org.uk/

Do. 27 maart 2014 te 20.00u. Musée d’Orsay. Parijs. La Compagnie del Madrigale. Programma Orlando furioso met o.m. Giaches De Wert, Roland De Lassus, Cipriaen de Rore en Philippe Verdelot.
http://www.parisetudiant.com/etudiant/sortie/la-compagnie-del-madrigale-concerts-du-soir-paris-07.html

Zat. 29 maart 2014 te 20.00u. Kerk van de Minderbroeders-Kapucijnen, Boeveriestraat 18. Brugge. Collegium De Dunis en John Snauwaert, saxofoon. Programma: Caritas et amor met o.m. Nicolas Gombert, Jacob Clemens non Papa en Cipriaen De Rore (Voce mea).
http://www.collegiumdedunis.be/caritas-et-amor.html

Zat. 29 maart 2014 te 20.00u. Xavier College Chapel. Kew (Australië). Het Australisch Gombert Ensemble met het programma Five Centuries of Austrian a cappella sacred Music meto.m. Heinrich Isaac, Jacobus Vaet en Philippus De Monte
www.ensemblegombert.com.au/

Zo. 30 maart 2014 vanaf 13.00u. Zaal Don Bosco. Oud-Heverlee. Provinciaal koortoernooi met deelname van o.m. Florilegium, die Dulces Exuviae van Willaert zullen zingen.
www.florilegium.be



4. 2015 – Jubileumjaar Cipriaen De Rore

Het zal volgend jaar ca. 500 jaar geleden zijn dat Cipriaen De Rore te Ronse werd geboren. Een gelegenheid om met een gepast juileumprogramma deze sterk ondergewaardeerde Vlaamse grootmeester  onder de aandacht te brengen.

Een soort voorprogramma naar dit feestjaar is het tweedaags musicologisch congres dat plaats vindt op
21 – 22 maart 2014 te München onder de titel “Cipriano de Rore at the Crossroads”.  Een delegatie van de De Rorewerkgroep uit Ronse, samen met enkele Vlaamse musici, dus een tiental personen, zullen deze studiedagen, die doorgaan onder de leiding van de Vlaamse prof. Katelijne Schiltz (universiteit Regensburg), bijwonen.

De uitvoering van de prachtige Johannespassie van Cipriaen De Rore door het Huelgas Ensemble o.l.v. Paul van Nevel te Brussel kan zeker ook in dat verband gezien worden..
Woe. 19 maart 2014 van 20.00u tot 21.00u: open repetitie in de kapel van het Hollands College te Leuven.
Wat de toegang tot de open repetitie betreft, lees eerst:
http://www.kuleuven.be/kuleuven/kalender/2014/hollands-college-open-repetitie-huelgas-ensemble-1
Do. 20 maart 2014 te 20.30u: uitvoering in de Miniemenkerk te Brussel.
http://www.huelgasensemble.be/index.php?option=com_content&view=article&id=95&Itemid=119&concertid=74
In Ronse plant de werkgroep voor 2015 een ambitieus feestprogramma met o.m. een hele reeks concerten door gespecialiseerde musici, lezingen en een rijke tentoonstelling.
Voor die tentoonstelling zijn reeds contacten gelegd met de KULeuven, het Kon. Conservatorium van Brussel, de Kon. Bibliotheek van België en het Huis van de Polyfonie. De bedoeling is immers om o.m. een aantal originele handschriften en oude drukken ten toon te stellen. De keuze van dergelijke kostbare stukken  is wel niet groot in ons land maar toch de moeite waard.
De KULeuven bezit één manuscript en het kon. Conservatorium vier manuscripten uit de XVIde eeuw, die zouden in aanmerking komen. We noemen ze hier met hun technische gegevens.   

KATHOLIEKE UNIVERSITEIT VAN LEUVEN

Manuscript LEu M4

De baspartij van een koorboek “Tabula motettorum quatuor vocum” uit 1566.
Het werd gemaakt in de Nederlanden en bevat zes motetten van Cipriaen de Rore, naast werken van o.m. Clemens non Papa (12 of 13), Thomas Crecquillon (6), Christian Hollander (1), Roland De Lassus (7) en Gerard Van Turnhout (3).
Het is een klein, handig zangboekje (180x240), onlangs volledig gerestaureerd.

De motetten zijn:

-Beati omnes / Ecce sic benedicetur (5 en 7 st.)
-Caro mea I Hic est panis
(4 st.)
-Fulgebunt iusti 
(4 st.)
-Gratia vobis et pax / Deus pacis
(4 st.)
-Musica dulcisono
(madrigaal – 4 st.)
-Miserere nostri Deus – Alleva manum tuam
(4 st.)


DIAMM: source key 1867
Census: vol. 2, p. 36

KON. CONSERVATORIUM BRUSSEL

Manuscript BrusC 24135

afkomstig uit Florence (Italië)
heel klein formaat: 110x150
datum: midden 16de eeuw
Inhoud per componist:  Jacob Arcadelt (5),Jacob  Arcadelt of Francesco Corteccia (1), plus verschillende Italiaanse profane stukken en enkele fragmenten

DIAMM source key 1637
Census: Vol. 1, p. 99 en vol. 4, p. 298

Manuscript BrusC 27087

afkomstig uit Beaumont (Frankrijk),
groot formaat: 540x382
datum: midden 16de eeuw
inhoud per componist: Jehan de Buys (1), Jacob  Clemens non Papa (10), Thomas Crecquillon (2), Nicolas Gombert (1), Pierre du Hotz (1), Johannes L'Archier (2), Pierre de Manchicourt (l), Josquino Persoens (1),  Cipriaen De Rore (1), de Fransman Claudin de Sermisy (1) en 4 anonimi.
Bestaat uit twee volumes
Het eerste volume is twee samengebonden boekdelen
In het tweede boekdeel, p. 214: Cipriaen De Rore: Missa Doulce Mémoire a 5

DIAMM source key 1638
Census vol. I, p. 100

Manuscript BrusC 27089
afkomstig uit Praag
groot formaat: 560x402
vervaardigd voor het hof van keizer Rudolf II (1576-1612)
datum: 1586 - 1599
Inhoud per componist: Philippus de Monte (10), Cipriaen De Rore (2), de Italiaan Alessandro Striggio (1) en de Fransman Philippe Verdelot (1).

Van Cipriaen De Rore:
1. Anchor che col partire
aansluitend de Missa Anchor che col partire van Philippus De Monte, plus nog andere missen van Philippus De Monte
2. O altitudo divitiarum / Quis enim cognovit (een vijfstemmig motet)
muziekhandschrift van Leonhardt Franz

DIAMM: Source key 1640
Census: vol. I, p. 101 en vol. IV, p. 298


Manuscript BrusC 27511

afkomstig uit Firenze(?)
klein formaat: 90x170
datum: 1530 - 1535
Inhoud per componist: Jacob Arcadelt (34), Jacob Arcadelt of de Italiaan Costanzo Festa (1), Jacob Arcadelt of Cipriaen De Rore (1), Stefano Ferro (1),  Costanzo Festa (10) enz, anon (24).

DIAMM: Source key 1641
Census: vol. p. 101-102 en vol. IV, p. 299


Manuscript BrusC 27731

afkomstig uit Italië
eerder klein formaat: 164x227
datum: ca 1535-1540
bevat 96 profane Italiaanse nummers
Inhoud per componist: Jacob Arcadelt (34), Jacob Arcadelt of Jachet de Berchem (2), Jacob Arcadelt of Corteccia (5), Jacob Arcadelt of F. Layolle (2), Jacob Arcadelt of Adriaen Willaert (1), Cimello (2), Corteccia (4), Danckerts [Ghisilij] (4), C. Festa (6), F. Layolle (3), Reulx (3), Striggio (6), anonimi (24).
bevat dus 1 werk van Willaert, ook toegeschreven aan Arcadelt: Amor tu sai pur fare (een vierst. madrigaal).

DIAMM source key 1642
Census: vol. 1, p. 102 en vol. IV, p. 299
Kidger: g056, p. 278


Bronnen voor deze informatie:

1. Website Cipriaan De Rore: http://www.cypriaanderore.be/
2. DIAMM (Digital Image Archive of Medieval Music):
http://www.diamm.ac.uk/ms-database/experimental-browse/
3. Census:  Census-Catalogue of Manuscript Sources of Polyphonic Music 1400-1550. Neuhausen-Stuttgart. 1979-1988.
4. Charles Van den Borren, art. Inventaire des manuscrits de musique polyphonique qui se trouvent en Belgique in  Acta Musicologica 5 & 6 (1933 - 1934). Vol. V: p. 66-71,  p. 120-127 en p. 177-183. 
Vol. VI: p. 23-29, p. 65-73, p. 116-121. Vol VII: p. 182-183
5. David M. Kidger. Adrian Willaert A guide to research. 2005, New York.
Prof. Jessie Ann Owens belooft verder tijd te besteden aan Cipriaen De Rore

Jessie Ann Owens treedt eind dit academisch jaar terug alsdean of the Division of Humanities, Arts and Cultural Studies in the College of Letters and Science, and professor of music.” Maar ze blijft zich verder interesseren aan de Nederlandse polyfonie, heel speciaal aan Cipriaen De Rore, Ze schreef over hem destijds haar dissertatie, meer bepaald over het kostbaar muziekhandschrift uit de Bayerische Staatsbibliothek.  Later publiceerde ze nog studies over de madrigalen van De Rore, Giaches De Wert en anderen.
Ze helpt nu ook bij het De Rorecongres in München, deze maand. Ze houdt er een “chair” en geeft een referaat over “the invention of the female voice”.

Over prof. J. A. Owens werd een maand geleden volgende bericht verspreid:

The University of California-Davis issued the following news release:
Jessie Ann Owens, dean of the Division of Humanities, Arts and Cultural Studies at the University of California, Davis, announced that she is stepping down on June 30, 2014, at the end of her eighth year of service as dean. She is the longest-serving dean in the nearly 20-year history of the division, which is part of the College of Letters and Science. A musicologist and professor of music, she will join the faculty following a year of research leave.
Owens is an accomplished musicologist specializing in early modern music, and she looks forward to devoting time to two projects that are currently under way: a critical edition of Thomas Morley's 1597 treatise "A plaine and easie introduction to practicall musicke" and a book about the representation of voice in the music of Flemish composer Cipriano de Rore.


5.   Maestro Adriano: “L’unico inventore della vera et buona musica, dilligente et celeberrimo maestro, ottimo patre

Adriaen Willaert had heel wat leerlingen in de periode waarin hij in Venetië werkzaam was. Sommigen drukten achteraf hun grote bewondering en dankbaarheid uit in hun publicaties.


Antonio Barges

“...l’unico inventore della vera et buona musica l’Eccellentissimo Adriano il quale non solamente m’é stato diligente maestro, ma ottimo patre.”
Voorwoord in de druk van 1550: Il primo libro de villotte.

...was de knappe uitvinder van de ware en goede muziek. Hij was niet alleen een ijverige meester maar een echte vader.

Nicola Vincentino

"Del unico Adrian Willaerth Discipulo Don Nicola Vicentino Madrigali a cinque voci per theoretica
et pratica da lui composti al nuovo modo dal celeberrimo suo maestro ritrovato. Libro primo
(...) il primi frutti quali co'l favore del maestro da'l mio debole ingegno siano stati partoriti..."
op de titelpagina van zijn Madrigali a cinque voci... libro primo (Venetië, 1546):

"leerling van de schitterende Adriaen Willaert ... Hier dan de eerste vrucht die, dank zij de hulp van de meester, is ontsproten aan mijn zwak talent."

Gaspar Stoquerus

Op die manier was Adriaen het einde (van de vroegere muziekstijl), maar anderzijds de vader, de leider en de bedenker van een nieuwe muziek, die wij nu allemaal imiteren. Hij (...) vond een nieuwe muziekstijl uit en leerde het aan anderen, zoals aan Orlando di Lasso, Cipriano, enz....
De musica verbali libri duo (ca. 1570)
Andere lovende uitspraken zijn te vinden in onze website www.adriaenwillaert.be.
Tik op: contemporaine getuigenissen



6. Belangstelling voor Willaert  in de USA :

a.The University of North Carolina – department of Music

Graduate students 2012

Karen Atkins
completed her MA thesis entitled "The Illusion of the Prima Pratica and Seconda Pratica in the Music of Willaert and Rore."

Sam Brannon received the AMS-SE Chapter student paper prize for 2012-13 for his paper, "'Full of a Thousand Beautiful and Graceful Inventions': The Compilation of Gardano’s 1545 Willaert Motet Print."
He presented the paper at the AMS-SE fall meeting, Appalachian State University and the SCGMC conference, University of Virginia.

https://music.unc.edu/graduate/students/news



b. Tentoonstelling in Portland (USA): “Splendore a Venezia”

Van 15 febr. tot 11 mei 2014. Portland Art Museum. Portland (Oregon) (USA)
Titel: Splendore a Venezia. Art et musique de la Renaissance au Baroque dans la « Sérénissime »
Cette exposition explore pour la première fois, l’interaction entre les arts visuels et la musique à Venise, du début du XVIe siècle jusqu’à la chute de la Sérénissime, à la fin du XVIIIe siècle, de Titien à Canaletto et de Willaert à Vivaldi. La musique et les arts sont un outil de propagande essentiel à la République aussi bien pour ses réceptions officielles que pour son prestige international. La première salle d’opéra au monde ouvre ses portes à Venise en 1637. C’est aussi à Venise qu’est inventée l’écriture musicale moderne. Presque tous les grands artistes vivant alors à Venise sont des musiciens amateurs accomplis ou comptent parmi leurs proches des musiciens célèbres : Titien, Tintoret, Véronèse, Bassano, Strozzi, les Tiepolo, Guardi, Longhi et Canaletto, dont les œuvres reflètent un vif intérêt pour la scène musicale vénitienne : les salons où sont présentés des concerts de musique de chambre, le célèbre carnevale, le théâtre, les spectacles de rue très prisés, de même que la joyeuse commedia dell’arte costumée…

http://info-culture.biz/2013/11/29/programmation-2014-du-museedes-beaux-arts-de-montreal/

7. Doulce Mémoire viert zijn 25ste verjaardag

Het Franse ensemble Doulce mémoire werd opgericht door Denis Raisin Dadre in 1989. Ze vierden dit jubileum met twee concerten: in Grand Théatre te Tours en in de Salle Gaveau te Parijs, telkens met de Vecchie letrose van Willaert. Verder was er een reportage van 2 uur op France Musique.
Leer het ensemble kennen: 
http://www.francemusique.fr/emission/le-matin-des-musiciens-du-lundi/2013-2014/25-ans-de-doulce-memoire-02-03-2014-15-23
Van bij het begin l